Górniczek (zwyczajny) (Eremophila alpestris) – gatunek małego ptaka z rodziny skowronków (Alaudidae). Zasiedla Eurazję i Amerykę Północną, niewielkie izolowane populacje także północno-zachodnią Afrykę (Maroko) i północno-zachodnią Amerykę Południową (Kolumbia). Północne populacje są wędrowne.

Systematyka i zasięg występowania Zwykle wyróżnia się 42 podgatunki Eremophila alpestris: E. alpestris arcticola (Oberholser, 1902) – północna Alaska do Kolumbii Brytyjskiej (zachodnia Kanada). E. alpestris hoyti (Bishop, 1896) – północna Kanada. E. alpestris alpestris (Linnaeus, 1758) – górniczek (zwyczajny) – wschodnia Kanada. E. alpestris merrilli (Dwight, 1890) – zachodnie wybrzeża Kanady i USA. E. alpestris strigata (Henshaw, 1884) – wybrzeża południowej Kolumbii Brytyjskiej do wybrzeży Oregonu (zachodnie USA). E. alpestris alpina (Jewett, 1943) – góry zachodniego Waszyngtonu (północno-zachodnie USA). E. alpestris lamprochroma (Oberholser, 1932) – góry w środkowej części zachodniego USA. E. alpestris leucolaema Coues, 1874 – południowa Alberta (południowo-zachodnia Kanada) przez północno-środkowe i środkowe USA. E. alpestris enthymia (Oberholser, 1902) – południowo-środkowa Kanada do Oklahomy i Teksasu (środkowe USA). E. alpestris praticola (Henshaw, 1884) – południowo-wschodnia Kanada, północno-wschodnie i wschodnio-środkowe USA. E. alpestris sierrae (Oberholser, 1920) – góry północno-wschodniej Kalifornii (zachodnie USA). E. alpestris rubea (Henshaw, 1884) – środkowa Kalifornia. E. alpestris utahensis (Behle, 1938) – góry zachodnio-środkowego USA. E. alpestris insularis (Dwight, 1890) – środkowa część południowej Kalifornii. E. alpestris actia (Oberholser, 1902) – nadbrzeżne góry południowej Kalifornii i północna Kalifornia Dolna (północno-zachodni Meksyk). E. alpestris ammophila (Oberholser, 1902) – pustynie południowo-wschodniej Kalifornii i południowo-zachodnia Nevada (południowo-zachodnie USA). E. alpestris leucansiptila (Oberholser, 1902) – pustynie południowej Nevady, zachodnia Arizona (południowo-zachodnie USA) i północno-zachodni Meksyk. E. alpestris occidentalis (McCall, 1851) – północna Arizona do środkowego Nowego Meksyku (południowo-zachodnie USA). E. alpestris adusta (Dwight, 1890) – południowa Arizona i południowy Nowy Meksyk, prawdopodobnie północno-środkowy Meksyk. E. alpestris enertera (Oberholser, 1907) – środkowa Kalifornia Dolna. E. alpestris giraudi (Henshaw, 1884) – nadbrzeża południowo-środkowego USA i północno-wschodniego Meksyku. E. alpestris aphrasta (Oberholser, 1902) – Chihuahua i Durango (północno-zachodni Meksyk). E. alpestris lactea A.R. Phillips, 1970 – Coahuila (północno-środkowy Meksyk). E. alpestris diaphora (Oberholser, 1902) – południowa Coahuila do północno-wschodniego Puebla (północno-środkowy i wschodni Meksyk). E. alpestris chrysolaema (Wagler, 1831) – od zachodnio-środkowego do wschodni-środkowego Meksyku. E. alpestris oaxacae (Nelson, 1897) – południowy Meksyk. E. alpestris peregrina (P.L. Sclater, 1855) – Kolumbia. E. alpestris flava (J.F. Gmelin, 1789) – górniczek północny – północna Europa i północna Azja. E. alpestris brandti (Dresser, 1874) – górniczek stepowy – południowo-wschodnia europejska część Rosji do zachodniej Mongolii i północnych Chin. E. alpestris atlas (Whitaker, 1898) – górniczek marokański – Maroko. E. alpestris balcanica (Reichenow, 1895) – południowe Bałkany i Grecja. E. alpestris kumerloevei Roselaar, 1995 – zachodnia i środkowa Anatolia. E. alpestris penicillata (Gould, 1838) – górniczek jasnogłowy – wschodnia Turcja i Kaukaz do Iranu. E. alpestris bicornis (C.L. Brehm, 1842) – Liban do granicy między Syrią a Izraelem. E. alpestris albigula (Bonaparte, 1850) – północno-wschodni Iran i Turkmenistan do północno-zachodniego Pakistanu. E. alpestris argalea (Oberholser, 1902) – skrajnie zachodnie Chiny. E. alpestris teleschowi (Przewalski, 1887) – zachodnie i zachodnio-środkowe Chiny. E. alpestris przewalskii (Bianchi, 1904) – północny Qinghai (zachodnio-środkowe Chiny). E. alpastris nigrifrons (Przewalski, 1876) – północno-wschodni Qinghai. E. alpestris longirostris (F. Moore, 1856) – górniczek himalajski – północno-wschodni Pakistan i zachodnie Himalaje. E. alpestris elwesi (Blanford, 1872) – południowa i wschodnia Wyżyna Tybetańska. E. alpestris khamensis (Bianchi, 1904) – południowo-zachodnie i południowo-środkowe Chiny. Autorzy Handbook of the Birds of the World sugerują zmniejszenie liczby podgatunków do 28. Niektórzy autorzy proponują podział tego taksonu na kilka gatunków.

W Polsce górniczek regularnie pojawia się na przelotach oraz zimuje: na zachodzie średnio licznie, na wschodzie rzadko i bardzo nielicznie Według skali przyjętej przez autorów, dla okresu zimowego bardzo nieliczny oznacza zagęszczenie 0,2–2 osobników na 100 km², a średnio liczny – 20–200 osobników na 100 km²..

Morfologia mały|Samiec z widocznymi czubkami na głowie (Meksyk) Wygląd W lecie czarno-żółta maska. W szacie godowej maska jasnożółta, na czarnym czole widać dwa czubki; czarne wąsy oraz plama na gardle. Reszta głowy i grzbiet różowobrązowe w delikatne czarne kreski. Spód ciała biały z różowobrązowym nalotem na bokach piersi. Ogon różowobrązowy, czarny po bokach. Zimą rysunek na głowie prawie znika.

Wymiary Długość ciała wynosi 15–18 cm, a masa ciała 30–45 g.

Ekologia i rozród Biotop Ptak ten zamieszkuje przede wszystkim tundrę i strefy alpejskie w górach. Występuje najdalej na północ ze wszystkich skowronków.

thumb|Jaja E. alpestris flava z kolekcji muzealnej Jaja W pierwszym lęgu 2–5 jaj, w lęgu powtórzonym 2 lub 3. Lęgi od maja do lipca.

mały|Gniazdo z pisklętami sfotografowane w prowincji Alberta w Kanadzie Wysiadywanie i rozwój piskląt Wysiadywanie trwa 11–12 dni. Pisklęta pozostają w gnieździe 10–12 dni, a zdolność lotu uzyskują, mając 16–18 dni.

Pożywienie W sezonie lęgowym żywi się bezkręgowcami (zwłaszcza owadami i ich larwami), zimą materiałem roślinnym (nasionami). Pisklęta są karmione niemal wyłącznie bezkręgowcami, w tym także pierścienicami.

Status zagrożenia i ochrona Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje górniczka za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Organizacja Partners in Flight w 2017 roku szacowała liczebność światowej populacji na około 140 milionów dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy, choć według szacunków BirdLife International populacja europejska jest stabilna.

W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkowąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ()..

Zobacz też ptaki Polski

Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Skowronki Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Ptaki Ameryki Północnej Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Ptaki Arktyki Kategoria:Awifauna Polski Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza