Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW) – służba specjalna powołana do ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego państwa i porządku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego została utworzona 29 czerwca 2002 roku po rozwiązaniu Urzędu Ochrony Państwa, w miejsce którego utworzono dwie odrębne agencje: Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencję Wywiadu. Jako służba specjalna podlega kontroli i nadzorowi sprawowanemu przez organy trójpodziału władzy (ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej) oraz organy kontroli państwowej i ochrony prawa, takie jak: Najwyższa Izba Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz, poza nimi tzw. społeczeństwo obywatelskie.

Centrala Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego znajduje się przy ul. Rakowieckiej 2a w Warszawie.

Podstawa prawna Do najważniejszych ustaw regulujących działania ABW należą: Ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu ( z późn. zm.), Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (), Ustawa z dnia 10 czerwca 2016 r. o działaniach antyterrorystycznych (), Ustawa z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (), Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (), Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (), Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa (), Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (), Ustawa z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego i Centralnego Biura Antykorupcyjnego (), Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą (), Ustawa z dnia 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad zakwaterowania funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Służby Ochrony Państwa oraz poprawy niektórych warunków pełnienia służby (), Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa (), Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o wymianie informacji z organami ścigania państw członkowskich Unii Europejskiej, państw trzecich, agencjami Unii Europejskiej oraz organizacjami międzynarodowymi (), Ustawa z dnia 22 listopada 2018 r. o dokumentach publicznych (), Ustawa z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych (), Ustawa z dnia 21 stycznia 2021 r. o służbie zagranicznej ().

Zadania Podstawowym zadaniem Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego jest ochrona państwa przed planowymi i zorganizowanymi działaniami, które mogą stwarzać zagrożenie dla niepodległości lub porządku konstytucyjnego Polski, zakłócić funkcjonowanie struktur państwowych bądź narazić na szwank podstawowe interesy państwaZadania[w:] Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego [on-line]. www.abw.gov [dostęp 2026-02-04]..

Zadania funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego zostały uregulowane w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy. W ust. 1 wymieniono następujące obszary działania: rozpoznawanie, zapobieganie i zwalczanie zagrożeń godzących w bezpieczeństwo wewnętrzne państwa i jego porządek konstytucyjny, a w szczególności w suwerenność i międzynarodową pozycję, niepodległość i nienaruszalność jego terytorium, a także obronność państwa, rozpoznawanie, zapobieganie i wykrywanie przestępstw (oraz ściganie ich sprawców): szpiegostwa (kontrwywiad), terroryzmu (włączając także cyberterroryzm), naruszenia tajemnicy państwowej i innych przestępstw godzących w bezpieczeństwo państwa, godzących w podstawy ekonomiczne państwa (np. oszustwa podatkowe), korupcji osób pełniących funkcje publiczne, w zakresie produkcji i obrotu towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, nielegalnego wytwarzania, posiadania i obrotu bronią, amunicją i materiałami wybuchowymi, bronią masowej zagłady i środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi, w obrocie międzynarodowym, realizowanie, w granicach swojej właściwości, zadań służby ochrony państwa i wykonywanie funkcji krajowej władzy bezpieczeństwa w zakresie ochrony informacji niejawnych w stosunkach międzynarodowych, pozyskiwanie, analizowanie, przetwarzanie i przekazywanie właściwym organom informacji mogących mieć istotne znaczenie dla ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego państwa i jego porządku konstytucyjnego, podejmowanie innych działań określonych w odrębnych ustawach i umowach międzynarodowychUstawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu ( z późn. zm.).. Ust. 2 określa, że działalność poza granicami RP może być prowadzona w związku z działalnością na terytorium państwa wyłącznie w zakresie realizacji zadań dotyczących rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw wymienionych w ust. 1.

Ustawodawca, poprzez przyjęte w ustawie rozwiązania, w sposób szczególny podkreślił zadania informacyjne ABW, uznawane za podstawową funkcję służb specjalnych, przypisując bezpośrednio Szefowi ABW, poprzez art. 18 ustawy, realizację przez niego obowiązków informacyjnych wobec najważniejszych osób w Państwie, do których ustawa zaliczyła Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Prezesa Rady Ministrów oraz ministrów, w zakresie spraw objętych ich właściwością.

Uprawnienia funkcjonariuszy Uprawnienia funkcjonariuszy zostały uregulowane w rozdziale IV ustawy.

Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego posiada uprawnienia do prowadzenia czynności:

operacyjno-rozpoznawczych, dochodzeniowo-śledczych, analityczno-informacyjnych (art. 21 ust. 1). Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego wykonuje również czynności na polecenie sądu lub prokuratora w zakresie określonym w Kodeksie postępowania karnego oraz Kodeksie karnym wykonawczym (art. 21 ust. 2).

Dodatkowo można wyróżnić niewymienione wprost w ustawie czynności: kontrolne w zakresie ochrony informacji niejawnych związane z działalnością opiniodawczą Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

Do czynności operacyjno-rozpoznawczych zalicza się kontrolę operacyjną. Art. 27 ustawy określa kontrolę operacyjną, która może zostać zarządzona, jeśli inne środki przy wykonywaniu czynności operacyjno-rozpoznawczych okazały się bezskuteczne lub będą nieprzydatne. Kontrola operacyjna jest prowadzona niejawnie i jest zarządzana przez Sąd Okręgowy w Warszawie, na pisemny wniosek Szefa ABW, złożony po uzyskaniu pisemnej zgody Pierwszego Zastępcy Prokuratora Generalnego Prokuratora Krajowegohttps://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230001860. Szef ABW ma możliwość zarządzenia kontroli operacyjnej po uzyskaniu pisemnej zgody od Pierwszego Zastępcy Prokuratora Generalnego Prokuratora Krajowego, przed wydaniem zgody przez sąd, jeśli istnieje ryzyko zatarcia dowodów lub utraty informacji. Jeśli w ciągu 5 dni sąd nie wyda zgody, Szef ABW ma obowiązek wstrzymać kontrolę operacyjną, a zebrane dowody zostają protokolarnie i komisyjnie zniszczone.

Kontrola operacyjna polega na: kontrolowaniu zawartości przesyłek, kontrolowaniu treści korespondencji, stosowaniu środków technicznych umożliwiających uzyskiwanie w sposób niejawny informacji i dowodów oraz ich utrwalanie, a w szczególności treści rozmów telefonicznych i innych informacji przekazywanych za pomocą sieci telekomunikacyjnych.

Kontrola operacyjna jest zarządzana na okres 3 miesięcy i powinna być zakończona niezwłocznie po ustaniu przyczyn jej zarządzenia. Czas ten może zostać jednorazowo wydłużony o kolejne 3 miesiące, jeżeli nie ustały przyczyny zarządzenia pierwszej kontroli, a postępowanie jest identyczne jak przy składaniu wniosku o jej rozpoczęcie. Możliwe jest również kolejne przedłużenie przez sąd na czas oznaczony, jeśli po 6 miesiącach pojawią się nowe okoliczności.

Czynności operacyjno-rozpoznawcze mogą również polegać na dokonaniu w sposób niejawny nabycia lub przejęcia przedmiotów pochodzących z przestępstwa, ulegających przepadkowi albo których wytwarzanie, posiadanie, przewożenie lub którymi obrót są zabronione, a także przyjęciu lub wręczeniu korzyści majątkowej (tzw. zakup kontrolowany). Następujące czynności mogą zostać zarządzone przez Szefa ABW na czas określony po uzyskaniu pisemnej zgody Pierwszego Zastępcy Prokuratora Generalnego Prokuratora Krajowego (art. 29 ust. 2).

Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego ma prawo zarządzić niejawne nadzorowanie wytwarzania, przemieszczania, przechowywania i obrotu przedmiotami przestępstwa, jeżeli nie stworzy to zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzkiego (tzw. przesyłka niejawnie kontrolowana). W ramach prowadzenia tej czynności, urzędy, instytucje i podmioty prowadzące działalność w dziedzinie poczty i transportu, organy celne oraz organy Straży Granicznej są obowiązane dopuścić do dalszego przewozu przesyłki zawierające przedmioty przestępstwa w stanie nienaruszonym lub po ich usunięciu albo zastąpieniu w całości lub w części.

Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego ma również prawo do stosowania kontroli korespondencji i środków technicznych oraz może uzyskiwać informacje (w tym niejawne), gromadzić je, sprawdzać i przetwarzać. Dotyczy to również danych osobowych i innych informacji uzyskanych w wyniku wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych przez uprawnione do tego organy, służby i instytucje państwowe. Dane te mogą być przetwarzane bez wiedzy i zgody osoby, której dotyczą.

Podczas wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych funkcjonariusze mogą posługiwać się dokumentami, które uniemożliwiają ustalenie ich prawdziwej tożsamości.

Art. 40 ustawy wskazuje na to, że Szef ABW jest koordynatorem czynności operacyjno-rozpoznawczych podejmowanych przez służby specjalne, które mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo państwa. W celu zapewnienia tej koordynacji prowadzi centralną ewidencję zainteresowań operacyjnych służb specjalnych.

W art. 23 ust. 1 ustawy wymienione są uprawnienia funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego przy realizacji zadań z art. 5 ust. 1 ustawy. Mają oni prawo do następujących czynności procesowych:

wydawania osobom poleceń określonego zachowania się, w granicach niezbędnych do wykonania czynności, o których mowa w pkt. 2–5, albo w celu uniknięcia bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa osób lub mienia, legitymowania osób, zatrzymywania osób w trybie i w przypadkach określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego (może być zastosowane tylko, gdy inne środki okazały się bezcelowe i bezskuteczne). Osoba zatrzymana może być okazywana, fotografowana lub daktyloskopowana, gdy nie można ustalić jej tożsamości w inny sposób, przeszukiwania osób i pomieszczeń w trybie i w przypadkach określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego, dokonywania kontroli osobistej, przeglądania zawartości bagaży oraz sprawdzania ładunku w środkach transportu lądowego, powietrznego i wodnego, w razie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu zabronionego pod groźbą kary, obserwowania i rejestrowania przy użyciu środków technicznych obrazu zdarzeń w miejscach publicznych oraz dźwięku towarzyszącego tym zdarzeniom w trakcie wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych podejmowanych na podstawie ustawy,