thumb|Poznańska Brygada ON thumb|Obrona Narodowa w 1939 Szamotulski Batalion Obrony Narodowej (batalion ON „Szamotuły”) – pododdział piechoty Wojska Polskiego II RP.
Formowanie Pododdział sformowany został wiosną 1939, w składzie Poznańskiej Brygady ON według etatu batalionu ON typ IV. Dowództwo i pododdziały specjalne batalionu oraz 1 kompania ON stacjonowały w Szamotułach, 2 kompania ON we Wronkach, a 3 kompania ON w Pniewach. Jednostką administracyjną i mobilizującą dla Szamotulskiego batalionu ON był 57 pułk piechoty wielkopolskiej w Poznaniu.
Szamotulski batalion ON w kampanii wrześniowej Kampanię wrześniową rozpoczął w składzie 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty (Armia „Poznań”).
1 września 1939 batalion ON „Szamotuły” rozwinięty był w rejonie miejscowości Kiekrz, Baranowo, Lusowo, Przeźmierowo. Pododdział Szamotulskiego batalionu ON stoczył walkę z grupą żołnierzy niemieckich w rejonie Mierzyna na północny zachód od Międzychodu. W godzinach południowych pluton 3 kompanii ON „Pniewy” w Lusowie na stanowisku obronnym został ostrzelany przez niemiecki samolot rozpoznawczy, pluton ostrzelał nieprzyjacielską maszynę, kilku żołnierzy plutonu odniosło rany.
3 września batalion opuścił dotychczas zajmowane stanowiska i bez styczności z nieprzyjacielem, podjął marsz poprzez Poznań, Swarzędz, Kostrzyn, Nekla, Witkowo. Maszerował bocznymi drogami z uwagi na zatarasowanie dróg uciekinierami cywilnymi i działaniami lotnictwa niemieckiego. 6 września otrzymał rozkaz marszu przez Budzisław Kościelny, Wilczą Górę i Skulsk. Następnie miał obsadzić dwoma kompaniami przejścia przez Noteć w rejonie miejscowości Mielnica i Przewóz. Jedna kompanią miał zamknąć przesmyk między jeziorami Skulskim a Skulską Wsią. Dowództwo batalionu stacjonowało w Mielnicy przy szosie. 8 września batalion ugrupował się obronnie na odcinku od wsi Katarzyna-jezioro Gopło na północy do wsi Gawrony-jezioro Paniejewskie na południu, folwark Buszkowo, majątek Góra, dwór Kaliska. Batalion ubezpieczył się dwoma czatami z kierunku zachodniego w składzie kompanii w Łuszczewie na zachodnim skraju jeziora Gopło, a drugą w składzie kompanii bez plutonu w Skulsku. Wycięto trzcinę na brzegu Noteci w rejonie folwarku Przewóz. Dowództwo batalionu przebywało w Talarkowie w cegielni. W ślad za batalionem podjęła marsz kompania PW z Szamotuł, jednak maszerowała błędnie poinformowana przez Poznań.
9 września batalion ON „Szamotuły” włączony został do 1 Pułku ON „Poznań” ppłk rez. Bernarda Śliwińskiego, który z kolei wszedł w skład Zgrupowania płk Stanisława Siudy. 12 września pluton ON z batalionu ON „Opalenica” wyszedł na rozpoznanie Sompolna, gdzie pod miastem stoczył walkę z około 50 osobowym zmotoryzowanym pododdziałem niemieckim. Pluton ON zmuszony został do odwrotu, naciskany przez pododdział niemiecki. Na pomoc przybyły z batalionu ON „Poznań I” pluton zwiadu i jeden pluton z 1 kompanii ON tego batalionu. Wspólny kontratak odrzucił pododdział wroga w kierunku Sompolna. Prowadzący kontratak połączony oddział kpt. Lucjana Abramczyka z I Poznańskiego batalionu ON wdarł się do Sompolna. Na odgłos walki z kierunku Ignacewa do Sompolna wyruszyła kompania Przysposobienia Wojskowego „Szamotuły” kpt. Zygmunta Gieremka z Szamotulskiego batalionu ON. Uderzyła jednym plutonem z kierunku Ignacewa wzdłuż toru kolejowego na most kolejowo-drogowy na Noteci. Drugi pluton uderzył od strony Przystronia kierując się na most. Tłumieniem dywersji zajęły się plutony kpt. Abramczyka Wspólne uderzenie obu plutonów kompanii PW z Szamotuł i plutonu Opalenickiego batalionu ON wyparło oddział niemieckich pionierów w kierunku Wierzbinka. A plutony I Poznańskiego batalionu ON rozbiły wspierającą oddział niemiecki miejscową grupę dywersyjną. Wróg utracił 15 zabitych żołnierzy, w tym oficera oraz 3 rannych, samochód osobowy i 2 karabiny maszynowe. Kompania PW dołączyła do Szamotulskiego batalionu ON w rejonie Babiaka. Poszczególne plutony zostały rozdzielone do trzech kompanii ON batalionu.
13 września Szamotulski batalion ON pomaszerował na Strzelce i okopał się w rejonie Łanięt. Wysłane przez dowódców kompanii patrole na przedpole obrony stwierdziły obecność niemieckich oddziałów rozpoznawczych. O godz.21.00 doszło do gwałtownej wymiany ognia pomiędzy niemieckimi oddziałami. Na rozkaz dowódcy 1 pułku ON batalion podjął odwrót w rejon Strzelec, gdzie miał zająć na nowo obronę. Kompanie 2 i 3 ON oraz dowództwo batalionu wycofały się dość sprawnie, a realizująca z opóźnieniem 1 kompania ON dostała się w ogień artylerii niemieckiej. Poniosła bardzo duże straty, pozostała część batalionu również ucierpiała od niemieckiej artylerii. Po dojściu do Strzelec uporządkowano batalion, ponownie z batalionu wyodrębniono żołnierzy PW, tworząc z nich kompanię pod dowództwem por. Henrykowskiego. Kompania PW podjęła samodzielnie marsz w kierunku Kutna i Piątka. Wycofywała się poprzez Sobotę, Zduny, Złaków Kościelny, Kiernozię i dotarła 17 września wieczorem do Iłowa. Nocą 17/18 września kompania PW usiłowała sforsować Wisłę pod Wyszogrodem, dostała się na brzegu zachodnim pod silny ostrzał broni maszynowej, z brzegu wschodniego. Powróciła więc do Iłowa, gdzie 19 września została wzięta do niewoli. Batalion ON „Szamotuły” w składzie etatowym otrzymał rozkaz dowódcy GO gen. Tokarzewskiego-Karaszewicza przejścia do rejonu Szczawina Kościelnego jako odwód dowódcy grupy. Na pozycje batalionu 17 września o godz.5.00 uderzyły oddziały niemieckie .Batalion odpierał natarcia przez cały dzień. Pod osłoną nocy batalion opuścił stanowiska i wycofał się przez Lwówek, Sanniki, Iłów nad Bzurę, tam podjął próbę sforsowania rzeki. Wobec silnego niemieckiego ostrzału próba sforsowania rzeki nie powiodła się. 19 września wobec wyczerpania możliwości walki, batalion dostał się do niemieckiej niewoli. Obsada personalna Dowództwo dowódca batalionu – kpt. Stanisław Steczkowski adiutant batalionu – por. rez. Cezary Skorupski lekarz medycyny – plut. pchor. rez. E. Chmielewski intendent – Jan Forecki płatnik – por. rez. Marian Staniszewski
1 kompania ON „Szamotuły” dowódca – por. rez. Franciszek Kurowski dowódca I plutonu – ppor. rez. Władysław Ziajkalub ppor. rez. Felicjan Klupsch dowódca II plutonu – ppor. rez. Zygmunt Straszewski lub ppor. rez. Antoni Szubczyński dowódca III plutonu – ppor. rez. Feliks Klupsch lub ppor. rez. Zygmunt Straszewski dowódca plutonu km – chor. Ignacy Robaszkiewicz
2 kompania ON „Wronki” dowódca – por. Kazimierz Zaremba dowódca I plutonu – por. rez. Wawrzyn Chojnacki dowódca II plutonu – ppor. rez. Ernest Błaszczyk dowódca III plutonu – ppor. rez. Kazimierz Dominiczak dowódca plutonu km – ppor. rez. Czesław Fiedorowicz
3 kompania ON „Pniewy” dowódca – ppor. rez. Wacław Birkholz (od VII.1939) dowódca I plutonu – ppor. rez. Michał Krüger dowódca II plutonu – ppor. rez. Władysław Kuntz lub ppor. rez. Tomasz Woźniak dowódca III plutonu – ppor. rez. Bolesław Szczerkowski dowódca plutonu km – ppor. rez. Franciszek Berger (lub Beger)
Pododdziały specjalne dowódca plutonu przeciwpancernego – kpr. rez. Władysław Raith dowódca oddziału zwiadowców – ppor. rez. Jerzy Kryński dowódca plutonu pionierów - por. rez. Bartkowski, por. rez. Leszek Bartkowiak dowódca drużyny pionierów – kpr. rez. Sylwester Napierała dowódca oddziału łączności –
Kompania Przysposobienia Wojskowego „Szamotuły” (pododdział przydzielony) dowódca – kpt. rez. Zygmunt Geremek, (od 14 IX 1939) por. Henrykowski zastępca dowódcy – por. rez. Henrykowski dowódca I plutonu - ppor. rez. Szupczyński dowódca II plutonu - ppor. rez. Marian Gasiński dowódca III plutonu - ppor. rez. Cezary Skorupski dowódca drużyny pionierów - plut. Sylwester Napierała.
Przypisy
Bibliografia Wiesław Napierała, Dariusz Roszak, Szamotulski Batalion Obrony Narodowej, wydano staraniem Muzeum – Zamek Górków w Szamotułach, Szamotuły 2002, .
Piotr Bauer i Bogusław Polak, Armia „Poznań” w wojnie obronnej 1939, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1983, .
Szamotuły, Batalion ON Kategoria:Polskie jednostki obrony narodowej utworzone w 1939 Szamotuły, Batalion ON Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Szamotułach