Győr

(wym. w IPA: []; , , dawniej ) – miasto (131,3 tys. mieszkańców) nad Dunajem i Rabą, na północnym zachodzie Węgier. Siedziba władz komitatu Győr-Moson-Sopron oraz ośrodek administracyjny powiatu Győr. Ośrodek przemysłowy, kąpieliska termalne, ogród zoologiczny.

Győr jest jednym z głównych centrów administracyjnych i kulturalnych Węgier. To najważniejsze miasto północno-zachodnich Węgier, 6. w kraju pod względem liczby mieszkańców. Jest również miastem uniwersyteckim i popularnym celem turystycznym. Leży w połowie drogi między Wiedniem i Budapesztem, przy jednej z najważniejszych tras komunikacyjnych Europy Środkowej. Niedawno otwarto port lotniczy Győr-Pér.

Historia mały|lewo|180px|Győr w XVI w. Początkowo w V wieku przed naszą erą powstała tu osada celtycka (Arrabona). Od czasów podboju rzymskiego około 10 roku n.e. Arrabona przez 400 lat wchodziła w skład rzymskiej prowincji Panonia. Na skutek najazdów plemion germańskich i Hunów, Rzymianie w IV–V wieku opuścili północną Panonię, ale osada nadal była zamieszkiwana. W następnych stuleciach tereny, na których leży obecne miasto było opanowywane przez plemiona Słowian i Longobardów. Szczególne znaczenie Arrabona miała dla Awarów, którzy mieli tu jeden z głównych ośrodków. Następnie opanowali je Frankowie. W latach 880–894 terytorium to było częścią Państwa wielkomorawskiego, a następnie na krótko znalazło się pod dominacją wschodnich Franków.

Był to ważny ośrodek już w czasach panowania pierwszego króla Węgier Stefana I, który na przełomie X/XI wieku zdecydował o umieszczeniu w Győr jednego z pięciu pierwszych biskupstw na Węgrzech i siedzibą komitatu. W tym okresie powstała tu też pierwsza romańska katedra. W XIII wieku został zajęty przez Mongołów w czasie najazdu na Węgry w latach 1241–1242, a następnie zniszczone przez wojska czeskie Ottokara II w 1271. Podczas odbudowy w 1271 roku miejscowość otrzymała od Stefana V prawa miejskie. W związku z najazdami, w XIII wieku obok katedry na wzgórzu Káptalan zbudowano zamek biskupi (Püspökvár). Podczas I wojny austriacko-tureckiej w 1529 roku Austriacy spalili miasto nie broniąc go przed wojskami Sulejmana Wspaniałego, dlatego turecka nazwa miasta to Yanık kala („spalone miasto”). Po odstąpieniu Turków i rozbiorach Królestwa Węgier w Układzie w Wielkim Waradynie austriaccy Habsburgowie po 1537 roku otoczyli miasto fortyfikacjami bastionowymi wg planów włoskich architektów. Zadaniem twierdzy miała być ochrona Wiednia od południowego wschodu. Podczas III wojny austriacko-tureckiej przez krótki okres w latach 1594–1598 twierdza i miasto znajdowały się pod okupacją turecką. Miasto rozbudowano w XVII i XVIII wieku w stylu barokowym. Na krótko zajęte przez Turków w 1683 roku i odzyskane przez Habsburgów po bitwie pod Wiedniem. Po odzyskaniu przez Austriaków Budy w 1686 r. spadło znaczenie militarne miasta. W 1743 Győr otrzymał status wolnego miasta królewskiego.

W 1809 roku została stoczona tu bitwa, w której siły francusko-włoskie pokonały Austriaków, po czym Napoleon Bonaparte polecił wysadzić część fortyfikacji. Podczas II wojny światowej miasto zostało częściowo zniszczone.

W latach 1973–1978 wzniesiono . W latach 70. XX wieku rozpoczęły się kompleksowe odbudowy i remonty zabytkowej części miasta. W 1989 roku Győr zdobył europejską nagrodę za ochronę zabytków (Europa Nostra).

Architektura i zabytki Győr odznacza się piękną barokową architekturą. Miasto otrzymało europejską nagrodę za wkład w ochronę dziedzictwa historycznego. Historycznym centrum jest Wzgórze Kaptalan, gdzie zbiegają się rzeki: Dunaj, Raba i Rábca. Wybrane obiekty: Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – kościół z partiami gotyckimi z XIII i XV wieku i w większości barokowymi z XVII i XVIII w. Stary Ratusz w stylu barokowym z XVIII w. i klasztor benedyktynów – barokowy zespół klasztorny z XVII w. Pałac Esterházych – barokowa rezydencja węgierskiego rodu Esterházych – neobarokowy ratusz z końca XIX w. Klasztor karmelitów z XVIII w. (barokowy) Rzeźba św. Michała z XVIII w. Kościół luterański z XVIII w. Pomnik Károlya Kisfaludyego z XIX w.

Gospodarka Największa fabryka w Győr to Rába (części do samochodów, samochody ciężarowe, autobusy, maszyny rolnicze, silniki Opla i autobusów, działa od XIX w.), choć ogólnie w Győr brak ciężkiego przemysłu. Główne branże – inżynieryjne, przetwórstwo spożywcze i przemysł lekki. Rozwinięta produkcja rolnicza dotyczy głównie wyrobów mlecznych, wołowiny i wieprzowiny. Od roku 1994 Győr jest siedzibą Audi Hungaria Motor Kft. Pod koniec roku 2006 fabryka zatrudniała ponad 5100 pracowników i wyprodukowała ok. 1,8 mln silników. Przedsiębiorstwo było wówczas, jak też w latach poprzednich, największym węgierskim eksporterem.

Obecnie nad Dunajem buduje się nowa część miasta, tzw. Varosret z rezydencjami, instytucjami handlowymi i publicznymi, parkami i drogami wewnętrznymi. Varosret jest integralnym elementem planu rozwoju Győr, by stać się centrum regionu i w rezultacie alternatywą dla Budapesztu i Wiednia.

Na rok 2015 planowane było zakończenie transeuropejskiego projektu szybkiej kolei łączącej Paryż z Budapesztem. Na jego trasie leży m.in. Győr.

W miejscowości jest stacja kolejowa Győr.

Sport mały|Hala sportowa Audi Aréna Győr W Győr działa Klub Sportowy Győri ETO z wieloma dyscyplinami sportu: główne sekcje to piłki nożnej i piłki ręcznej. Najpopularniejszym sportem w mieście jest piłka ręczna – Győr posiada pierwszą drużynę piłki ręcznej kobiet na Węgrzech.

Miasta partnerskie Erfurt, Niemcy Kuopio, Finlandia Sindelfingen, Niemcy Colmar, Francja Braszów, Rumunia Nacerat Illit, Izrael Wuhan, ChRL Poznań, Polska Briańsk, Rosja Montevideo, Urugwaj

Przypisy

Bibliografia Węgierski Urząd Statystyczny

! Kategoria:Miasta w komitacie Győr-Moson-Sopron