Nawałniki, nawałnikowate (Hydrobatidae) – monotypowa rodzina ptaków z rzędu rurkonosych (Procellariiformes).

Zasięg występowania Rodzina obejmuje gatunki występujące na otwartych wodach oceanów, głównie północnej półkuli.

Charakterystyka Długość ciała 13–27 cm; masa ciała 14–112 g; rozpiętość skrzydeł 32–57 cm.

Są ptakami ściśle pelagicznymi, na ląd przybywają jedynie w celu złożenia jaj i odchowu piskląt.

Nawałniki gniazdują kolonijnie na trudno dostępnych wyspach. Tak jak pozostałe rurkonose składają jedno jajo, zazwyczaj w norze lub w szczelinach skalnych. Pisklę wykluwa się po około 40–50 dniach wysiadywania i pozostaje w gnieździe pod opieką rodziców przez 50 do 70 dni.

Nawałniki są ptakami monogamicznymi, tworzą stałe pary trwające wiele lat. Badania genetyczne pokazały, że w odróżnieniu od innych monogamicznych ptaków, niewierność małżeńska jest bardzo rzadka.

Systematyka Etymologia Hydrobates: hudro- „wodny”, od ὑδωρ hudōr, ὑδατος hudatos „woda”; βατης batēs „piechur”, od βατεω bateō „spacerować, chodzić”, od βαινω bainō „iść”. Thalassidroma: gr. θαλασσα thalassa, θαλασσης thalassēs „morze”; -δρομος -dromos „biegacz”, od τρεχω trekhō „biegać”. Gatunek typowy: Procellaria pelagica . Zalochelidon: gr. ζαλη zalē „burza, sztorm”; χελιδων khelidōn, χελιδονος khelidonos „jaskółka”. Gatunek typowy: Procellaria pelagica . Halobates: gr. ἁλς hals, ἁλος halos „morze”; βατης batēs „piechur”, od βατεω bateō „spacerować, chodzić”, od βαινω bainō „iść”. Nowa nazwa dla Hydrobates . Oceanodroma: gr. ωκεανος ōkeanos „ocean”; -δρομος -dromos „biegacz”, od τρεχω trekhō „biegać”. Gatunek typowy: Procellaria futcata . Cymochorea: gr. κυμα kuma, κυματος kumatos „fala”; χορεια khoreia „taniec”, od χορος khoros „tańczyć”. Gatunek typowy: Procellaria leucorhoa . Halocyptena: gr. ἁλς hals, ἁλος halos „morze”; ωκυς ōkus „szybki”; πτηνος ptēnos „skrzydlaty”, od πετομαι petomai „latać”. Gatunek typowy: Halocyptena microsoma . Pacificodroma: Pacyfik; gr. -δρομος -dromos „biegacz”, od τρεχω trekhō „biegać”. Gatunek typowy: Thalassidroma monorhis . Bannermania: dr David Armitage Bannerman (1886–1979), szkocki ornitolog. Gatunek typowy: Thalassidroma hornbyi . Tethysia: epitet gatunkowy Thalassidroma tethys ; w mitologii greckiej Tetyda (gr. Τηθυς Tēthus, łac. Tethys) była najwyższą boginią morza, córką Uranosa i Gai, żoną Okeanosa, matką Okeanid. Gatunek typowy: Thalassidroma tethys . Loomelania: zbitka wyrazowa nazwiska Loomis (Leverett Mills Loomis (1857–1928), amerykański ornitolog) i epitetu gatunkowego Procellaria melania . Gatunek typowy: Procellaria melania . Bianchoma: zbitka wyrazowa nazwiska Bianchi (Walentin Lwowicz Bianchi (lub Bianki) (1857–1920), rosyjski ornitolog) oraz nazwy rodzaju Oceanodroma . Gatunek typowy: Oceanodroma melania matsudariae . Stonowa: anagram inicjału i nazwiska Alana Owstona (1853–1915), angielskiego kupca, żeglarza, przyrodnika, kolekcjonera zamieszkałego w Japonii w latach 1871–1915. Gatunek typowy: Cymochorea owstoni (= Oceanodroma tristrami ). Thalobata: gr. θαλασσα thalassa, θαλασσης thalassēs „morze”; βατης batēs „piechur”, od βατεω bateō „spacerować, chodzić”, od βαινω bainō „iść”. Gatunek typowy: Thalassidroma castro .

Podział systematyczny Tradycyjnie nawałniki dzielono na dwie podrodziny: oceanniki i nawałniki. Badania sekwencji genetycznej cytochromu b sugerują, że rodzina nawałników jest parafiletyczna, pozostałe rurkonose wyewoluowały z tej właśnie rodziny. Ponadto ostatnie badania sugerują, że oceanniki i nawałniki nie są ze sobą blisko spokrewnione, dlatego takson ten podnoszony jest do rangi rodziny oceanników (Oceanitidae). Do rodziny nawałników należy jeden rodzaj z następującymi gatunkami: Hydrobates pelagicus – nawałnik burzowy Hydrobates jabejabe – nawałnik zielonoprzylądkowy Hydrobates castro – nawałnik białorzytny Hydrobates monteiroi – nawałnik azorski Hydrobates matsudairae – nawałnik wędrowny Hydrobates melania – nawałnik czarny Hydrobates homochroa – nawałnik bury Hydrobates microsoma – nawałnik malutki Hydrobates tethys – nawałnik galapagoski Hydrobates leucorhous – nawałnik duży Hydrobates cheimomnestes – nawałnik zimowy – takson wyodrębniony ostatnio z H. leucorhous Hydrobates socorroensis – nawałnik meksykański – takson wyodrębniony ostatnio z H. leucorhous Hydrobates monorhis – nawałnik brunatny Hydrobates macrodactylus – nawałnik reliktowy – takson prawdopodobnie wymarły, ostatni żywy osobnik widziany był w 1912 roku Hydrobates tristrami – nawałnik żałobny Hydrobates markhami – nawałnik ciemny Hydrobates furcatus – nawałnik popielaty Hydrobates hornbyi – nawałnik obrożny

Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:

Etymologia za: Errata

Bibliografia