Opus Dei (łac. Dzieło Boże; pełna nazwa: Prałatura Świętego Krzyża i Opus Dei) – prałatura personalna w Kościele katolickim.
Powstała w Madrycie, 2 października 1928 (za pontyfikatu papieża Piusa XI), z inicjatywy Josemarii Escrivy de Balaguera. Jest obecna w 68 krajach (2012). W 2022 do prałatury Opus Dei należało 93 600 osób, z których 60% to kobietyW Opus Dei rozpoczyna się Nadzwyczajny Kongres Generalny, opusdei.org [dostęp 2023-04-14]..
W Polsce jest około 700 wiernych prałatury Opus Dei (2014)Bp Kamiński: codzienne obowiązki stanu są drogą do świętości, ekai.pl. 1 maja 2023 Polska znalazła się w nowopowstałym okręgu Prałatury Opus Dei: Europa Środkowo-Północna, w którym prałat Opus Dei, Fernando Ocáriz zadecydował połączyć siedem krajów: Polskę, Słowację, Czechy, Litwę, Łotwę, Estonię oraz Finlandię. Jego wikariuszem regionalnym na tym obszarze został mianowany ks. Stefan Moszoro-DąbrowskiNowy okręg Prałatury Opus Dei: Europa Środkowo-Północna, opusdei.org [dostęp 2023-06-27]..
Cele i działania Celem Opus Dei jest realizacja jego ewangelizacyjnej misji oraz rozpowszechnianie świadomości powszechnego powołania do świętości i uświęcającej wartości codziennej pracy, tj. dobrego wypełniania obowiązków zawodowych i rodzinnych. Główną misją Dzieła jest chrześcijańskie kształtowanie jego członków, jak również innych osób, które pragną taką formację otrzymać. Escrivá streszczał także misję Opus Dei jako wielką katechezę.
Podstawowym celem działalności Opus Dei jest przekazywanie formacji duchowej wszystkim, którzy tego pragną. Formacja ta pomaga każdemu żyć jako konsekwentnemu chrześcijaninowi wśród codziennych okoliczności życia. Rozszerzanie wśród świeckich wiedzy teologicznej i ascetycznej odbywa się na różnego rodzaju spotkaniach formacyjnych, prowadzonych przez księży i świeckich z Opus Dei.
Założenia Opus Dei Według nauczania Josemarii wszyscy ludzie są powołani do świętości. Praca dla świeckich ma być codzienną drogą do świętości. Uświęcać pracę oznacza wykonać ją z ludzką doskonałością i z miłości do Boga.
Stosunek Opus Dei do świata jest optymistyczny. Josemaria głosił miłość do świata, gdyż jest on miejscem naszej pracy, gdyż jest on naszym polem walki o świętość. Josemaria zwracał uwagę na list Do Diogneta z II w. n.e., w którym jest opisane zwykłe życie pierwszych chrześcijan. Chrześcijanie nie różnią się od innych ludzi ani miejscem zamieszkania, ani językiem, ani strojem. [...] Jednym słowem: czym jest dusza w ciele, tym są w świecie chrześcijanie.
W Opus Dei podkreśla się, że obowiązek apostolstwa należy nie tylko do osób duchownych, ale także do wiernych świeckich. Apostolstwo w duchu Opus Dei jest, jak mówił założyciel, apostolstwem przyjaźni i zaufania. Każdy świecki może apostołować i dawać przykład chrześcijańskiego życia w swojej pracy, rodzinie, w swoim otoczeniu.
Josemaria zachęcał, aby umieścić Maryję we wszystkich sprawach. Widział w niej kobietę, która wiodła życie podobne do życia tysięcy innych kobiet, również oddanych obowiązkom rodzinnym i wychowaniu dzieci.
Przypominał, że nie można sprowadzać chrześcijaństwa do zespołu praktyk lub aktów pobożności, „bez łączenia ich z sytuacjami codziennego życia”. Konsekwentny chrześcijanin, jakiego wyobrażał sobie założyciel, nie prowadzi podwójnego życia.
Dla chrześcijanina msza staje się „ośrodkiem i centrum życia wewnętrznego”. Całe jego życie powinno stać się prawdziwą ofiarą, aby dokonało się pełne utożsamienie z Chrystusem. Msza święta dostarcza Bożej energii do pracy, świętości i apostolstwa. Wierni Opus Dei starają się łączyć kapłańską duszę ze świecką mentalnością. Kapłańska dusza w przypadku świeckich polega na „ofiarowaniu Bogu pracy, odpoczynku, radości i przeciwności dnia, całopalenia ciał zmęczonych nieustanną posługą”, z duszą stale zwróconą ku tabernakulum.
Josemaria chciał, aby modlitwa była pełną miłości i prostoty rozmową z Bogiem obecnym w duszy. „Dzieci Boże nie potrzebują sztucznych pedantycznych metod, aby zwracać się do swego Ojca”. Zachęcał wszystkich, aby poświęcali codziennie Bogu konkretny czas na modlitwę myślną (rozważania). Zachęcał także do codziennego uciekania się do modlitw i praktyk pobożności wynikających z wielowiekowej tradycji Kościoła.
Życie chrześcijanina powinno odzwierciedlać 30 lat ukrytej pracy Jezusa, o której Ewangelie ledwie wspominają. W codziennych zajęciach nie ma nic bezużytecznego czy małego. „Wytrwać z Miłości w małych sprawach, to heroizm”. Życie wszystkich chrześcijan powinno cechować się więc: posłuszeństwem, pokorą i ubóstwem.
Do założeń Opus Dei należy także wierność papieżowi. Josemaria mówił, że jedynym celem Opus Dei jest służyć Kościołowi tak, jak Kościół tego pragnie. Nawoływał on do modlitwy za papieża „kimkolwiek by był”. Św. Josemaria zamieszkał w Rzymie, otworzył międzynarodowe ośrodki formacji w celu romanizacji swoich duchowych dzieci i całego Opus Dei. Dziś Opus Dei prowadzi w Rzymie Uniwersytet św. Krzyża.
Członkowie Opus Dei realizując swoje zawodowe i rodzinne obowiązki działają na własną odpowiedzialność z zachowaniem autonomii przynależnej laikatowi. Dotyczy to także wyborów w sferze politycznej, społecznej i gospodarczej. Opus Dei zajmuje się wyłącznie ich formacją doktrynalną i ascetyczną. Opus Dei nie tworzy, ani nie kieruje świecką działalnością jej członków – inspiruje jedynie rozwój ich życia religijnego. Wolność, jakiej nauczał Josemaria, oznacza dobrowolną służbę Bogu, Kościołowi i ludziom, „bo tak chcę”. Mówił, że „to najbardziej nadprzyrodzony powód”. W praktyce tolerowane są także inne powody.
Josemaria nauczał, że małżeństwo i jego codzienność są także drogą do świętości. Większość osób w Opus Dei to małżonkowie.
Charakter prawny Opus Dei Opus Dei jest prałaturą personalną o zasięgu międzynarodowym, mającą główną siedzibę w Rzymie. W jego skład wchodzi prałat wraz z jego własnym prezbiterium i świeccy, którzy na skutek powołania Bożego dobrowolnie przyłączają się do prałatury.
Księża inkardynowani w Prałaturze Opus Dei wywodzą się wyłącznie ze świeckich członków prałatury. Oznacza to, iż żaden kandydat do kapłaństwa, diakon czy kapłan Kościoła lokalnego nie może być od niego oderwany.
Świeccy oddają się wypełnianiu celu apostolskiego prałatury, podejmując ścisłe obowiązki, w oparciu o zobowiązania określone prawem i wynikające z umowy. Świeccy należący do prałatury nie zmieniają swej osobistej pozycji teologicznej ani kanonicznej, wspólnej dla całego laikatu i ten charakter zachowuje cała ich działalność, zwłaszcza działalność apostolska. Wykonują oni swoje zadania apostolskie w środowiskach oraz strukturach właściwych społeczności świeckiej. Świeccy mają tę samą wolność i swobodę wyborów w kwestiach zawodowych, społecznych, politycznych itp., co inni katolicy i współobywatele. Prałatura nie może żadnych działań zawodowych, społecznych, politycznych, ekonomicznych itp. swoich członków uważać za własne. Świeccy podlegają jurysdykcji prałata w tym, co dotyczy wypełniania specyficznych zobowiązań w zakresie życia duchowego, formacji doktrynalnej, oraz apostolatu, podjętych dobrowolnie ze względu na cel prałatury. Podlegają jurysdykcji biskupa lokalnego w tym wszystkim, co prawo odnosi do zwykłych wiernych.
Z prałaturą nierozłącznie złączone jest Stowarzyszenie Kapłańskie Świętego Krzyża. Prałat Opus Dei jest Generalnym Prezesem tego Stowarzyszenia. Mogą do niego należeć kapłani inkardynowani do diecezji, którzy chcieliby osiągnąć świętość w pełnieniu swojej posługi kapłańskiej według ducha i praktyki ascetycznej Opus Dei. Ta przynależność nie sprzeciwia się zależności od biskupa diecezjalnego; jest on jedynym ich przełożonym.
Opus Dei posiada też współpracowników. Niektórzy z nich nie są katolikami, a nawet nie są chrześcijanami. Ci, nie będąc włączani do prałatury, współpracują w działalności apostolskiej przez modlitwę, pracę i jałmużnę.
Historia Opus Dei powstało 2 października 1928. Tego dnia Josemaría Escrivá zobaczył – określenia tego używał zawsze, gdy mówił o początku Opus Dei – misję, którą miał wypełniać przez całe swoje życie. W 1941 Pius XII zatwierdził Opus Dei jako Pobożne Stowarzyszenie, a w 1950 jako instytut świecki. 16 czerwca 1950 Dzieło uzyskało akceptację Piusa XII wraz z powstałym w 1943 Stowarzyszeniem Kapłańskim Świętego Krzyża, związanym z Opus Dei. 28 listopada 1982 Jan Paweł II erygował Opus Dei jako prałaturę personalną w Konstytucji Ut sit i mianował księdza prałata Álvaro del Portillo prałatem Opus Dei.
Patroni Patronami Opus Dei są: Katarzyna ze Sieny, Mikołaj z Miry, Tomasz More, Pius X i Jan Maria Vianney.
Kraje, w których działa Opus Dei upright=2.2|mały|Kraje, w których działa Opus Dei, według dat rozpoczęcia pracy Źródło: 1945: Portugalia 1946: Włochy i Wielka Brytania 1947: Francja i Irlandia 1949: Meksyk i Stany Zjednoczone 1950: Chile i Argentyna 1951: Kolumbia i Wenezuela 1952: Niemcy 1953: Gwatemala i Peru 1954: Ekwador 1956: Urugwaj i Szwajcaria 1957: Brazylia, Austria i Kanada 1958: Japonia, Kenia i Salwador 1959: Kostaryka 1960: Holandia 1962: Paragwaj 1963: Australia 1964: Filipiny 1965: Belgia i Nigeria 1969: Portoryko 1978: Boliwia 1980: Demokratyczna Republika Konga, Wybrzeże Kości Słoniowej i Honduras 1981: Hongkong 1982: Singapur oraz Trynidad i Tobago 1984: Szwecja 1985: Tajwan 1987: Finlandia 1988: Kamerun i Dominikana 1989: Makau, Nowa Zelandia i Polska 1990: Węgry i Czechy 1992: Nikaragua 1993: Indie i Izrael 1994: Litwa 1996: Estonia, Słowacja, Liban, Panama i Uganda 1997: Kazachstan 1998: RPA 2003: Słowenia i Chorwacja 2004: Łotwa 2007: Rosja 2009: Rumunia, Indonezja, Korea Południowa 2011: Sri Lanka
Prałaci Opus Dei św. Josemaria Escrivá de Balaguer (1928–1975) bł. Álvaro del Portillo (1975–1994) bp Javier Echevarría Rodríguez (1994–2016) ks. prał. Fernando Ocáriz Braña (od 23 stycznia 2017)
Papieże i Opus Dei Jan Paweł II 17 maja 1992 r. beatyfikował, a 6 października 2002 r. kanonizował Josemaríę Escrivá. Ponadto mianował kilku członków Opus Dei na wysokie stanowiska, np. Julián Herranz Casado został przewodniczącym Rady Kurii Rzymskiej, Juan Luis Cipriani Thorne, arcybiskup Limy, został kardynałem. Członkiem Opus Dei był także rzecznik prasowy Stolicy Apostolskiej Joaquín Navarro-Valls. Liczba członków Opus Dei w Kurii Rzymskiej za czasów pontyfikatu Jana Pawła II wynosiła 20 na jej 2659 pracowników (0,7%; dane z grudnia 2004).
Opus Dei jako prałatura Opus Dei jest strukturą jurysdykcyjnie należącą do organizacji duszpasterskiej i hierarchicznej Kościoła. Na czele prałatury stoi Prałat. Od 1982 roku na mocy konstytucji apostolskiej Jana Pawła II Ut sit Opus Dei podlegało rzymskiej Kongregacji ds. Biskupów. 8 sierpnia 2023 roku, w liście apostolskim w formie motu proprio papież Franciszek zmienił brzmienie dwóch kanonów Kodeksu prawa kanonicznego (kan. 295-296)LETTERA APOSTOLICA IN FORMA DI «MOTU PROPRIO» DEL SOMMO PONTEFICE FRANCESCO CON LA QUALE VENGONO MODIFICATI I CANN. 295-296 RELATIVI ALLE PRELATURE PERSONALI, vatican.va [dostęp 2023-08-11] (wł.)., czego konsekwencją jest podporządkowanie prałatur Dykasterii ds. Duchowieństwa. Oprócz tego prałat, który stoi na czele prałatury, nie będzie już mógł przyjmować godności biskupiej. Papież zobowiązuje także prałata Opus Dei do składania Dykasterii ds. Duchowieństwa corocznego sprawozdania z działalności prałatur. W dalszym ciągu każdy członek świecki Opus Dei podlega jurysdykcji biskupa diecezji i proboszcza parafiiKs. Moszoro-Dąbrowski: Zmiany, jakie proponuje papież wobec Opus Dei, nie są aż tak radykalne, ekai.pl [dostęp 2023-08-22]..
Siedziba władz prałatury mieści się w rzymskiej Villa Tevere, gdzie znajduje się również świątynia NMP Królowej Pokoju, będąca kościołem katedralnym Opus Dei. W 2014 r. prałat Opus Dei powołał ks. Fernando Ocáriz Braña, dotychczasowego wikariusza generalnego prałatury, na wikariusza pomocniczego, a tę pierwszą funkcję objął ks. Mariano Fazio.
Członkowie Opus Dei