Jan Stapiński (ur. 21 grudnia 1867 w Jabłonicy Polskiej, zm. 17 lutego 1946 w Krośnie) – polski polityk, jeden z twórców i przywódców polskiego ruchu ludowego, publicysta, poseł do parlamentu austriackiego i na Sejm II RP.
thumb|240px|Nagrobek Jana Stapińskiego Życiorys Urodził się 21 grudnia 1867 w Budzyniu we wsi Jabłonica Polska jako syn Wojciecha i Heleny z Kielarów. Pochodził z rodziny chłopskiej. Ojciec posiadał młyn i gospodarstwo rolne o powierzchni 7 morgówPraca zbiorowa, Roczniki dziejów ruchu ludowego, Warszawa 1965, s. 18..
Ukończył szkołę wiejską w Komborni, potem uczył się w szkole wydziałowej w Krośnie. Przejściowo przerwał naukę z powodu choroby oczu. Za namową ks. Szymona Zuzaka kontynuował kształcenie. Kształcił się w C. K. Gimnazjum w Przemyślu (I klasa w 1881), następnie w C. K. Gimnazjum w Sanoku (w klasach IV i V w latach 1883–1885; katechetą był tam ks. Zuzak), a potem w C. K. Gimnazjum w Jaśle (klasy VI–VIII w latach 1885–1889 i egzamin dojrzałości). Studiował przez cztery semestry na Wydziale Prawa Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie. Został członkiem założonej w czerwcu 1890 w Tarnowie tajnej organizacji szkolno-akademickiej pod nazwą Liga Narodowa (wraz z nim m.in. Stanisław Augustyński, Wacław Borzemski, Bolesław Gawiński), za co przeciw niemu było prowadzone śledztwo władz austriackich i był zagrożony aresztowaniem. Po jego uwięzieniu 24 czerwca 1891 wniesiono akt oskarżenia przed trybunałem orzekającym we Lwowie przeciw niemu i towarzyszom, czemu Jan Stapiński wraz z towarzyszami zaprzeczył.
Sekretarz pierwszego Włościańskiego Komitetu Wyborczego w Jaśle (1888), współzałożyciel Ludowego Towarzystwa Zaliczkowego i Ochrony Własności Rolnej w Wadowicach (1889), sekretarz Towarzystwa Przyjaciół Oświaty we Lwowie (1889). Był współredaktorem „Kuriera Lwowskiego” (1894–1903), wydawcą „Gazety Powszechnej” w Krakowie (1909–1910) i autorem wielu broszur. Członek korespondent Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu od 1898Sprawozdanie z Zarządu Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswylu za Rok ...., 1899, s. 10,.
Działacz ruchu ludowego w Galicji. W 1895 był jednym z założycieli Stronnictwa Ludowego, którego sekretarzem został w 1901. W latach 1908–1913 był prezesem tej partii, działającej już jako Polskie Stronnictwo Ludowe. Przed 1914 został napadnięty i pobity przez chłopów w Kielanowicach„Rocznik historii czasopiśmiennictwa polskiego”, Tom 3, Wydania 1-2, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1963, s. 217..
Od 1902 był redaktorem naczelnym pisma „Przyjaciel Ludu”. Jego osobistym sekretarzem był Fryderyk Krasicki. W latach 1898–1900 i 1907–1918 zasiadał w parlamencie austriackim w Wiedniu. Był wiceprezesem Koła Polskiego w austriackiej Radzie Państwa. W 1913 stanął na czele rozłamowego stronnictwa PSL Lewica, którym kierował do końca istnienia tej partii (1924). Po jej przekształceniu był do 1925 wiceprezesem, a następnie prezesem nowego ugrupowania Związek Chłopski, które w 1926 współtworzyło partię Stronnictwo Chłopskie. Jan Stapiński był jego wiceprezesem. W 1928, po opuszczeniu SCh, reaktywował ZCh jako formację prosanacyjną i ponownie stanął na jego czele. W 1931 uległa ona rozwiązaniu, tworząc chłopską frakcję w Bezpartyjnym Bloku Współpracy z Rządem.
Był zastępcą naczelnika wydziału górnictwa Polskiej Komisji Likwidacyjnej w 1918Rok 1918 we wspomnieniach mężów stanu, polityków i wojskowych, Warszawa 1987, s. 32..
W latach 1919–1922 i 1928–1930 był posłem na Sejm II Rzeczypospolitej (na Sejm Ustawodawczy – wybrany został w okręgu wyborczym nr 41 obejmującym Jasło, Krosno i Sanok – oraz na Sejm II kadencji). Poparł przewrót majowy w 1926 i został zwolennikiem sanacji (w 1928 został posłem w okręgu wyborczym nr 48 z listy Związku Chłopskiego, po czym przystąpił do klubu BBWR). W 1934 wycofał się z życia politycznego.
We wrześniu 1910 otrzymał tytuł obywatelstwa honorowego miasta Łańcut. 11 listopada 1937 został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski („za zasługi na polu pracy społecznej”)..
Po zakończeniu II wojny światowej, zamieszkując w Haczowie, w 1945 był nakłaniany przez małopolskich działaczy Stronnictwa Ludowego do zaangażowania się na rzecz tej partii, powtórnego wydawania „Przyjaciela Ludu” oraz do wydania apelu do mas chłopskich o poparcie SL, co nie zostało zrealizowane. Przed śmiercią nawrócił się na wiarę katolicką. Zmarł 17 lutego 1946 w Krośnie i został tam pochowany na miejscowym cmentarzu komunalnym.
Upamiętnienie Został patronem ulic w Białej Podlaskiej, Sanoku i Krośnie. Z inicjatywy Józefa Putka w 1946 z okazji pięćdziesiątej rocznicy Ruchu Ludowego, wydana została seria znaczków pocztowych, m.in. z podobizną Jana Stapińskiego. 21 kwietnia 1985 szkole podstawowej w Długiem nadano patronat Jana Stapińskiego.
Przypisy
Bibliografia
Jan Stapiński. W: Polski Słownik Biograficzny. T. XLII.
Linki zewnętrzne Przemówienie sejmowe Jana Stapińskiego z 8 czerwca 1919 w sprawie reformy rolnej Publikacje Jana Stapińskiego w serwisie Polona.pl
Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Stanisława Leszczyńskiego w Jaśle Kategoria:Członkowie polskich organizacji niepodległościowych w zaborze austriackim Kategoria:Członkowie Polskiej Komisji Likwidacyjnej Kategoria:Członkowie Rady Obrony Państwa (1920) Kategoria:Członkowie Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu Kategoria:Honorowi obywatele Łańcuta (zabór austriacki) Kategoria:Ludzie urodzeni w Jabłonicy Polskiej Kategoria:Ludzie związani z Haczowem Kategoria:Ludzie związani z Jasłem Kategoria:Ludzie związani z Kombornią Kategoria:Ludzie związani z Krosnem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Komunalnym w Krośnie Kategoria:Polacy – więźniowie polityczni w zaborze austriackim Kategoria:Politycy Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem Kategoria:Politycy Polskiego Stronnictwa Ludowego (1895–1913) Kategoria:Politycy PSL – Lewicy Kategoria:Politycy Stronnictwa Chłopskiego Kategoria:Politycy Związku Chłopskiego Kategoria:Polscy dziennikarze prasowi Kategoria:Polscy posłowie do Rady Państwa w Wiedniu Kategoria:Posłowie do Rady Państwa w Wiedniu IX kadencji Kategoria:Posłowie do Rady Państwa w Wiedniu XI kadencji Kategoria:Posłowie do Rady Państwa w Wiedniu XII kadencji Kategoria:Posłowie na Sejm II kadencji (1928–1930) Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1919–1922) Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji VIII kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji IX kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji X kadencji Kategoria:Posłowie z okręgu Sanok (II Rzeczpospolita) Kategoria:Uczniowie Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku Kategoria:Urodzeni w 1867 Kategoria:Zmarli w 1946