Wał Zygmuntowski – ziemne umocnienia otaczające Warszawę, usypane w latach 1621–1624 z rozkazu króla Zygmunta III Wazy. Powstały po bitwie pod Cecorą na wypadek najazdu Turcji. Zostały prawie całkowicie splantowane na początku XVIII wieku.
Opis Budowę wału rozpoczęto w 1621 roku; prace ukończono w 1624 roku. Otoczył on Starą i Nową Warszawę wraz z przedmieściami.
Był to wał ziemny umocniony kamieniami, z drogą wewnętrzną. Od północy biegł łukiem wzdłuż koryta rzeczki Nalewki (wykorzystanej jako fosa), przecinając ulicę Franciszkańską przy zbiegu z ulicą Bonifraterską, dalej dochodził do Arsenału, przez dzisiejszy plac Bankowy (zachodni fragment) i dalej na południe przez Ogród Saski do ulicy Karowej i skarpy warszawskiej. Miał kształt półkola opartego o Wisłę, którego środek znajdował się przy Zamku Królewskim. Zamknął większość wjazdów do miasta, z wyjątkiem trzech: przy Krakowskim Przedmieściu, ulicy Senatorskiej i ulicy Długiej. Wewnątrz wału znalazł się teren o powierzchni ok. 125 ha. Nazwa wału pochodziła od imienia Zygmunta III Wazy.
W związku z brakiem konserwacji wobec braku zagrożenia, w późniejszych latach wał został wchłonięty przez miejską zabudowę (np. w rejonie Ogrodu Saskiego już w latach 60. XVII wieku). Kolejnym etapem wyznaczającym granice miasta były usypane w końcu XVIII wieku okopy Lubomirskiego. Jednak w czasie potopu szwedzkiego obrona miasta opierała się o stare mury miejskie, wzmocnione dodatkowo umocnieniami ziemnymiCo widać m.in. na rycinach Erika Dahlbergha..
W związku z faktem, że nieznany jest dokładny przebieg umocnień, kolejne wykopaliska archeologiczne korygują ich przebieg, choć jeszcze w okresie międzywojennym zakładano, że dochodziły aż w rejon Pałacu KazimierzowskiegoOskar Sosnowski, Powstanie, układ i cechy charakterystyczne sieci ulicznej na obszarze wielkiej Warszawy, Warszawa, 1930..
Wały zostały niemal całkowicie splantowane na początku XVIII wieku. Ich istnienie miało jednak wpływ na rozwój sieci dróg w Warszawie. Od nazwy umocnień pochodzi także nazwa obecnej ulicy Wałowej, której nieuregulowany w tamtym czasie bieg wyznaczał właśnie Wał Zygmuntowski. Nazwa ulicy została po raz pierwszy oficjalnie poświadczona w drugiej połowie XVIII wieku.
Przypisy
Bibliografia M. Kuźma, Zygmuntowskie obwarowania..., Biuletyn Historii Sztuki t. IX, 1947, nr 1/2. A. Miłobędzki, Nowo odkryte varsoviana..., Kwartalnik Architektury i Urbanistyki t. VI, 1961, z. 1. J. Putkowska, Fortyfikacje Warszawy..., Kwartalnik Architektury i Urbanistyki t. XXV, 1980, z. 1.
Kategoria:Historia Warszawy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Umocnienia Warszawy i okolic Kategoria:Fortyfikacje polskie do 1795 roku