– miasto w Polsce położone w województwie opolskim, w powiecie krapkowickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Gogolin. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi strzeleckiej, na Wyżynie Śląskiej.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa opolskiego.
Według danych na 1 stycznia 2024 r. miasto było zamieszkane przez 6418 osób.
Geografia Położenie Miasto jest położone w południowo-zachodniej Polsce, w województwie opolskim, około 25 km od granicy z Czechami, na krawędzi Wyżyny Śląskiej, przy granicy gminy Gogolin z gminą Krapkowice. Centralna część Gogolina położona jest na wysokości 175 m n.p.m. Najwyższym wzniesieniem w pobliżu miasta jest Zakrzowska Szpica (256 m n.p.m.). Miasto i jego bezpośrednie okolice leżą na wapieniach triasu (formacja gogolińska)Kowal-Linka M. 2008. Formalizacja litostratygrafii formacji gogolińskiej (trias środkowy) na Śląsku Opolskim. Geologos 14 (2): 125–161., które były wydobywane w kilku kamieniołomach zachowanych częściowo do dziś, choć już nieczynnych, podobnie jak zespół starych pieców wapienniczychRobert Niedźwiedzki, Joachim Szulc, Marek Zarankiewicz, 2012: Przewodnik geologiczny. Kamienne skarby Ziemi Annogórskiej. Wyd.: Stowarzyszenie Kraina św. Anny, strony 80-81. .. Według danych z 1 stycznia 2010 powierzchnia miasta wynosiła 20,35 km².
Środowisko naturalne Średnia temperatura roczna wynosi +8,4 °C. Pokrywa śnieżna występuje od grudnia do kwietnia. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Gogolina wynoszą 626 mm. Dominują wiatry zachodnie.
Podział miasta Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju częściami Gogolina są: Bagno Cło Filownia Karłubiec Kocina Leopold Maszyny Podbór Strzebniów Wajchy Wygoda
Nazwa Nie jest pewne pochodzenie nazwy Gogolin. Według jednej z hipotez wyprowadza się ją od nazwy osobowej Gogoła. Według drugiej pochodzi ona od żyjących niegdyś na okolicznych stawach kaczek zwanych gogołami lub od tak nazwanych niedojrzałych owoców. Według lokalnej tradycji nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy rośliny należącej do rodziny różowatych – głogu (Crataegus L.), podobnie jak pobliski Głogówek.
W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie prowincji śląskiej wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wymienione są nazwy Gogollin i Gogolin.
Historia Prehistoria Ślady pobytu człowieka na terenie obecnego miasta Gogolin, potwierdzone badaniami archeologicznymi, sięgają epoki neolitu. Potwierdziły to znalezione fragmenty ceramiki i toporki pochodzące z tych czasów. Znaleziono również liczne przedmioty z epoki brązu, a w Strzebniowie odkryto cmentarzysko kultury łużyckiej z IX–VII wieku przed naszą erą.
Średniowiecze Miasto zostało wzmiankowane po raz pierwszy w 1223 roku w łacińskim dokumencie biskupa wrocławskiego Wawrzyńca, gdzie zapisano je w formie Gogolino. Gogolin położony był wzdłuż traktu, który łączył Prudnik ze Strzelcami Opolskimi, gdzie dochodził do szlaku z Wrocławia do Krakowa.
W II połowie XIII wieku Poltek z Szybowic, ówczesny właściciel Gogolina, przekazał miejscowość klasztorowi cystersów w Jemielnicy. Po śmierci Poltka ok. 1299, jego synowie Jaksa i Teodoryk odzyskali dobra. Dokument papieża Bonifacego VIII wydany 16 lutego 1302 wymienia Gogolin jako „de Ghogolyn”. Ze względu na rolniczy charakter wsi, jej patronem został św. Urban I. Podstawą utrzymania mieszkańców była uprawa ziemi. W 1385 domagali się oni zmniejszenia dziesięciny. W 1417 na Uniwersytet Jagielloński został przyjęty pierwszy student z Gogolina – Dobeslaus de Gogolina.
XVI–XX wiek thumb|Wapienniki Dombrovsky’ego w Gogolinie Od 1634 do 1852 r. Gogolin razem ze Strzebniowem należał do rodu von Gaschin z Żyrowej. W 1783 r. liczył 312 mieszkańców. Rozwój ekonomiczny miejscowości rozpoczął się na początku XIX wieku, kiedy to na skalę przemysłową zaczęto eksploatować miejscowe złoża wapienia i zaczęły powstawać wapienniki. W 1845 r. było ich 46, a w 1864 już 29. Były one zastępowane przez nowocześniejsze zakłady.
Do rozwoju przyczyniło się też oddanie do eksploatacji linii kolejowej Opole – Kędzierzyn w 1845 r. W 1895 r. firma Lenz & Co, lokalne samorządy, właściciele papierni w Krapkowicach oraz majątków ziemskich zawiązali spółkę Kolej Prudnicko-Gogolińska z siedzibą w Prudniku, której celem stała się budowa drugorzędnej, normalnotorowej linii lokalnej z Prudnika do Gogolina. Linia została oddana do użytku w 1896 r.
W 1899 r. w Gogolinie przez Zakon Sióstr Boromeuszek został zbudowany szpital. W latach 1899–1901 wybudowano kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa. Był to kościół filialny należący do parafii w Otmęcie, a następnie został samodzielną parafią obejmująca Gogolin. W latach 1908–1909 zbudowano kościół ewangelicko-augsburski.
Dwudziestolecie międzywojenne thumb|Budynek urzędu miasta Od 1919 r. Gogolin należał do nowo utworzonej prowincji Górny Śląsk. Prowincja została zlikwidowana w 1938, a 18 stycznia 1941 utworzono ją ponownie.
W 1910 roku 2200 mieszkańców (łącznie ze Strzebniowem) mówiło w języku polskim, 132 w językach polskim i niemieckim, natomiast 965 osób posługiwało się jedynie językiem niemieckim. W wyborach komunalnych w listopadzie 1919 roku 636 głosów oddano na kandydatów z list polskich, co pozwoliło im zdobyć 13 z 18 mandatów. Podczas plebiscytu w 1921 roku w miejscowości uprawnionych do głosowania było 2271 mieszkańców (w tym 560 emigrantów). Za Polską głosowało 955 osób, za Niemcami 1262 osoby. W 1919 r. mieszkańcy założyli tu gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, a także oddział Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. thumb|Batalion szturmowy „Heinz” – stanowisko karabinu maszynowego – III powstanie śląskie. Podczas III powstania śląskiego 7 maja 1921 Podgrupa „Bogdan”, do której należeli powstańcy z pow. strzeleckiego, toszeckiego, kozielskiego, prudnickiego, rozpoczęła natarcie na Gogolin, w którym przejściowo opanowano dworzec kolejowy. 14 maja powstańcy odparli atak niemiecki. Tego dnia oraz 17 maja, w Strzebniowie, czasowo zajętym przez Selbstschutz Oberschlesien, doszło do masakry 7 wziętych do niewoli powstańców oraz 18 cywilów. Zbrodni tej dokonał batalion szturmowy „Heinz”, dowodzony przez Karla G.O. Hauensteina. Wycofując się ze wsi SSOS zabrał ze sobą kilka osób spośród ludności cywilnej, które następnie rozstrzelał w Gogolinie. Zginęli wówczas Mitula z Jasionej, Polaczek z Gogolina oraz działacz polski Gabriel Szampera ojciec Konrada Szampery dowódcy kompanii w baonie Jana Dziewora Podgrupy „Bogdan”. Rozkaz z 17 maja nakazał oddziałom powstańczym wycofać się z Gogolina. 21 maja w jego rejonie rozwinęło się potężne natarcie w kierunku Góry św. Anny prowadzone przez krapkowicki związek taktyczny z Grupy „Południe” („Süd”) pod dowództwem gen. . Próba powstańczego kontrnatarcia została powstrzymana 23 maja pod Dąbrówką. Pod koniec maja 1921 za propolskie sympatie rozstrzelano 19 mieszkańców Gogolina. Po podziale Górnego Śląska wskutek szykan i represji popowstaniowych wyemigrowało do Polski około 300 mieszkańców Gogolina. thumb|Miejsce pamięci mieszkańców Gogolina i Strzebniowa pomordowanych przez Selbstschutz Oberschlesien – Dąbrówka pod Gogolinem.
W 1926 r. miejscowość otrzymała oświetlenie elektryczne, a w 1930 ukończono budowę Urzędu Miasta. W latach 1934–1935 zbudowano urządzenia wodociągowe.
II wojna światowa Od jesieni 1940 r. w Gogolinie funkcjonował obóz pracy przymusowej jako jeden z 16 obozów, które powstały na Śląsku Opolskim wzdłuż budowanej autostrady Wrocław – Katowice (Reichsautobahn, RAB 29). Początkowo w obozie umieszczono polskich robotników przymusowych pochodzących z ziem wcielonych do Niemiec. Od jesieni 1940 r. na ich miejsce zaczęto masowo przywozić grupy robotników żydowskich z gett w Będzinie, Sosnowcu i Czeladzi. Obóz nazywano: Reichsautobahnlager, Judenlager albo Judenlager-Arbeitslager, a w późniejszym okresie – Zwangsarbeitslager (ZAL). Obóz znajdował się na obrzeżach miejscowości, przy dzisiejszym budynku liceum ogólnokształcącego. Składał się z czterech baraków otoczonych wysokim płotem z drutu kolczastego. Chorych, wycieńczonych i niezdolnych do dalszej pracy odsyłano do gett w Będzinie i Sosnowcu. Ofiary obozu chowano w zbiorowej mogile na terenie tutejszego cmentarza żydowskiego. Likwidacja obozu nastąpiła w 1944 r. Chorych i niezdolnych do pracy wysłano do obozu koncentracyjnego i ośrodka zagłady Auschwitz-Birkenau, a zdolnych do pracy przewieziono do obozu pracy Arbeitslager Blechhammer, w Sławięcicach, jednej z dzielnic Kędzierzyna-Koźla.
W styczniu 1945 urząd pocztowy w Gogolinie władze III Rzeszy ewakuowały do Prudnika. Podczas nalotu na Gogolin został zniszczony budynek ekspozytury pocztowej. Zdobycie Gogolina 23 marca 1945 przez czerwonoarmistów z 4 Gwardyjskiej Armii Pancernej 1 Frontu Ukraińskiego, pozwoliło na włączenie miejscowości w granice Polski Ludowej po rozgromieniu reżimu III Rzeszy.
Czasy współczesne mały|Malowidło upamiętniające 40. rocznicę nadania Gogolinowi praw miejskich Od 1 grudnia 1945 do 28 września 1954 siedziba gminy Gogolin I i Gogolin II. 15 kwietnia 1945 polska administracja reaktywowała urząd pocztowy w Gogolinie (w styczniu ewakuowany do Prudnika). W 1948 otwarto w Gogolinie liceum ogólnokształcące.
Od 1950 r. Gogolin leży w granicach województwa opolskiego, przy czym były to trzy różne jednostki administracyjne funkcjonujące w latach 1950–1975, 1975–1998 oraz współczesne od 1999.
1 stycznia 1958 Gogolin otrzymał prawa osiedla, a 1 stycznia 1967 prawa miejskie.
Od 1987 r. Gogolin posiada własny herb.
Demografia Według danych GUS z 31 grudnia 2024, Gogolin miał 6421 mieszkańców (18. miejsce w województwie opolskim i 492. w Polsce), powierzchnię 20,35 km² (18. miejsce w województwie opolskim i 289. miejsce w Polsce) i gęstość zaludnienia 327,3 os./km².
Mieszkańcy Gogolina stanowią około 9,25% populacji powiatu krapkowickiego, co stanowi 0,69% populacji województwa opolskiego. Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostkaosób%osób%osób%populacja6421100311348330852gęstość zaludnienia (mieszk./km²) 315,5 153,0 162,5
Liczba mieszkańców miasta
centruj|ramka|Population Pyramid by Age and Sex in the Town of Gogolin, 2024 Piramida wieku i płci mieszkańców Gogolina w 2024 roku. centruj|ramka|Natural Increase in the Town of Gogolin, 2016–2023 Dynamika zmian przyrostu naturalnego w mieście Gogolin w latach 2016–2024. centruj|ramka|Migration Balance in the Town of Gogolin, 2015–2024 Dane o saldzie migracji w Gogolinie. Niebieskim kolorem zaznaczono okresy zwiększonej imigracji, a czerwonym kolorem oznaczono okresy zwiększonej emigracji.
Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: cmentarz żydowski, ul. Wyzwolenia, z 1852 r. – XIX w., zbiorowa mogiła powstańców śląskich, na cmentarzu katolickim, 3 piece szybowe do wypału wapna, ul. Strzelecka, 1874.
Inne zabytki: kościół ewangelicko-augsburski, z 1908–1909 r.
Transport mały|Tablica powitalna przy wjeździe do Gogolina Przez Gogolin przebiega droga krajowa: granica państwa z Niemcami – granica państwa z Ukrainą
Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie: Dębina – Gogolin – Strzelce Opolskie Opole – Gogolin – Zdzieszowice – Kędzierzyn-Koźle Odrowąż – Gogolin
thumb|left|Dworzec kolejowy W 1895 firma Lenz & Co, lokalne samorządy, właściciele papierni w Krapkowicach oraz majątków ziemskich zawiązali spółkę Kolej Prudnicko-Gogolińska z siedzibą w Prudniku, której celem stała się budowa drugorzędnej, normalnotorowej linii lokalnej z Prudnika do Gogolina, na stacjach końcowych stycznej z istniejącymi już w tym czasie liniami państwowymi. Pierwszy odcinek – z Prudnika do Białej Prudnickiej – oddano dla ruchu towarowego 22 października 1896, a już 4 grudnia 1896 oddano do użytku całą linię z Prudnika do Gogolina, zarówno dla ruchu towarowego, jak i osobowego. 28 listopada 2005 w związku z pogarszającym się stanem torów oraz kradzieżami szyn linia została całkowicie zamknięta i wykreślona z wykazu D29.