strona=3|mały|Piąte wydanie Myśli z 1943 Myśli nowoczesnego Polaka – tekst polityczny Romana Dmowskiego.
Charakterystyka Podstawę dla pierwszego wydania książkowego Myśli z 1903 stanowiła seria artykułów Dmowskiego ukazująca się w 1902 na łamach „Przeglądu Wszechpolskiego” pod pseudonimem R. SkrzyckiDmowski Roman, Myśli nowoczesnego Polaka, Wydawnictwo Zachodnie, Warszawa 1943, s. 18.. Pierwsze wydanie książkowe wyszło we Lwowie nakładem Towarzystwa WydawniczegoNa karcie tytułowej rok 1904. Przedmowa Dmowskiego do wydania pierwszego datowana Florencja. 16 maja 1903 r.w około tysiącu egzemplarzy i ukazało się pod nazwiskiem autora. Drugie wydanie ukazało się we Lwowie nakładem Towarzystwa Wydawniczego w 1904Przedmowa Dmowskiego do wydania drugiego datowana Kraków, 19 marca 1904 r.. W wyniku nieporozumienia z wydawcą w wydaniu trzecim (Lwów 1907Przedmowa Dmowskiego do wydania trzeciego datowana Glion, w Szwajcarii – 2 września 1907 roku.) jako część ostatnia ukazał się esej Podstawy polityki polskiej z 1905, który miał w istocie stanowić jedynie komentarz do zamkniętego dziełaDmowski Roman, Myśli nowoczesnego Polaka, Wydawnictwo Zachodnie, Warszawa 1943, s. 16 i 24.. W wydaniu czwartym (Warszawa 1933Przedmowa Dmowskiego do wydania czwartego datowana Warszawa, 8 lutego 1933 r., nakładem Komitetu Wydawniczego Pism Romana Dmowskiego) autor wzbogacił tekst o kolejne dopełnienie PrzewrotyRoman Dmowski, Myśli Nowoczesnego Polaka, Skład Główny "Gazeta Warszawska", Warszawa 1933, s. XVIII.
W 1943, podczas II wojny światowej, w 40 rocznicę pierwszego wydania, konspiracyjna organizacja Ojczyzna wydała konspiracyjne wydanie piąte, antydatowane na rok 1934.
W czasach PRL wydawanie Myśli było zakazane przez cenzurę, ukazywały się one na emigracji (w Londynie) oraz w drugim obiegu. W podziemiu opublikowało Myśli w 1981 wydawnictwo Młoda Polska. W trakcie stanu wojennego miały miejsce wydania przez oficyny „Bóg i Ojczyzna” oraz „Unia Nowoczesnego Humanizmu”. Pierwsze oficjalne wydanie powojenne, poprzedzone przedmową Jana Dobraczyńskiego, ukazało się w 1989 roku (Wydawnictwo „Grunwald”). Później książkę wydawały: „Nortom”, „Antyk”, „Arspolitica”, „Ostoja”, „Capital”, „Zysk i S-ka”K. Kosiński, Myśli nowoczesnego Polaka, [w:] Encyklopedia ruchu narodowego. Organizacje, wydarzenia, pojęcia, t. 1, red. K. Kawęcki, Warszawa 2022, s. 79..
Treść i recepcja
Tekst składa się ze wstępu i siedmiu rozdziałów: I. Na bezdrożach naszej myśli II. Charakter narodowy III. Nasza bierność IV. Poglądy polityczne i typ życia umysłowego V. Oszczędność sił i ekspansja VI. Odrodzenie polityczne VII. Zagadnienia narodowego bytu Późniejsze wydania zawierają ponadto dodane przez autora w wydaniu trzecim i czwartym dopełnienia: Podstawy polityki polskiej oraz Przewroty.
Dmowski w Myślach nowoczesnego Polaka przedstawił społeczne i polityczne założenia ruchu narodowego. Głosił, że naród stanowi organiczną jedność. Sprzeciwiał się walce klasowej głoszonej przez marksizm. Zdaniem Dmowskiego czasy szlachty i arystokracji bezpowrotnie minęły.
Teraz o interes Polski mają walczyć nie tylko ziemianie i wielcy przedsiębiorcy, ale także drobnomieszczaństwo i rolnicy.
Dmowski starał się odwieść robotników od ideologii socjalistycznej. Głosił, że w Polsce zorganizowanej według zasad narodowych czeka ich lepszy los niż w państwie stworzonym przez socjalistów, gdzie robotnicy wyzwoleni z ucisku burżuazyjnego zostaną pozbawieni wolności, tradycji i własności.
Dmowski bronił własności prywatnej i gospodarki kapitalistycznej. Uważał, że własność prywatna musi być używana zgodnie z interesem narodowym. Wolność jednostki nie może zamienić się w egoizm sprzeczny z interesami rodziny i narodu.
Do tytułu książki Dmowskiego nawiązał Piotr Wierzbicki (Myśli staroświeckiego Polaka, 1985) i polemizujący z nim Janusz Leonard Majewski (Myśli przerażonego Polaka, 1987).
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Pilikowski J., Słownik Historii Polski.
Linki zewnętrzne Roman Dmowski, Myśli nowoczesnego Polaka, wydanie cyfrowe, Cyfrowa Biblioteka Myśli Narodowej, 2019 (zawiera dwie dodatkowe rozprawy Podstawy polityki polskiej oraz Przewroty)
Kategoria:Literatura polska Kategoria:Roman Dmowski Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Utwory objęte zapisem cenzury w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej