Dydelf (Didelphis) – rodzaj ssaków z podrodziny dydelfów (Didelphinae) w obrębie rodziny dydelfowatych (Didelphidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 30–50,1 cm, długość ogona 29–47 cm; masa ciała 0,5–5,9 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w 10. wydaniu Systema Naturae, publikacji swojego autorstwa poświęconej systematyce zwierząt, roślin i minerałów. Linneusz wymienił kilka gatunków – Didelphis philander , Didelphis marsupialis , Didelphis Opossum , Didelphis murina i Didelphis dorsigera (= Didelphis murina ) – nie wskazując gatunku typowego; Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Didelphis marsupialis .
Etymologia Didelphis: - di- ‘podwójny’, od δις dis ‘dwukrotny’, od δυο duo ‘dwa’; δελφύς delphys ‘łono, macica’. Sarigua: , od br. Sarigueya, çarigueia lub çarigueira ‘opos’. Gatunek typowy: Muirhead wymienił dziewięć gatunków, nie wskazując gatunku typowego, w tym: Didelphis marsupialis , Didelphis cancrivora (= Didelphis marsupialis ) oraz Didelphis virginiana . Thylacotherium: gr. θυλακος thulakos ‘woreczek, kieszonka’; θηριον thērion ‘dzikie zwierzę’, od θηρ thēr, θηρος thēros ‘zwierzę’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): †Thylacotherium ferox . Dasyurotherium: gr. δασυς dasus ‘włochaty, kudłaty’; ουρα oura ‘ogon’; θηριον thōrion ‘dzikie zwierzę’, od θηρ thēr, θηρος thēros ‘zwierzę’. Gambatherium: rdzenna nazwa Gamba ‘przykryte, skryte piersi’; gr. θηριον thōrion ‘dzikie zwierzę’, od θηρ thēr, θηρος thēros ‘zwierzę’. Dimerodon: gr. διμερής dimeres ‘podwójnie rozdzielony’; οδους odous, οδων odōn ‘ząb’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): †Dimerodon mutilatus . Mamdidelphisus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka Mam (od Mammalia). Cladodidelphys: gr. κλαδος klados ‘cienka gałąź, gałązka’; rodzaj Didelphis Linnaeus, 1758. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): †Cladodidelphys crucialis . Leucodidelphis: gr. λευκος leukos ‘biały’; rodzaj Didelphis Linnaeus, 1758. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Didelphis paraguayensis (= Didelphis albiventris ).
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxDidelphis virginianaKerr, 1792dydelf wirginijski4 podgatunkiKanada (Kolumbia Brytyjska i południowe Ontario), Stany Zjednoczone (zachodnie wybrzeże, większość wschodniej części), Meksyk do NikaraguiDC: 37–50 cmDO: 29–47 cmMC: 0,5–5,9 kgcentruj|150pxDidelphis albiventrisP.W. Lund, 1840dydelf białouchygatunek monotypowyendemit Brazylii: São Paulo, Parana, Minas Gerais, Rio de Janeiro, Espírito Santo, Goiás, Tocantins, Bahia, Piauí, Ceará, Rio Grande do Norte, Paraiba, Pernambuco, Alagoas i SergipeDC: 30–44 cmDO: 29–45 cmMC: 0,5–2,5 kgcentruj|150pxDidelphis poecilotusJ.A. Wagner, 1842gatunek monotypowypołudniowo-zachodnia Brazylia (Rio Grande do Sul, Parana, Santa Catarina, Mato Grosso do Sul i Mato Grosso), wschodnia Boliwia, Paragwaj, Urugwaj oraz północna i środkowa Argentyna (na południe do Buenos Aires na wschodzie, ekoregion Desierto del Monte na zachodzie)DC: 30–44 cmDO: 29–45 cmMC: 0,5–2,5 kgcentruj|150pxDidelphis imperfectaMondolfi & Pérez-Hernández, 1984dydelf gujańskimonotypowyWenezuela (na południe od rzeki Orinoko), region Gujana i skrajnie północna Brazylia (Amapá i Roraima)DC: 32–39 cmDO: 30–41 cmMC: 0,6–1,2 kgcentruj|150pxDidelphis pernigraJ.A. Allen, 1900dydelf andyjskimonotypowyzalesione andyjskie zbocza północno-zachodniej Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru i zachodniej BoliwiiDC: 34–44 cmDO: 32–41 cmMC: 0,7–2 kgcentruj|150pxDidelphis auritazu Wied-Neuwied, 1826dydelf wielkouchymonotypowywschodnia Brazylia (Pernambuco) na południe do południowo-wschodniego Paragwaju i północno-wschodniej Argentyny (Misiones)DC: 31–39 cmDO: 31–37 cmMC: 0,7–1,5 kgcentruj|150pxDidelphis marsupialisLinnaeus, 1758dydelf czarnouchymonotypowywschodni Meksyk (Tamaulipas) do południowej Amazonii, Trynidad i Tobago oraz (możliwa introdukcja) na północ do DominikiDC: 32–46 cmDO: 34–46 cmMC: 0,6–2,4 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunki wymarłe na obszarze Ameryki Południowej: Didelphis crucialis (miocen/pliocen) Didelphis mutilata (plejstocen) Didelphis reigi (pliocen) Didelphis seneti (pliocen) Didelphis solimoensis (miocen)
Takson o nieokreślonej pozycji systematycznej (nomen dubium): Thylacotherium ferox
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Dydelfowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza