Marcin Borelowski

thumb|Kraków Ulica Marcina Borelowskiego-Lelewela 17. Tablica pamiątkowa na Półwsiu Zwierzynieckim, gdzie się urodził. Marcin Maciej Borelowski, ps. „Lelewel” (ur. 29 października 1829 w Półwsiu Zwierzynieckim, zm. 6 lub 7 września 1863 w Sowiej Górze k. Batorza) – polski rzemieślnik, działacz społeczny i patriotyczny, pułkownik w powstaniu styczniowym, komisarz wojenny województwa podlaskiego w maju i czerwcu 1863 rokuOrganizacja władz powstańczych w roku 1863 [Spis obejmuje Komitet Centralny oraz naczelników wojennych i cywilnych powiatów z województw: mazowieckiego, podlaskiego, lubelskiego, sandomierskiego, krakowskiego, kaliskiego, płockiego, augustowskiego, wileńskiego, kowieńskiego, grodzieńskiego, mińskiego, mohylewskiego, witebskiego, kijowskiego, wołyńskiego, podolskiego oraz z Galicji, Wielkopolski i Prus Zachodnich. AGAD, nr zespołu 245, s. 4..

thumb|Tablica upamiętniająca Marcina "Lelewela" Borelowskiego w Rzeszowie z 1913 thumb|Kamień pamiątkowy na Wzgórzu Polak Życiorys Pochodził z rodziny rzemieślniczej, był synem Karola (murarza) i Agnieszki z domu NoworytAkt urodzenia w parafii Najświętszego Salwatora w Krakowie. W latach 1841-1844 był uczniem Szkoły Wydziałowej w ChrzanowieAdamczyk Józef, Mazur Zbigniew: Miejsca pamięci na terenie miasta i gminy Chrzanów. Chrzanów 2019, s. 57. ISBN 978-8362389-13-1. Kształcił się w zawodzie blacharza w Krakowie. Osiedlił się w Rzeszowie. Z zawodu rzemieślnik-blacharz, majster studniarski. Uczestnik wystąpień niepodległościowych w Krakowie w latach 1846 i 1848, po upadku Wiosny Ludów uczestnik działalności konspiracyjnej. Programowo związany z millenerami, od 1862 roku jednak ze stronnictwem czerwonych. Zajmował się organizowaniem policji narodowej i gromadzeniem broni. Od 1859 mieszkał w Warszawie, gdzie był współorganizatorem patriotycznych manifestacji ludności, poprzedzających wybuch powstania styczniowego. Ponadto w ramach akcji przedpowstańczej był organizatorem młodzieży rękodzielniczej i ludu wiejskiego. W czasie powstania dowódca oddziałów partyzanckich i naczelnik wojenny województw lubelskiego i podlaskiego. Dosłużył się stopnia pułkownika. 24 marca 1863 roku pobity w bitwie pod Krasnobrodem. 16 kwietnia stoczył bitwę pod Borowymi MłynamiBitwy i potyczki 1863-1864, opracował Stanisław Zieliński, Rapperswil 1913, s. 87.. Zaatakowany w I bitwie pod Chruśliną 30 maja odparł atak Rosjan i ponownie odniósł zwycięstwo 3 września pod Panasówką. Poległ w bitwie na Sowiej Górze pod Batorzem 6 lub 7 września 1863 roku.

21 stycznia 1933 prezydenta RP Ignacy Mościcki nadał Krzyż Niepodległości z mieczami „poległym i zmarłym Powstańcom 1863 r., jako symbol uznania ich zasług w walce o niepodległość Polski”.

Upamiętnienie

W 50. rocznicę śmierci Marcina Borelowskiego 7 września 1913 zorganizowano obchody w Rzeszowie, podczas których na gmachu „Sokoła” zaplanowano odsłonięcie tablicy pamiątkowej. W 1963 roku, w stulecie powstania, ufundowano tablicę pamiątkową ku czci Marcina Borelowskiego, którą wmurowano w ścianę frontową Muzeum w ChrzanowieAdamczyk Józef, Mazur Zbigniew: Miejsca pamięci na terenie miasta i gminy Chrzanów. Chrzanów 2019, s. 57. ISBN 978-8362389-13-1.

Imieniem i nazwiskiem Marcina Borelowskiego nazwano ulice: w Lublinie na osiedlu Konstantynów, w Krakowie na Półwsiu Zwierzynieckim, w Przemyślu na Zasaniu – przy Szkole Podstawowej nr 14 im. Zjednoczonej Europy w Przemyślu, we Wrocławiu w dzielnicy Sępolno, w Częstochowie na Tysiącleciu, w Nysie, w Chrzanowie, w Biłgoraju, w Janowie Lubelskim na osiedlu Zaolszynie, w Nowym Sączu, w Mińsku Mazowieckim.

Zobacz też Oddział Marcina Borelowskiego

Przypisy

Bibliografia

Krzysztof Dunin-Wąsowicz, Marcin Borelowski-Lelewel, Warszawa 1964: Wyd. RIZ.

Literatura dodatkowa Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, .

Kategoria:Członkowie władz powstania styczniowego w województwie podlaskim Kategoria:Działacze polistopadowych organizacji rewolucyjnych i niepodległościowych Kategoria:Komisarze wojskowi powstania styczniowego Kategoria:Ludzie związani z Chrzanowem Kategoria:Ludzie związani z Półwsiem Zwierzynieckim Kategoria:Ludzie związani z Rzeszowem Kategoria:Naczelnicy wojenni powstania styczniowego Kategoria:Polegli w powstaniu styczniowym Kategoria:Polscy blacharze Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Powstańcy krakowscy Kategoria:Powstańcy styczniowi odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Pułkownicy powstania styczniowego Kategoria:Uczestnicy bitwy na Sowiej Górze Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Panasówką Kategoria:Urodzeni w 1829 Kategoria:Zmarli w 1863