Konitrut błotny (Gratiola officinalis L.) – gatunek rośliny z rodziny babkowatych (Plantaginaceae), dawniej umieszczany zwykle w trędownikowatych (Scrophulariaceae), czasem w osobno wyodrębnianej rodzinie Gratiolaceae. Zasięg gatunku obejmuje Europę południową, środkową i wschodnią, rejon Kaukazu i Azji środkowej. W Polsce gatunek dość rzadki zarówno na niżu jak i w niższych położeniach górskich.
Morfologia Łodyga Dęta, w górze czterokanciasta, w dole obła, wzniesiona, naga, pojedyncza lub gałęzista. Pod ziemią pełzające kłącze wytwarzające rozłogi. Liście Ulistnienie nakrzyżległe, lancetowate, w górze na brzegu odlegle piłkowane, u nasady wpół obejmujące łodygę, gruczołowato kropkowane. Liście zaostrzone, z 3 nerwami, około 3,5 cm długie i 1 cm szerokie. Kwiaty Wyrastają pojedynczo w kątach liści na szypułkach krótszych od przysadek. Są białe, jasnoróżowe, czerwonawo nabiegłe, z żółtą, długą rurką, w górze brunatnawą, wewnątrz owłosioną. Korona wargowa. Kielich o działkach lancetowatych, ogruczolonych, pręciki 4, w tym 2 zwykłe i 2 pręciki nitkowate, niedorozwinięte (prątniczki). Owoc Jajowata torebka. Nasiona podłużne i pomarszczone.
Biologia i ekologia Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od czerwca do października. Rośnie w miejscach wilgotnych – na łąkach, bagnach, przy rowach i na brzegach wód stojących lub wolno płynących. Preferuje glebę nieco wapienną. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla All. Cnidion dubii. Cechy fitochemiczne Konitrut błotny jest rośliną trującą. W dawkach trujących konitrut wywołuje, poza silną biegunką, wysypki i wykwity skórne. Zawiera glikozyd gracjolinę działającą hemolitycznie, tj. rozpuszczającą czerwone krwinki, co wywołuje ostre zapalenie śluzówki żołądka i jelit u koni. Zwierzęta na pastwisku zwykle omijają konitrut z powodu jego gorzkiego smaku. Zatrucia u zwierząt występują tylko wtedy, gdy roślina ta występuje w sianie. Najbardziej wrażliwe na zatrucie konitrutem są konie, stąd jego polska nazwa.
Zagrożenia i ochrona W latach 2004–2014 roślina znajdowała się w Polsce pod ochroną ścisłą. Od 2014 roku objęta jest ochroną częściową. Umieszczona na polskiej czerwonej liście w kategorii VU (narażony). Przyczyny zagrożenia to niszczenie siedlisk przez zabudowy hydrotechniczne dolin rzecznych, osuszanie podmokłych terenów oraz naturalna sukcesja roślinności prowadząca do zacienienie stanowisk.
Zastosowanie W medycynie ludowej był stosowany jako środek przy chorobach skóry i hemoroidach.
Przypisy Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną (). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin ().
Bibliografia
Kategoria:Babkowate (rośliny) Kategoria:Rośliny trujące Kategoria:Rośliny chronione Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza