Andriej Antonowicz Grieczko (Greczko) (, ur. we wsi Gołodajewka, zm. 26 kwietnia 1976 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy narodowości ukraińskiej, marszałek Związku Radzieckiego (1955), naczelny dowódca Wojsk Lądowych Armii Radzieckiej, naczelny dowódca Zjednoczonych Sił Zbrojnych Państw Stron Układu Warszawskiego (1960–1967), minister obrony ZSRR (1967–1976), członek Komitetu Centralnego KPZR, członek Biura Politycznego KC KPZR, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 2., 3., 4., 5., 6., 7., 8. i 9. kadencji, dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1958, 1973) i Bohater Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej (1969).

Życiorys Urodził się 17 października 1903 we wsi Gołodajewka (obecnie wieś Kujbyszewo w obwodzie rostowskim), w rodzinie chłopskiej. Do Armii Czerwonej wstąpił w 1919, uczestniczył w wojnie domowej w składzie 11 dywizji kawalerii I Armii Konnej Budionnego. Czerwonoarmista (szeregowiec) – do września 1921, następnie dowódca plutonu – do kwietnia 1930, dowódca szwadronu – do kwietnia 1932. Następnie pełnił służbę na stanowiskach sztabowych – do maja 1938, dowodził pułkiem kawalerii – do października 1938, był szefem sztabu specjalnej dywizji kawalerii w Białoruskim Okręgu Wojskowym – do ataku Niemiec na ZSRR. Brał udział w agresji ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 w składzie Frontu Białoruskiego. Ukończył Oficerską Szkołę Kawalerii w 1926, Akademię Wojskową im. Michaiła Frunzego w 1936 i Akademię Sztabu Generalnego w 1941.

Od 1941 dowodził 34 Dywizją Kawalerii, od stycznia 1942 – 5 Korpusem Kawalerii na Froncie Południowym. Od stycznia do sierpnia 1942 dowódca 12 Armii, która broniła Donbasu i północnego Kaukazu, od września do grudnia 1942 dowodził 47 i 18 Armiami na kierunku noworosyjskim. Od stycznia do listopada 1943 dowódca 56 Armii, która wyzwoliła północny Kaukaz. Od listopada 1943 zastępca dowódcy, a od grudnia 1943 dowódca 1 Armii Gwardii biorącej udział w wypieranie wojsk Osi z Ukrainy, Czechosłowacji i Polski.

W latach 1945–1953 dowódca Kijowskiego Okręgu Wojskowego, a od 12 maja 1953 do 1957 naczelny dowódca Grupy Wojsk Radzieckich w Niemczech. Od 12 listopada 1957 I zastępca ministra obrony ZSRR i naczelny dowódca Wojsk Lądowych RKKA, od 7 kwietnia 1960 I zastępca ministra obrony do spraw ogólnych, a od lipca 1960 do 1967 I zastępca ministra obrony i jednocześnie naczelny dowódca Zjednoczonych Sił Zbrojnych Państw Stron Układu Warszawskiego. Od 12 kwietnia 1967 minister obrony ZSRR.

Od 1928 Członek WKP(b), od 1961 członek Komitetu Centralnego KPZR, od 1973 członek Biura Politycznego KC KPZR, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR od 2. do 9. kadencji.

Za zasługi w wyzwalaniu ziem polskich spod okupacji niemieckiej marszałek ZSRR Andriej Grieczko został w 1946 odznaczony Krzyżem Grunwaldu II klasy, a w 50. rocznicę powstania Sił Zbrojnych ZSRR Rada Państwa PRL nadała mu Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski. Order został mu wręczony 22 lutego 1968 w Moskwie przez Przewodniczącego Rady Państwa Marszałka Polski Mariana Spychalskiego. 12 października 1972 Rada Państwa nadała mu Krzyż Wielki Orderu Virtuti Militari „za wielki osobisty wkład w wyzwolenie Polski”Trybuna Ludu, nr 285 z 13 października 1972. Order został wręczony marszałkowi rok później w czasie jego wizyty w Warszawie.

W czasie pobytu w Polsce, marszałek Grieczko 6 lutego 1961 roku otrzymał dyplom honorowego obywatela miasta Bielsko-Biała, z tego powodu, że dowodzone przez niego wojska w 1945 roku wyzwoliły miasto spod okupacji niemieckiej.

Autor kilku tomów wspomnień z okresu służby wojskowej, m.in. „Bitwa o Kaukaz” (1972), „Wyzwolenie Kijowa” (1973), „Przez Karpaty” (1976).

Pochowany 29 kwietnia 1976 na Cmentarzu przy Murze Kremlowskim na Placu Czerwonym w Moskwie. W pogrzebie uczestniczyli czołowi dygnitarze sowieccy z Leonidem Breżniewem, Nikołajem Podgornym i Aleksiejem Kosyginem na czele. Przybyły delegacje wojskowe wszystkich państw członkowskich Układu Warszawskiego. Obecna była delegacja PRL pod przewodnictwem Ministra Obrony Narodowej gen. armii Wojciecha Jaruzelskiego, w której skład wchodzili ambasador PRL w ZSRR Zenon Nowak, wiceminister obrony narodowej - zastępca ministra do spraw ogólnych gen. broni Józef Urbanowicz, wiceminister obrony narodowej, szef Sztabu Generalnego WP gen. broni Florian Siwicki, wiceminister obrony narodowej, Główny Inspektor Szkolenia gen. broni Eugeniusz Molczyk, zastępca szefa Sztabu Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego gen. broni Józef Kamiński oraz attache wojskowy, morski i lotniczy Ambasady PRL w Moskwie gen. bryg. Jerzy Dymkowski. Z trybuny Mauzoleum Lenina przemówienia wygłosili członkowie Biura Politycznego KC KPZR Dmitrij Ustinow i Wiktor Griszyn, Naczelny Dowódca Układu Warszawskiego marszałek ZSRR Iwan Jakubowski, a w imieniu delegacji zagranicznych gen. armii Wojciech JaruzelskiWiec żałobny na Placu Czerwonym, "Żołnierz Wolności", nr 102, 30 kwietnia 1976, s. 1-2..

Awanse pułkownik – 10 lipca 1941 generał major – 9 listopada 1941 generał porucznik – 28 kwietnia 1943 generał pułkownik – 9 października 1943 generał armii – 3 sierpnia 1953 marszałek Związku Radzieckiego – 11 marca 1955

Odznaczenia i wyróżnienia Radzieckie Medal „Złota Gwiazda” Bohatera Związku Radzieckiego – dwukrotnie (1 lutego 1958, 16 października 1973) Order Lenina – sześciokrotnie (1942, 1945, 1958, 1963, 1968, 1973) Order Czerwonego Sztandaru – trzykrotnie (1941, 1944, 1950) Order Suworowa I stopnia – dwukrotnie (1944, 1945) Order Suworowa II stopnia (1943) Order Kutuzowa I stopnia – dwukrotnie (1943, 1944) Order Bohdana Chmielnickiego I stopnia (1944) Order „Za służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR” III stopnia Medal „Za obronę Kaukazu” Medal „Za zdobycie Berlina” Medal 100-lecia urodzin Lenina Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „Trzydziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „XX lat Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej” Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty” Medal jubileuszowy „40 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Medal jubileuszowy „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR” Honorowa Broń ze Złotym Godłem Państwowym ZSRR (22 lutego 1968) Czechosłowackie Złota Gwiazda Bohatera Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej (5 października 1969) Order Klementa Gottwalda Polskie Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (22 lutego 1968) Krzyż Wielki Orderu Wojennego Virtuti Militari (12 października 1972) Order Krzyża Grunwaldu II klasy (24 czerwca 1946)„za wybitne zasługi przy wyzwoleniu Polski spod okupacji niemieckiej”

Przypisy

Bibliografia

Mała Encyklopedia Wojskowa, t. I, Wyd. MON, Warszawa 1971 Encyklopedia II wojny światowej, Wyd. MON, Warszawa 1975 W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000 K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000 Radziecka Encyklopedia Wojskowa, t. II, Moskwa Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 7, ss. 318–319, Moskwa 1969–1978 Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986 Андрей Антонович Гречко – Герои страны Андрей Антонович Гречко – Проект ХРОНОС

Kategoria:Marszałkowie Związku Radzieckiego Kategoria:Absolwenci Wojskowej Akademii Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR im. K.J. Woroszyłowa Kategoria:Absolwenci Akademii Wojskowej im. M. Frunzego Kategoria:Bohaterowie Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (1944–1989) Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Virtuti Militari (Polska Ludowa) Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu II klasy Kategoria:Czerwoni (wojna domowa w Rosji) Kategoria:Deputowani do Rady Najwyższej ZSRR Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za Służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR” Kategoria:Odznaczeni Orderem Bohdana Chmielnickiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Kategoria:Odznaczeni Orderem Klementa Gottwalda Kategoria:Odznaczeni Orderem Kutuzowa Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Orderem Suworowa Kategoria:Żołnierze 1 Armii Konnej Kategoria:Radzieccy dowódcy armii w II wojnie światowej Kategoria:Urodzeni w 1903 Kategoria:Zmarli w 1976 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu przy Murze Kremlowskim Kategoria:Dowódcy Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego Kategoria:Dowódcy Kijowskiego Okręgu Wojskowego (ZSRR) Kategoria:Dowódcy Grupy Wojsk Radzieckich w Niemczech Kategoria:Ukraińscy Bohaterowie Związku Radzieckiego Kategoria:Radzieccy wojskowi narodowości ukraińskiej