Nowa Wieś – część wsi Kaźmierz w Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Kaźmierz.
Nazwa Wieś istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1410 kiedy odnotowano ją pod staropolską nazwą „Nowawesz”, 1417 „Nouauesz”, 1437 „Nowawyesz”. W 1445 odnotowana została jako przedmieście miasta Kaźmierz w spisanym po łacinie fragmencie „suburbium... Nowawyesch”, 1510 „Nouavyess, Novavyesch” .
Historia Początkowo miejscowość była wsią szlachecką należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Świdwów z Szmotulskich, a później Niegolewskich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1445 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1510 należała do parafii Kaźnierz.
Historyczne źródła odnotowały zwykłych mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1417 wspomniano miejscowych kmieci nowowiejskich Jana, kmiecia „Musczco” oraz Jaśka, którzy wraz z kmieciami z Gorszewic zeznali w sporze Jakusza kmiecia z Gorszewic toczonego z Pietraszem Chełmskim z Chełmna koło Pniew, że nie wycinali lasu dla siebie, lecz „przecinali drogę” czyli zapewne z czyjegoś rozkazu oczyszczali teren dawnej zarośniętej lub całkiem nowej drogi. W 1427 Mikołaj sołtys nowowiejski odnotowany został jako „ante Kazimirzs” czyli ze starego Kaźmierza, a więc jak uważają historycy z Nowej Wsi. Toczył on spór sądowy z byłym dzierżawcą (łac. „conventor”) parafii w Kaźmierzu o 4 grzywny za wypasioną łąkę sołecką. W 1452 sołtys wspomniany ponownie toczył spór sądowy z Anną z Kaźmierza.
W latach 1437-1450 właścicielem we wsi był syn Sędziwoja Świdwy Dobrogost z Szamotuł. W latach 1445 i 1450 dwukrotnie sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu swoim wnukom dzieciom Jana: Janowi starszemu, Janowi młodszemu, Elżbiecie i Beacie dobra Kaźmierz wraz z wsiami, w tym m in. z Nową Wsią. W 1445 miejscowość nazwano przedmieściem Kaźmierza. W 1473 Jan Świdwa starszy z Szamotuł zapisał swojej żonie Elżbiecie po 500 grzywien posagu oraz wiana na dobrach Kaźmierz, w tym m. in. na wsi Nowa Wieś.
W 1583 Jakub Niegolewski kupił dobra Kaźmierz, w tym m. in. Nową Wieś, za 30000 złotych od opiekunów Zofii i Urszuli córek zmarłego Jana Świdwy z Szamotuł. W 1588 nastąpiło wiązanie go w te dobra. W 1595 Jakub Niegolewski dał Nową Wieś oraz inne wsie synowi Janowi Niegolewskiemu.
W 1423 (według zachowanej kopii z lat 1488-1492) w Nowej Wsi było 6 łanów kmiecych. W 1508 pobrano we wsi wiardunki wojenne z od 4 półłanków. W 1510 w Nowej Wsi odnotowano 14 łanów, ale tylko 5 z nich było łanami osiadłymi. Mieszczanie z Kaźmierza uprawiali we wsi łany opuszczon. W 1510 dziesięciny z Nowej Wsi należały do uposażenia kanonikatu w katedrze poznańskiej, a meszne do plebana w Kaźmierzu. W 1563 odnotowano pobór podatkowy od jednego łana. W 1580 płatnikiem podatków od wsi był Sebastian Smuszewski ze Smuszewa w powiecie kcyńskim, który zapłacił pobór od połowy łana, 4 zagrodników, jednego komorników. Najemny robotnik zwany ratajem zapłacił od dwóch pługów, pastuch zapłacił od 60 owiec. Pobrano również opłaty od młyna wodnego o 3 kołach wodnych .
Wieś szlachecka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 16..
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.
Zabytki W południowej części Nowej Wsi znajduje się zabytkowy zespół pałacowy, na który składa się pałac i park z II poł. XIX wieku w stylu neogotyckim.
Urodzeni w miejscowości W 1931 we wsi urodził się Włodzimierz Dusiewicz – polski reżyser i scenarzysta filmów dokumentalnych, powstaniec warszawski, prezes Federacji Rodzin Katyńskich (1993–2006).
Zobacz też inne miejscowości o nazwie Nowa Wieś
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Kaźmierz Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)