Józef Jan Para (ur. 1 lipca 1922 w Wojakowej, zm. 6 listopada 2020 w Legionowie) – polski aktor i reżyser teatralny.
Życiorys Urodził się w Wojakowej, wsi położonej w województwie małopolskim w rodzinie Józefa „za wybitne osiągnięcia w pracy artystycznej”., miejscowego kierownika szkoły, jako piąte najmłodsze dziecko. W 1934 przeniósł się wraz z rodzicami do Krakowa.
Studia Absolwent Państwowej Wyższej Szkoły Aktorskiej w Krakowie (1949). Jako student współpracował w latach 1947–1949 z Teatrem Słowackiego, Teatrem Starym i Teatrem Rapsodycznym. Członek Związku Artystów Scen Polskich.
Działalność artystyczna i naukowa Dyrektor teatrów: Polskiego w Bielsku–Białej (1967–1973), Współczesnego we Wrocławiu (1973–1975), Śląskiego w Katowicach (1975–1977). Od 1982 do 2009 profesor nadzwyczajny w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej i Teatralnej w Łodzi.
Ma w swoim dorobku aktorskim i reżyserskim na deskach teatrów, planach filmowych i w produkcjach telewizyjnych ponad 100 prac twórczych. Największą popularność przyniosła mu rola komisarza Przygody w filmach Vabank i Vabank II, czyli riposta.
Jest autorem książki wspomnieniowej Salony i kulisy, opublikowanej w 1998 nakładem Wydawnictwa Śląsk.
25 listopada 2020 po mszy pogrzebowej w kaplicy cmentarnej został pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera PAS AC-płd-po prawej stronie Czernych).
Filmy fabularne i seriale
Role teatralne thumb|Grób Józefa Pary na cmentarzu Rakowickim w Krakowie Zbigniew w Mazepie Juliusza Słowackiego w reżyserii Romana Zawistowskiego, Katowice. Jan Kochanowski – Droga do Czarnolasu, Aleksander Maliszewski, reż. Gustaw Holoubek, Katowice. Helmer – Dom lalki (Nora) – Henrik Ibsen, reż. G. Holoubek, Katowice. Hajdaj – Zagłada Eskadry – Ołeksandr Kornijczuk, reż. Roman Zawistowski, Katowice. Sobolewski – Dziady – Adam Mickiewicz, reż. Aleksander Bardini, Warszawa. Dr Ranck – Dom lalki – H. Ibsen, reż. Maria Wiercińska, Warszawa. Stefan – Maski Marii Dominiki – Jerzy Zawieyski, reż. Roman Zawistowski, Warszawa. Pedro Manares – Ludzie z martwej winnicy – Roman Brandstaetter, reż. Henryk Szletyński, Warszawa. Bohater – Kartoteka – Tadeusz Różewicz, reż. Wanda Laskowska, Warszawa. Buckingham – Ryszard III – William Szekspir, reż. Jacek Woszczerowicz, Warszawa. Król – Hamlet, W. Szekspir, reż. G. Holoubek, Warszawa. Beckman – Frank V – Friedrich Dürrenmatt, reż. Konrad Swinarski, Warszawa. „Sułkowski” – rola Sułkowskiego w sztuce Stefana Żeromskiego, reż. Józef Para, Katowice. Horsztyński – Horsztyński – Juliusz Słowacki, reż. Józef Para, Katowice. Posejdon – Trojanki – Eurypides, reż. Józef Para, Katowice. Gromski – Porwanie Sabinek – F. Schonthan, reż. Mieczysław Daszewski, Bielsko-Biała. Pan Wokulski – Pan Wokulski na podstawie Lalki Bolesława Prusa, reż. Adam Hanuszkiewicz, Bielsko-Biała. Bolesław Śmiały – Bolesław Śmiały Stanisław Wyspiański, reż. Józef Para, Bielsko-Biała. Doktor Judym – Doktor Judym na podstawie Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego, reż. Józef Para, Bielsko-Biała. Łatka – Dożywocie – Aleksander Fredro, reż. J. Para, Bielsko-Biała. Dariusz – Persowie, Ajschylos, reż. J. Para, Bielsko-Biała (prapremiera w Polsce). Bassanio – Kupiec wenecki – W. Szekspir, reż. Józef Para, Bielsko-Biała. Leone – Bank Glembay Ltd – Miroslav Krleža, reż. Józef Para, Katowice. Agamemnon – Oresteja – Ajschylos, reż. Józef Para, Wrocław. Kreon – Medea – Eurypides, reż. Jerzy Markuszewski, Warszawa. Fizdejko – Janulka, córka Fizdejki – Stanisław Ignacy Witkiewicz, reż. Józef Para, Wrocław (prapremiera). Pierczichin – Mieszczanie – Maksim Gorki, reż. Józef Para, Wrocław. Gzymsik – Romans z wodewilu – W. Krzemiński, reż. J. Para, Katowice. Johny – Dzień dobry i do widzenia – Athol Fugard, reż. Józef Para, Katowice. AA – Emigranci – Sławomir Mrożek, reż. Józef Para. Konrad – Wyzwolenie – Stanisław Wyspiański, reż. Józef Para, Katowice. Lelewel – Tryptyk Listopadowy według Stanisława Wyspiańskiego, reż. Janusz Warmiński, Warszawa. Tipoff – Lekarz bezdomny – Antoni Słonimski, reż. Józef Para, Warszawa.
Reżyser
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Zmarli w 2020