Historia Maroka – obejmuje dzieje państwa i narodu marokańskiego.
Prehistoria thumb|200px|Czaszka archaicznego Homo sapiens z Dżabal Ighud thumb|200px|Petroglify w Tinzouline Tereny obecnego Maroka były zamieszkane przez przodków Homo sapiens, o czym świadczą znaleziska archeologiczne. Odkryto tu szczątki z plejstocenu i pliocenu. Na stanowiskach Thomas, Grotte des Littorhines oraz nieopodal Sali i Casablanki znaleziono szczątki Homo erectus oraz archaicznego Homo sapiens. Szczątki później żyjących archaicznych Homo sapiens odkryto m.in. w okolicach Rabatu, w jaskini koło Temary i Dżabal Ighud. Większość z nich związana jest z kulturą lewaluasko-mustierską i aterską z okresu 190–90 tys. lat temu. W jaskini Taforalt we wschodnim Maroku znaleziono muszelki mięczaków morskich Nassarius gibbosulus – zgromadzone w jaskini przez ludzi ok. 82 tys. lat temu i używane najprawdopodobniej jako koraliki.
Jeszcze w okresie neolitu ok. 8 tys. lat temu tereny obecnej Sahary porastała sawanna, która uległa spustynnieniu wskutek zmian klimatycznych ok. 4 tys. lat p.n.e. Na terenach tych rozwinęła się kultura neolityczna, o czym świadczą petroglify sprzed 8–5 tys. p.n.e.
Starożytność 200px|thumb|Fenicki talerz z VII w. p.n.e. znaleziony na wyspie Dżazirat Mukadur thumb|200px|Ruiny starożytnego Volubilis thumb|200px|Rzymska mozaika z przedstawieniem Diany, Volubilis thumb|200px|Rzymskie monety z III w. znalezione w As-Suwajra
Tereny dzisiejszego Maroka zamieszkiwały, najprawdopodobniej od drugiego tysiąclecia p.n.e., koczownicze, berberyjskie plemiona. Od XII w. p.n.e. na wybrzeżu Maroka swoje faktorie handlowe i kolonie zakładali Fenicjanie a później od V w. p.n.e. Kartagińczycy. Prowadzili handel z Berberami i nie zapuszczali się w głąb lądu. Na jednej z Wysp Purpurowych na Oceanie Atlantyckim u zachodnich wybrzeży obecnego Maroka, Fenicjanie założyli punkt hodowli i połowu ślimaków morskich, z których wydzieliny produkowano purpurę tyryjską. Po klęsce Kartaginy w wojnach z Rzymem terytoria Maroka krótko pozostawały niezależne jako lenno numidijskiego króla Mauretanii Juby II (25 p.n.e. – 40 n.e.).
W II w. p.n.e. Maurowie utworzyli na terenach obecnego Maroka i Algierii królestwo Mauretanii, które utrzymywało kontakty polityczne z Rzymem. Ok. 200 roku p.n.e. Rzymianie przywieźli do północnozachodniej Afryki wielbłądy, co przyczyniło się do rozwoju handlu karawanowego między Afryką Północną a Subsaharyjską.
W 40 r. n.e., po śmierci króla Ptolemeusza (1 p.n.e.–40 n.e.) Mauretania została wcielona do Cesarstwa Rzymskiego i podzielona na dwie prowincje. Mauretania Tingitana na zachód od Wadi Muluja obejmowała tereny obecnego północnego Maroka z głównymi ośrodkami administracyjnymi w Tingis i Volubilis. Tereny na wschód od Wadi Muluja utworzyły prowincję Mauretania Caesariensis. Prowincje te przeżywały okres największego rozkwitu w okresie od I poł. I w. do poł. III w. n.e. Za rzymskiego panowania w Maroku osiedliło się wielu Żydów oraz dotarło tam chrześcijaństwo. Po podziale Cesarstwa Rzymskiego w 395 roku, Afryka Północna przypadła Cesarstwu Zachodniorzymskiemu.
Kraj pozostawał pod władzą Rzymu aż do 429 roku, kiedy to z Hiszpanii przybyli Wandalowie. Berberowie, by uciec przed brutalnością Wandali, zaczęli prowadzić nomadyczny styl życia. W pierwszej połowie VI wieku (533–534) Wandale zostali pokonani przez Bizancjum. Cesarstwo Bizantyńskie bez większego sukcesu próbowało zaprowadzić tu chrześcijaństwo, jednak jego faktyczna władza ograniczała się do miast i fortec.
Około sto pięćdziesiąt lat później, w VII wieku tereny te zostały podbite przez Arabów i włączone do kalifatu. Dość szybko zamieszkany głównie przez chrześcijan i skupiska Żydów kraj uległ prawie całkowitej islamizacji oraz silnej arabizacji.
Arabskie panowanie Pierwszą wyprawę arabską celem podboju Afryki Północnej poprowadził w 681 roku Ukba ibn Nafi (zm. 683), który został gubernatorem Ifrikijji. Berberowie przez lata stawiali opór inwazji, ulegając w 710 roku armii Musy Ibn Nusajra (640–716), który potem piastował funkcję gubernatora Afryki Północnej. Ibn Nusajr założył bazy wojskowe w Tilimsan (zachodniej Algierii) i marokańskim Tangerze oraz faktorię handlową w Tafilalt w południowym Maroku. Tereny obecnego Maroka zostały włączone do kalifatu Umajjadów. Podbici Berberowie przeszli na islam i wzmocnili armię arabską w wyprawie na podbój Półwyspu Iberyjskiego. Ifrikijja obejmowała Trypolitanię, Tunezję, wschodnią Algierię, tereny obecnego Maroka i Hiszpanii.
W latach 739–740 roku Berberowie na obecnych terenach północnego Maroka w okolicach Tangeru, pozostający pod wpływem charydżyzmu zbuntowali się przeciwko kalifatowi, przeprowadzając rebelię, która była także odpowiedzią na brutalność władz kalifatu, które traktowały Berberów jako źródło niewolników. Niewolnicy byli pozyskiwani z najazdów na tereny obecnego Maroka, które nie poddały się w pełni władzy arabskiej. Rebelia została stłumiona a Arabowie pojmali wielu niewolników i zagrabili berberyjskie złoto. Bunt otworzył jednak drogę dla trzech niezależnych dynastii w regionie: charydżyckiej Midrarydów w Tafilalcie, charydżyckiej Rustamidów w Algierii i sunnickiej Idrysydów w Fezie.
Państwo Idrysydów
Dynastia Idrysydów została zapoczątkowana przez Idrisa I (zm. 791), potomka kalifa Alego ibn Abi Taliba, który zmuszony do ucieczki z Medyny, przybył na tereny Maroka. Wsparli go lokalni Berberowie, wśród których rozpropagował islam i został przez nich obwołany imamem. Ośrodkiem jego władzy stała się Walila (starożytne Volubilis). Idris I został zamordowany przed narodzinami syna, który później jako Idris II (791–828) umocnił władzę i przeniósł stolicę do Fezu. Państwo Idrisa II obejmowało większość terytorium obecnego Maroka. W latach 60. IX w. pozycja Idrysydów zaczęła tracić na znaczeniu, a wpierający ją Berberowie sprzymierzyli się z Umajjadami z Hiszpanii. Najstarszy syn Idrisa II Muhammad ibn Idris (828–836) podzielił kraj na 9 części, sam rządził w Fezie, a pozostałymi częściami rządzili jego bracia. Za jego panowania Fez przeżywał okres rozkwitu, a po wzniesieniu Meczetu Andaluzyjskiego stał się ważnym ośrodkiem religijnym. Sunniccy Idrysydzi kontrolowali miasta, lecz większość terytorium ich państwa pozostawała pod wpływem charydżyzmu i doszło do kolejnych rebelii berberyjskich. Ostatecznie państwo Idrysydów upadło pod presją Fatymidów w 921 roku. Kolejne lata naznaczone były walką o dominację na tych terenach między Fetymidami a Umajjadami.
Później na terenie Maroka pojawiły się dynastie Almorawidów (od około 1062 roku) a następnie Almohadów (od 1174), które w okresie od XI do XIII wieku zapewniły krajowi status znacznej potęgi i przyłączyły do niego Andaluzję, Tunezję, Algierię oraz Trypolitanię.
Państwo Almorawidów
thumb|200px|Złoty denar ibn Taszfina, XI w. W połowie XI w. do władzy doszli Almorawidzi wywodzący się z bractwa religijnego szerzącego poglądy Ibn Jasina (zm. 1058). Po śmierci ibn Jasina w 1059 roku przywództwo objął Abu Bakr ibn Umar, a następnie jego kuzyn Jusuf ibn Taszfin (1061–1106). Za czasów Taszfina państwo przeżywało największy rozkwit. Taszfin założył Marrakesz (1062 rok), opanował środkowy Maghreb (1082 rok), a następnie muzułmańską część Hiszpanii. Dynastia Almorawidów panowała przez 86 lat.
Państwo Almohadów
thumb|200px|Meczet Księgarzy wzniesiony w Marakeszu przez Almohadów W połowie XII w. władzę przejęli Almohadzi wywodzący się z ruchu odnowy religijnej zapoczątkowanego przez Ibn Tumarta (1080–1128). Ibn Tumart pochodził z górskiego plemienia berberyjskiego Masmuda z Atlasu Wysokiego i był zwolennikiem ortodoksyjnej teologii Al-Aszariego (873–935). Almohadzi głosili tauhid – przekonanie o jedyności Boga. Almohadzi uznali Ibn Tumarta za mahdiego. Po śmierci Ibn Tumarta przywództwo ruchu objął wyznaczony przez niego uczeń Abd al-Mumin (1094–1163), który podporządkował sobie tereny Atlasu Wysokiego i Środkowego, następnie północne Maroko (1139 rok), Fez (1146) i Marakesz (1147). W kolejnych latach podbił muzułmańską Hiszpanię i obszary wschodniego Maghrebu. W 1160 roku cały Maghreb został po raz pierwszy zjednoczony. Stolicą państwa Almohadów stał się Marakesz. Dwór Almohadów był prężnym ośrodkiem kultury i nauki, gdzie m.in. działał Ibn Ruszd (1126–1198), który napisał komentarze do dzieł Arystotelesa. Maroko stało się ważnym ośrodkiem przemysłowym, m.in. produkcji jedwabiu. Dynastia Almohadów panowała przez 121 lat. Kres jej potędze położyły konflikty wewnętrzne i klęska w bitwie z wojskami chrześcijańskimi pod Las Navas de Tolosa w Hiszpanii w 1212 roku.
Po upadku Almohadów Maghreb podzielił się na trzy państwa: Hafsydów na terenie obecnej Tunezji, wschodniej Algierii i Trypolitanii, Marynidów na obszarze dzisiejszego Maroka oraz Zajjanidzi w zachodniej Algierii.
Państwo Marynidów thumb|200px|Monety wybite w Fezie za panowania sułtana Maroka Abu Inana Farisa (1348–1358)
W połowie XIII w. władzę przejęli Marynidzi wywodzący się z grupy berberskich plemion Zanata, którzy już na początku XII w. toczyli walki z Almohadami we wschodnim Maroku. W 1248 roku Abu Jahja Abu Bakr (zm. 1258) przeniósł stolicę z Rabatu do Fezu. W 1269 roku Abu Jusuf Jakub (zm. 1286) dokończył podboju całego Maroka i ogłosił się sułtanem. W okresie 1275–1340 Marynidzi prowadzili świętą wojnę z chrześcijanami na Półwyspie Iberyjskim. W Afryce Północnej walczyli z Hafsydami i Zajjanidami, by odbudować imperium Almohadów. Ostatnie próby zjednoczenia Maghrebu podjął sułtan Abu Inan Faris (1351–1358), lecz podobnie jak jego poprzednicy nie odniósł sukcesu. Po jego zabójstwie w 1358 roku nastąpił stuletni okres chaosu i anarchii w państwie, kiedy sułtani byli kontrolowani przez wezyrów. Ostatecznie państwo Marynidów upadło w 1465 roku, a władzę nad Marokiem przejęli Wattasydzi.
Państwo Wattasydów thumb|200px|Srebrne monety z okresu panowania Muhammada al-Burtukaliego
Wattasydzi urośli w siłę jako wezyrowie na dworze marynidzkich sułtanów. Pierwszym sułtanem z rodu Wattasydów został w 1472 roku Muhammad asz-Szajch al-Mahdi (zm. 1505). Władza Wattasydów nie została powszechnie zaakceptowana przez marokańskie plemiona – Wattasydzi mieli mocną pozycję w Fezie i miastach, natomiast na prowincji władze sprawowali przywódcy plemienni i coraz większą popularność zdobywał sufizm. Państwo Wattasydów było słabe, co wykorzystywały Hiszpania i Portugalia. Asz-Szajch zawarł sojusz i za jego panowania Portugalczycy opanowali najważniejsze porty atlantyckie: Tanger (1471 rok), Al-Ara’isz (1473) i Azammur (1486). Asz-Szajch powstrzymał ich inwazję w północnym Maroku, lecz nie przeciwstawił się ekspansji Portugalczyków na południu kraju – Portugalia zdobyła kontrolę nad handlem z Czarną Afryką. Działania kolejnego sułtana Muhammada al-Burtukaliego (zm. 1524) nie powstrzymały portugalskiej konkwisty.
W 1492 roku po upadku Emiratu Grenady, do państwa Wattasydów przybyli żydowscy i muzułmańscy uchodźcy przed inkwizycją hiszpańską. W latach 1505–1510 Hiszpanie zaczęli umacniać swoje pozycje na wybrzeżu północnoafrykańskim. Jeszcze w 1497 roku zajęli opuszczoną Melillę. Silna obecność chrześcijan zrodziła lokalny sprzeciw, co umożliwiło dojście do władzy w Maroku Sadytom.
Państwo Sadytów thumb|200px|Nekropola Sadytów w Marrakeszu 200px|thumb|Ahmad I al-Mansur, XVII w.