Nakaz zapłaty – w polskim postępowaniu cywilnym rodzaj orzeczenia sądowego o charakterze merytorycznym rozstrzygającego sprawę co do istoty oraz wydawanego na posiedzeniu niejawnym.
Nakaz zapłaty w Kodeksie postępowania cywilnego z 1930 r. Kodeks postępowania cywilnego z 1930 r.Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. – Kodeks Postępowania Cywilnego ( ze zm.) nie wskazywał nakazu zapłaty w dziale poświęconym orzeczeniom sądowym, zawierał jednak przepisy regulujące postępowanie upominawcze oraz postępowanie nakazowe, w których orzeczeniem kończącym postępowanie był nakaz zapłaty. Była to konstrukcja na wzór obowiązującej w tamtym czasie w Austrii oraz na Węgrzech.
Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym mógł być wydany na wniosek powoda, jeżeli powód dochodził wierzytelności pieniężnej albo uiszczenia innych rzeczy zamiennych i jeżeli żądanie pozwu było w całości uzasadnione dokumentami urzędowymi lub prywatnymi z podpisem urzędowo poświadczonym przez sąd lub notariusza w PolsceArt. 465 kpc z 1930 r.. Postępowanie nakazowe nie zawierało ograniczenia wartości, a więc należało do właściwości sądów grodzkich lub okręgowych na ogólnych zasadach.
Nakaz ten mógł być również wydany na wniosek powoda przeciwko zobowiązanemu z weksla lub czeku, jeżeli dokument ten był ważny i nie budził wątpliwości co do jego prawdziwości. Do pozwu należało wtedy załączyć weksel lub czek oraz wszystkie dokumenty potrzebne do uzasadnienia roszczenia. Jeżeli powód nie był bezpośrednio uprawnionym z weksla lub czeku, przejście uprawnień musiało być udowodnione dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym przez podmioty wskazane powyżejArt. 466 kpc z 1930 r..
Jeżeli z przedstawionych dokumentów wynikało, że roszczenie było przedawnione, powód musiał udowodnić w pozwie także przerwanie lub wstrzymaniu biegu przedawnienia dokumentami urzędowymi lub prywatnymi z podpisem urzędowo poświadczonym przez podmioty wskazane powyżejArt. 467 kpc z 1930 r..
Nakaz zapłaty sąd wydawał w składzie jednego sędziego bez rozprawy oraz przed doręczeniem pozwanemu odpisu pozwu, który doręczano dopiero wraz z nakazemArt. 469 § 1 kpc z 1930 r.. W razie braku podstaw do wydania nakazu zapłaty sąd rozpoznawał sprawę według przepisów ogólnych, jeżeli nadawała się ona do rozpoznania według tych przepisów w tym samym sądzie. W przeciwnym wypadku sąd pozew odrzucałArt. 468 kpc z 1930 r..
W nakazie zapłaty sąd orzekał, że pozwany ma w ciągu tygodnia, a w zakresie roszczenia z weksla lub czeku w ciągu trzech dni, od dnia doręczenia nakazu zaspokoić roszczenie w całości wraz z kosztami albo wnieść w tymże terminie zarzutyArt. 469 § 2 kpc z 1930 r.. Już od chwili wydania nakaz stanowił tytuł zabezpieczenia, a jeżeli był wydany na podstawie weksla lub czeku stawał się ponadto natychmiast wykonalny po upływie terminu do spełnienia świadczeniaArt. 470 § 1 kpc z 1930 r.. Prawomocny nakaz miał skutki prawomocnego wyrokuArt. 470 § 3 kpc z 1930 r..
Na wniosek pozwanego sąd mógł, według swojego uznania, ograniczyć zakres zabezpieczenia, a w przypadku wniesienia zarzutów również wstrzymać natychmiastową wykonalność nakazuArt. 470 § 1–2 kpc z 1930 r..
Od wydanego nakazu zapłaty przysługiwały pozwanemu wyłącznie zarzuty, a powodowi wyłącznie zażalenie na orzeczenie o kosztachArt. 474 kpc z 1930 r.. Od odmowy wydania nakazu przysługiwał powodowi, na zasadach ogólnych, środek odwoławczy w postaci zażalenia. W razie jego uwzględnienia sąd drugiej instancji obligatoryjnie uchylał orzeczenie sądu pierwszej instancji oraz przekazywał ją temu sądowi do pierwszej instancjiArt. 475 kpc z 1930 r..
Pismo zawierające zarzuty było wnoszone do sądu, który wydał nakaz i powinno było zawierać wszystkie zarzuty, które zgodnie z ogólnymi zasadami musiały być zgłoszone przed wdaniem orzeczenia co do istoty. W razie skutecznego wniesienia zarzutów sąd wyznaczał rozprawę oraz zarządzał doręczenie ich odpisu powodowi, a w razie spóźnionego wniesienia zarzutów sąd odrzucał je bez rozprawyArt. 471 kpc z 1930 r..
Po przeprowadzeniu rozprawy sąd wyrokiem utrzymywał nakaz w mocy lub uchylał go w całości lub w części i oddalał powództwo w tym zakresieArt. 472 kpc z 1930 r..
Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym mógł wydać sąd grodzki, jeżeli powód dochodził od swojego dłużnika osobistego sumy nieprzekraczającej tysiąca złotychArt. 476 kpc z 1930 r..
Nakaz zapłaty wydawany był bez rozprawy, a odpis pozwu doręczano pozwanemu dopiero wraz z nakazem. W nakazie są orzekał, że pozwany ma w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zaspokoić roszczenie powoda w całości wraz z kosztami albo wnieść w tym terminie sprzeciwArt. 477 kpc z 1930 r.. Prawomocny nakaz zapłaty miał skutki prawomocnego wyrokuArt. 484 kpc z 1930 r..
Wydanie nakazu nie było możliwe, jeżeli jedna z poniższych okoliczności występowała choćby co do części nakazu: roszczenie nie nadawało się do rozpoznania w postępowaniu upominawczym lub w ogóle w procesie cywilnym, z samej treści pozwu wynikało, że roszczenie jest bezzasadne, zaspokojenie roszczenia zależało do spełnienia świadczenia wzajemnego, miejsce pobytu pozwanego nie było znane lub doręczenie mu nakazu nie mogło nastąpić w krajuArt. 482 § 1 kpc z 1930 r..
Odmowa wydania nakazu zapłaty miała miejsce również, jeżeli jedna z powyższych okoliczności zachodziła choćby co do części roszczenia lub przeciwko jednemu ze współpozwanychArt. 482 § 2 kpc z 1930 r.. Od odmowy wydania nakazu nie przysługiwało zażalenie, jednak powód mógł w ciągu miesiąca żądać skierowania sprawy do zwykłego postępowania. Brak takiego żądania nie pozbawiał powoda prawa do ponownego wytoczenia powództwaArt. 483 kpc z 1930 r..
Od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym przysługiwał pozwanemu sprzeciw, który mógł być wniesiony w dowolnej formie i pod jakąkolwiek nazwą na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, również bez przytoczenia jakichkolwiek podstaw, faktów i dowodów. O tego rodzaju możliwości pozwany winien być pouczony wraz z doręczeniem nakazuArt. 478 kpc z 1930 r..
W razie skutecznego wniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty tracił moc w całości, nawet jeżeli sprzeciw dotyczył tylko części roszczenia lub był zgłoszony tylko przez jednego ze współpozwanych. Sprzeciw tylko co do części roszczeń ujętych w pozwie, a nie części pojedynczego roszczenia skutkował utratą mocy przez nakaz jedynie w zaskarżonym zakresieArt. 480 kpc z 1930 r.. Dodatkowo w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu sąd wyznaczał rozprawę oraz zarządzał doręczenie jego odpisu powodowiArt. 481 kpc z 1930 r.. Jeżeli sprzeciw był spóźniony sąd odrzucał go bez rozprawyArt. 479 kpc z 1930 r..
Nakaz zapłaty obecnie Nakaz zapłaty jako rodzaj orzeczenia sądowego wymieniony jest obecnie w art. 3531 § 1 Kodeksu postępowania cywilnegoUstawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ( ze zm.). Sąd rozstrzyga sprawę poprzez wydanie nakazu zapłaty wyłącznie jeżeli przepis szczególny tak stanowiArt. 3531 § 1 kpc., a do nakazu stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli sam Kodeks nie stanowi inaczejArt. 3532 kpc..
Istotą nakazu zapłaty jest: w postępowaniu upominawczym – propozycja rozstrzygnięcia sporu w sposób zgodny w całości z żądaniem powoda, która w przypadku niezaskarżenia jej w terminie przez pozwanego – staje się wiążąca dla obu stron; w przypadku postępowania nakazowego – skrócenie postępowania i wzmocnienie ochrony interesów powoda, gdy przedstawione przez niego dowody należą do określonych w ustawie kategorii dokumentów, bądź to mających walor silnego dowodu, bądź uzasadniających interes społeczny w udzieleniu powodowi szczególnej ochrony.
Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym
Przypisy
Kategoria:Postępowanie cywilne