thumb|Elewacja południowo-zachodnia Zamek biskupów wrocławskich w Ujeździe – ruiny zamku leżącego w mieście Ujazd, w powiecie strzeleckim, w województwie opolskim. Zamek powstał w połowie XIII wieku, jako własność biskupów wrocławskich. Rozbudowany w XIV wieku w stylu gotyckim i przebudowany w stylu renesansowym w wieku XVI. W XVIII wieku założenie przebudowano na barokowy pałac.
Wpisany do rejestru zabytków 15 maja 1964 roku, nr rejestru 884/64.
Historia Siedziba biskupa wrocławskiego obok osady Ujazd, powstała w połowie XII wieku. Ujazd po raz pierwszy wzmiankowany był w bulli papieża Hadriana IV z roku 1155. Bulla wymieniała posiadłości biskupstwa wrocławskiego na Śląsku. Wybudowany w XII wieku zamek miał początkowo formę czworobocznej wieży z przyporami w narożach (długość boku 8,5 m) i pełnił funkcję donżonu – baszta mieszkalna. Warownia była niewielkich rozmiarów. Zachodnia ściana wieży była zespolona z murem obwodowym zamykającym prostokąt o wymiarach 23×31,5 m. Mury obronne odpowiadały przebiegowi ścian późniejszego pałacu z końca XVI wieku. Przed murem obronnym były dwa rzędy drewnianych palisad, które koliście otaczały murowaną część warowni. Przed zewnętrzną palisadą znajdowała się fosa a we wschodniej części brama wjazdowa.
W XIII wieku do baszty obronnej dobudowano Dom Biskupi, który stał się siedzibą biskupiego Prokuratora. W okresie od XIII do początków XV wieku biskupi często przebywali w Ujeździe, o czym świadczą wystawione tutaj dokumenty. Ujazd stanowił wtedy centrum dóbr biskupich w granicach księstwa opolskiego, tzw. Klucza Ujazdowskiego.
W XIV wieku basztę i Dom Biskupi przebudowano w stylu gotyckim. Powiększono też obszar zamku otoczony murem obronnym i zbudowano bramę z piętrowym budynkiem bramnym. Prawdopodobnie w narożniku pn.-wsch. zbudowano drugą basztę lub basteję wychodzącą poza mury. Około 1365 roku, w czasie konfliktu biskupa Przecława z Pogorzeli z księciem opolskim Bolkiem III zbudowano dodatkowe fortyfikacje broniące zamku i miasta. W 1370 roku na polecenie cesarza Karola IV fortyfikacje te zburzono. Później odbudowano jedynie mury miasta. +Kolejni właściciele zamku - biskupi wrocławscyWalter z Malonne1149–1169Żyrosław II1170–1198Jarosław opolski1198–1201Cyprian1201–1207Wawrzyniec1207–1232Tomasz I1232–1268Władysław wrocławski1268–1270Tomasz II Zaremba1270–1292Jan Romka1292–1301Henryk z Wierzbna1302 -1319Wit de Habdank i Lutold z Kromieryża1319–1326Nankier1326–1341Przecław z Pogorzeli1342–1376Wacław II legnicki1382–1417Konrad IV Starszy1417–1428
We władaniu Piastów opolskich (1428–1524) Ujazd pozostał własnością biskupstwa wrocławskiego do 1428 roku, wtedy to został przejęty, jako zastaw, przez księcia opolsko – strzelecko – niemodlińskiego Bernarda (1428–1443). Ujazdowski zamek stał się siedzibą starosty książęcego. W 1428 roku starostą został Janke Kotuliński z Kotulina.
W I połowie XV wieku Ujazd z zamkiem był kilkukrotnie zdobywany. W 1430 roku Ujazd zdobyły wojska husyckie, a w 1434 roku wojska polskie starosty sieradzkiego Krystyna z Koziegłów w pogoni za rycerzem – rozbójnikiem Mikołajem Kornicz Siestrzeńcem zajmują Gliwice i Ujazd. W czasie wyprawy po koronę czeską dla księcia Kazimierza Jagiellończyka, 23 -24.09 1438 roku wojska króla polskiego Władysława III pustoszą Ujazd i okolicę.
W 1443 roku Ujazd z Kluczem Ujazdowskim zostaje sprzedany przez biskupa Konrada IV księciu opolskiemu Bolkowi V (1443–1460), który sprzeciwił się przejęciu Ziemi Oświęcimskiej przez biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego. Sprzeciw Bolka V i innych książąt opolskich doprowadził do wojny z Oleśnickim (1444–1452). W 1444 roku wojska Oleśnickiego pod dowództwem Piotra Szafrańca z Pieskowej Skały zdobyły Ujazd, Toszek i Koźle.
Po Bolku V Ujazd przejmuje książę opolski Mikołaj I (1460–1463) i oddaje Ujazd córce Machnie jako wiano. Mąż Machny książę Przemek Toszecki (1463–1465 i 1466–1484) wykupuje wiano w 1463 roku, ale już dwa lata później musiał je odsprzedać biskupowi wrocławskiemu. W 1465 roku Ujazd odkupuje biskup Jodok z Rużomberku (1465–1466), a już w 1466 roku sprzedaje go księciu toszeckiemu Przemkowi. Ten przekazuje Ujazd, w 1466 roku, bratu księciu Januszowi IV „bez ziemi” (1484–1497 formalny właściciel Ujazdu) na jego siedzibę. Po bezpotomnej śmierci Janusza IV w 1497 roku, Ujazd powraca do biskupstwa wrocławskiego. Biskup Jan IV Roth oddaje dobra ujazdowskie w dzierżawę wolnemu dziedzicznemu wójtowi Ujazdu Mikołajowi Dluhomil z Bierawy. Klucz Ujazdowski rozpada się, ale aż do 1810 roku zachowała się odrębna jednostka administracyjna w obrębie starostwa toszeckiego a później powiatu toszeckiego – dystrykt ujazdowski. W czasach gdy Ujazd dzierżawił Mikołaj Dluhomil, dobra ujazdowskie formalnie pozostawały własnością biskupstwa wrocławskiego. Biskupami i właścicielami miasta i zamku byli wtedy: Jan IV Roth (1497–1506), Jan V Thurzo (1506–1520), Jakub von Salza (1520–1524).
Siedziba rodów szlacheckich i magnackich (1524–1945) 26.02.1524 roku Ujazd przechodzi ostatecznie w ręce prywatne. Biskup Jakub von Salza sprzedaje Ujazd Mikołajowi Dluhomil z BierawyRód Dluhomil z Bierawy błędnie określa się jako czeski. Pochodzący z Czech Mikołaj Dluhomil w 1402 roku kupił połowę wsi Bierawa (później resztę). Bierawska linia Dluhomilów tytułowała się odtąd „Dluhomilowie z Bierawy” i była śląskim rodem. Wolny wójt Ujazdu Mikołaj Dluhomil z Bierawy (prawdopodobnie wnuk Mikołaja Dluhomila z Czech) założył ujazdowską gałąź rodu Dluhomil z Bierawy. – Christoph Sottor.. Zamek przez cały XVI wiek (do roku 1609) staje się siedzibą ujazdowskiej gałęzi rodu Dluhomil z Bierawy. Kolejnymi właścicielami Ujazdu i zamku z tego rodu byli: Mikołaj Dluhomil z Bierawy (1524–1538), Mikołaj „młodszy” Dluhomil z Bierawy (1538–1554), Kaspar Dluhomil z Bierawy (1554 – ok. 1600) i Jan Dluhomil z Bierawy (ok. 1600–1609). Około 1560 roku Dluhomilowie z Bierawy przeszli na protestantyzm a ok. 1570 roku sąsiadujący z zamkiem kościół pw. św. Andrzeja zostaje przejęty przez protestantów. mały W połowie grudnia 1536 roku na zamku w Ujeździe zatrzymuje się, w drodze do Krakowa, książę Palatynatu-Neuburg i elektor Palatynatu Reńskiego Ottheinrich Wittelsbach z orszakiem. Nadworny malarz Ottheinricha Wittelsbacha sporządza rysunek z widokiem panoramy Ujazdu.
1580 roku Kaspar Dluhomil przebudowuje zamek w renesansowy pałac. Zostaje zbudowany jednopiętrowy budynek, który obejmuje mury dawnej warowni biskupiej. Baszta zostaje rozebrana, a w północno-zachodnim narożniku postawiono nową basztę, okrągłą, w której umieszczono klatkę schodową. Przebudowa była kosztowna i Kaspar Dluhomil zmuszony był zastawić Ujazd. Wierzycielami Kaspara byli: Sambor Dluhomil z Bierawy, brat Kaspara, właściciel Zabrza i Jan Bogusław von Zwolle und Goldstein ze wsi Odra (od 1602 roku właściciel Sławięcic; ożeniony z Barbarą, córką Piotr Dluhomila z Bierawy, dziedziczką Bierawy). Kaspar pozostał panem zamku.
W 1609 roku Jan Dluhomil sprzedaje Ujazd wolnemu panu Mikołajowi Kochcickiemu z Kochcic. Do 1676 roku Ujazd pozostaje własnością ujazdowskiej gałęzi rodu Kochcickich z Kochcic. Kolejnymi właścicielami byli: wolny pan Mikołaj Kochcicki z Kochcic (1609 – ok. 1644), wolna pani Anna Julianna Kochcicka z Kochcic (ok. 1644 i od ok. 1650–1666) i jej córka wolna pani Anna Maria Proskowski z Prószkowa (1666–1676).
Mikołaj Kochcicki, ożeniony z Anną Marią von Maltitz, był katolikiem i przywrócił w Ujeździe katolicyzm. W 1614 roku przebudował gotycki kościół pw. św. Andrzeja w stylu barokowym.
Po śmierci Anny Marii von Maltitz (po 1620 roku) z Ujazdu przeniesiono na Górę św. Anny figurkę św. Anny Samotrzeciej z relikwiami .
W czasie wojny trzydziestoletniej, w 1627 roku, Ujazd zostaje zajęty przez Duńczyków i Szwedów, a Mikołaj Kochcicki zostaje uwięziony w Pszczynie. Dobra Kochcickich, mimo że Mikołaj był katolikiem i stronnikiem cesarza, zostały skonfiskowane, ponieważ brat Mikołaja, Andrzej Kochcicki był przywódcą protestantów śląskich. Właścicielem Ujazdu został w 1628 roku na krótko (do ok. 1630) Maximilian von Strachwitz und Gross Zauche, starosta biskupstwa wrocławskiego. W 1644 roku, na krótko (do ok. 1650) właścicielem został Johann Gottlieb von Zwolle und Goldstein, który posiadał Sławięcice i Bierawę. Prawdopodobnie Anna Julianna Kochcicka zastawiła Ujazd.
W czasach Kochcickich, noc z 17 na 18 VIII 1638 roku spędził w Ujeździe król Polski Władysław IV Waza. Podróżował z orszakiem 1300 ludzi do kurortu Baden koło Wiednia.
W 1660 roku pałac ujazdowski zostaje przebudowany. To prawdopodobnie wtedy dobudowano drugie piętro, zbudowano klatkę schodową i zburzono basztę narożną z klatką schodową.
30 września 1676 roku Ujazd kupuje hrabia Johann Bernhard II von Praschma und Bilkau. Do 1729 roku Ujazd pozostawał siedzibą ujazdowskiej gałęzi rodu. Kolejnymi właścicielami byli: hrabia Johann Bernhard II von Praschma und Bilkau (1676–1692), hrabia Johann Ferdinand von Praschma und Bilkau (1692–1727) oraz od 1727 do 1729 hrabina Anna Julianne von Praschma i Anna Catherine von Praschma.
Ostatnie przedstawicielki ujazdowskich Praschma sprzedały dobra ujazdowskie hrabiemu Karolowi Henrykowi von Sobeck und Kornitz. Do 1780 roku Ujazd pozostał w rękach rodu von Sobeck. Właścicielami Ujazdu z tego rodu byli: hrabia Karol Henryk von Sobeck und Kornitz (1729–1738), hrabia Rudolf von Sobeck und Kornitz (1738–1748), hrabia Karl Heinrich von Sobeck und Kornitz (syn Rudolfa) – od 1748 do 1752, hrabina Marie Josephine von Wilczek (wdowa po Rudolfie von Sobeck) – od 1752 do 1780.
W czasach von Praschma i von Sobeck dobudowano skrzydła boczne pałacu. Po stronie południowej dziedzińca zbudowano jednopiętrowy budynek, a po stronie wschodniej dziedzińca przebudowano budynek bramny i całą stronę wschodnią. Północną stronę zamknięto piętrowym budynkiem gospodarczo – mieszkalnym. Jedynie północno-zachodni. narożnik pozostał niezabudowany. Pozostał tam łukowaty fragment dawnego muru obronnego z XIV wieku.
Od 1780 roku do 1843 roku zamek ujazdowski kilkakrotnie zmieniał właścicieli. Kolejnymi posiadaczami byli: hrabia Fryderyk Wilhelm von Posadowski (1780–1781), hrabia Hans Wilhelm Gottlob von Schönaich – Carolath (1781–1788), Ernst von Pannewitz (1788–1793), hrabia Heinrich von Francken – Sierstorpff (1793–1803), hrabia Friedrich Wilhelm von Francken – Sierstorpff (1803–1816), baron Joseph von Welczek (04.05.1816 – 03.02.1838).
W 1838 roku zamek ujazdowski i dobra zamkowe kupił za 150 000 talarów właściciel sąsiednich dóbr sławęcickich August Fürst zu Hohenlohe-Öhringen. Jeden z najzamożniejszych rodów magnackich był w posiadaniu pałacu w Ujeździe do stycznia 1945 roku. Kolejnymi właścicielami pałacu z tego rodu byli: generał August Fürst zu Hohenlohe-Öhringen (1843–1853), Hugo Fürst zu Hohenlohe-Öhringen, Herzog von Ujest (1853–1897), Christian Kraft Fürst zu Hohenlohe-Öhringen, Herzog von Ujest (1897–1929), Hans Fürst zu Hohenlohe-Öhringen, Herzog von Ujest (1929 – I 1945). W 1861 roku król pruski Wilhelm I nadał Hugo von Hohenlohe-Öhringen tytuł „Herzog von Ujest” – książę Ujazdu, co uczczono umieszczając nad bramą wjazdową herb książęcy.
W czasach Hohenlohe, w połowie XIX wieku, pałac poddano renowacji i upiększeniu. Całość fasady i dach otrzymał renesansowy wystrój. W samym budynku pałacu, w zachodniej ścianie zrobiono wyjście do ogrodu i dobudowano tam schodki na taras. Zlikwidowano też resztki dawnego muru obronnego w pn.-zach. narożniku i zrobiono tam przejazd do folwarku. W takim kształcie pałac przetrwał do 1945 roku.
23 stycznia 1945 roku do Ujazdu wkroczyły oddziały Armii Czerwonej. Zabudowania zamkowe i większa część miasta spłonęły, podpalone przez wojska radzieckie. Po pałacu pozostała tylko ruiny. Skrzydła boczne przestały istnieć. Po wojnie ruiny pałacu popadały w coraz większą ruinę.