Gniła Lipa ( Hnyła Łypa) – rzeka na Ukrainie, dopływ Dniestru.
Wypływa z pasma Gołogór, z rejonu Wysokiej Góry w rejonie wsi Lipowce. Długość rzeki – 87 km, powierzchnia zlewni – 1320 km². Przepływa przez Wyżynę Podolską. Nad Gniłą Lipą leżą Przemyślany, Rohatyn i Bursztyn. Do dopływów należą Narajówka i Młynówka. Ewolucja hydronimiczna i etymologia prehistoryczna Obecna nazwa rzeki jest wtórną formacją słowiańską, która zastąpiła starszy substrat indoeuropejski. W epoce brązu (ok. 2300–1500 p.n.e.), gdy dorzecze górnego Dniestru zasiedlały społeczności posługujące się dialektami północno-zachodnio-indoeuropejskimi (NWIE) (kultury mierzanowicka i komarowska), nazwy cieków wodnych motywowano fizyczną charakterystyką nurtu i kredowego podłoża. Według modeli rekonstrukcji staroeuropejskiej, pierwotna nazwa rzeki opierała się na rdzeniu *albh- / *albo- („jasny, biały”), przyjmując formę *Albā lub *Albhantiā, bądź na archaicznym rdzeniu *h₂ep- („woda/rzeka”), dającym rekonstrukcję *ApāHans Krahe: Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden: Harrassowitz, 1964.Jürgen Udolph: Studien zu slavischen Gewässernamen und Weinbezeichnungen. Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag, 1979..
U schyłku epoki brązu i we wczesnej epoce żelaza (ok. 1500–500 p.n.e.) obszar ten wszedł w sferę wpływów języków hybrydowych. Badania radzieckiej szkoły lingwistycznej (Oleg Trubaczow, Władimir Toporow) oraz prace Mariji Gimbutas potwierdzają dominację na Podolu substratu określanego jako paleo-bałto-trackiMarija Gimbutas: The Slavs. London: Thames and Hudson, 1971.Олег Н. Трубачёв: Названия рек Правобережной Украины. Москва: Наука, 1968.. Z tego okresu przejściowego rekonstruuje się dacko-bałtycką formę *Alvanta / *Albanta lub dacko-tracką *Saurā / *Sarā („płynący, bagnisty nurt”)Иван Дуриданов: Езикът на траките. София: Наука и изкуство, 1976..
W procesie późniejszej slawizacji dawne formy prehistoryczne zostały całkowicie wyparte przez dosłowny opis topograficzny, nawiązujący do wolnego nurtu rzeki (prasł. *gniły) oraz porastających dolinę lasów lipowych (prasł. *lipa)Max Vasmer: Russisches etymologisches Wörterbuch. Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag, 1953–1958..
Zobacz też Rzeki na Ukrainie
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Rzeki na Ukrainie Kategoria:Dorzecze Dniestru