Komunistyczna Partia Grecji (nwgr. Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας ΚΚΕ / Kommounistikό Kόmma Elládas, ΚΚΕ) – grecka partia polityczna, założona w 1918 (do 1924 pod nazwą Socjalistyczna Partia Robotnicza Grecji) jako sekcja Międzynarodówki Komunistycznej. Obecnie lewicowe ugrupowanie o profilu eurosceptycznym„Leftist Party’s Rise Upends Greek Political Order”. The New York Times. On the spectrum, Syriza falls between the Greek Communist Party, which never broke with Moscow during the cold war and rejects the euro and the European Union....
Historia ugrupowania Okres przedwojenny Rewolucja październikowa w Rosji w 1917 roku stała się bodźcem do powstania partii komunistycznych w dużej części państw na całym świecie. Komunistyczna Partia Grecji założona została w dniu 4 listopada 1918 roku pod nazwą Socjalistyczna Partia Pracy Grecji. Twórcami ugrupowania byli Nikos Dimitratos, D. Ligdopoulos, M. Sideris, A. Arvanitis, S. Kokkinos i Avraam Benaroya będący jednocześnie przywódcą Żydowskiej Federacji Socjalistyczno-Robotniczej w Salonikach. Na czele partii stanął kolektywny Komitet Centralny. Partia skupiła radykalne grupy anarchistów i komunistów wywodzących się głównie z uprzemysłowionych obszarów. Grupy skupiające działaczy o takiej orientacji politycznej działały w Grecji już od czasów Komuny Paryskiej i strajków z Chicago w 1892 roku. Celem partii stało się wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia pracy, zwiększenie pensji pracowniczych oraz zjednoczenie pracowników w związkach zawodowychΟι ρίζες του Ελληνικού Κομμουνιστικού Κινήματος - Roots of the Greek Communist Movement.. W 1919 roku ugrupowanie zmieniło nazwę na Socjalistyczna Partia Pracy Grecji-Komuniści a rok później wstąpiła do Międzynarodówki Komunistycznej. Partia przeciwna była zaangażowaniu w wojnę z Turcją, zamiast tego próbowała wpłynąć na rząd oraz uzyskać wsparcie rządu ZSRR dla swojego postulatu autonomii greckich miast w Azji MniejszejAndrew L. Zapantis, Greek Soviet Relations 1917-1941, 1983.. Komuniści wraz ze związkami zawodowymi w tym z Generalną Grecką Konfederacją Pracowniczą związaną z ruchem komunistycznymi, zorganizowali liczne demonstracje antywojenneKKE, Επίσημα Κείμενα, τ1, τ2.
W 1924 roku przyjęła obecną nazwę oraz przyjęła zasady marksizmu-leninizmu. Sekretarzem partii został Pandelis Pouliopoulos. Od 1924 roku partia funkcjonowała na podstawie zasady centralizmu demokratycznego. KPG zdobyła w początkowym okresie działalności bardzo duże poparcie wśród mniejszości etnicznych i religijnych żyjących w północnej Grecji a szczególnie pośród słowiańskich Macedończyków. Spowodowane to było głoszeniem przez partię polityki samostanowienia zgodnej z zasadami leninizmu który głosi że wszelkie mniejszości powinny być samostanowione we wspólnym państwie socjalistycznymIreneusz A. Ślupkov, The Communist Party of Greece and the Macedonian National Problem 1918–1940, Szczecin, Poland, 2006, s. 31–48. W 1924 roku III Międzynarodówka przyjęła postulat niepodległej Tracji i Macedonii co spowodowało opory pewnej części komunistów greckich. Postulat Międzynarodówki przysporzył KPG utraty popularności aż do czasu gdy w 1934 roku KPG podkreśliła w swoim programie chęć walki o samostanowienie narodów w ramach Republiki Ludowej w której żyć obok siebie będą wszystkie narodyΑ. Δάγκας - Γ. Λεοντιάδης, Κομιντέρν και Μακεδονικό ζήτημα: το ελληνικό παρασκήνιο, 1924, Τροχαλία, σελ. 91.Richard Clogg, A Concise History of Greece, Cambridge University Press, 1992, s. 106, 141.. Stanowisko to zarzucono po 1945 roku gdy ówczesny sekretarz generalny partii Nikos Zachariadis odrzucił dotychczasową politykę KPGRizospastis, 24 października, 1945. i przyjął pogląd wedle którego Macedończycy i Grecy mieli zamieszkiwać jedno państwo, GrecjęΕπίσημα Κείμενα ΚΚΕ, vol. 6.
W 1929 roku z inicjatywy Jeorjosa Papandreu z pracy wyrzucano nauczycieli sympatyzujących z polityką KPGS. Seferiadis, 'The Coercive Impulse: Policing Labour in Interwar Greece', Journal of Contemporary History. Zdelegalizowana w 1936, wskutek zamachu stanu, przeprowadzonego, z poparciem monarchy, przez propagującego faszyzm generała Ioannisa Metaksasa. Bezpośrednią przyczyną zamachu stała się możliwość wejścia posłów KPG w koalicję, tworzącą przyszły rząd. Rozwiązano parlament, w praktyce uniemożliwiona została też działalność związkowa, strajki tłumiono przy użyciu dużych oddziałów wojska, czasem też ostrej amunicji. Niedługo później powstały pierwsze obozy zakładane dla więźniów politycznych – działaczy lewicy oraz sympatyków komunistówΔοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ - Study in the History of CPG. Członkowie KPG podlegali pobiciom i więzieniu, jednak proponowano im zwolnienie, w zamian za publiczne wyrażenie skruchy i zobowiązanie się do zaprzestania krytyki władz. Antykomunistyczne represje nie przybrały ówcześnie skrajnych form, znanych z Niemiec czy Hiszpanii, mimo identycznej, typowo faszystowskiej zewnętrznej szaty władzy oraz faszystowskiej propagandy.
Ruch oporu
Początkowo KPG uznała II wojnę światową za konflikt imperialistyczny, sytuacja zmieniła się z chwilą wybuchu wojny grecko-włoskiej 1940–1941 KPG wezwała Greków do zgodnej obrony kraju, bez względu na różnice polityczne„Emeis oi Ellines – Historia Wojen Współczesnej Grecji” - uniwersytecka praca zbiorowa, wyd. Skai Biblio, Ateny 2008.. W chwili wybuchu wojny około 2 tys. komunistów przebywało w więzieniach co nie ułatwiło procesu tworzenia ruchu oporu. Początkowo KPG utworzyła Narodowy Front Wyzwoleńczy którego celem miało być wyzwolenie kraju z rąk okupantów. Narodowy Front Wyzwoleńczy pozostawał wolny od kwestii przyszłego ustroju państwa, Front zapowiedział przeprowadzenie po wojnie referendum w którym obywatele zdecydują czy kraj ma być republiką czy monarchią. W okresie okupacji hitlerowskiej partia stała się głównym organizatorem i dominująca siła w greckim ruchu oporu 1941–1944. Główny animator a wiec powstała na gruncie Narodowego Frontu Wyzwoleńczego armia partyzantka – ELAS, czyli Greckie Ludowe Wyzwoleńcze Wojsko - jesienią 1944 roku tj. momencie wyzwalania kraju spod okupacji hitlerowskiej stał się najliczniejszą siłą ruchu oporuDane o liczebności wszystkich greckich formacji zbrojnych, wojskowych i partyzanckich, biorących udział w II wojnie światowej wymienia S.N.Grigoriadis, tomos A - Katochi-Dekemvriana, str. 632-633, ta sama praca omawia też wyposażenie poszczególnych formacji.. W okresie istnienia kolaboracyjnego Państwa Greckiego 1941–1944, już samo podejrzenie sprzyjania KPG karane było śmiercią, przy czym jeśli wykonawcą terroru były Bataliony Bezpieczeństwa, mordów często dokonywano w formie publicznej egzekucji. W tym okresie także KPG dysponowała oddziałami, wykonującymi wyroki śmierci na osobach oskarżanych o gorliwe wspieranie okupantów lub o czerpanie wysokich zysków ze spekulacji żywnościąAutorzy „Emeis oi Ellines wskazują, że w okresie okupacji hitlerowskiej prawdopodobnie około 300 tysięcy Greków zmarło śmiercią głodową.. W niektórych przypadkach ginęły wtedy osoby, jak się potem okazywało, niewinne zarzucanych im czynówNp. w trakcie wydarzeń „dekemvriana” powstańcza milicja ulicy Patission pojmała i oskarżyła tylko na podstawie donosów oraz niemal niezwłocznie rozstrzelała osobistą partnerkę premiera kolaboracyjnego rządu, znaną aktorkę dramatyczną, uprzednio wyrzuconą już z szeregów Stowarzyszenia Aktorów Greckich Eleni Papadaki. Następnie okazało się, że kobieta ta była niewinna, a według niektórych świadectw, była także szczerą i aktywną patriotką. Nawet czołowi komuniści już wkrótce przyznali, że mord okazał się pomyłką i czynem szczególnie nierozważnym.. Prawdopodobnie z inicjatywy partii powstała także inna grupa ruchu oporu, Organizacja Ochrony Ludowych BojownikówWywiad w poważnym ogólnokrajowym dzienniku „Kathimerini” wyd. dn. 3 listopada 2007.
Na wyzwolonych terenach, poza kontrolowanym przez rojalistów Epirem, z inicjatywy ELAS tworzono partyzancką republikę, nieuznającą królewskiego rządu emigracyjnego, jako pozbawionego demokratycznej legitymizacji. Na zajmowanych terenach, partyzanci zorganizowali tzw. ludowe państwo EAM-ELAS, powołując samorząd terytorialnyM.Glezos - Narodowy Ruch Oporu, str.813 „Η ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ - Samorząd”, str.821 „ΕΚΛΟΓΕΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ” - wybory samorządowe. Na początku 1944, w rejonach górskich sformowano, wyłoniony w demokratycznych wyborach, lewicowy rząd tymczasowy, pod nazwą PEEA (ΠΕΕΑ) – Polityczny Komitet Narodowego Wyzwolenia. Na terenach wyzwolonych przez ELAS powstawały instytucje nowej władzy, określanej jako władza ludowa: szkoły, placówki służby zdrowia, samorząd i milicja. W kwietniu 1944 na terenach kontrolowanych przez „rząd z gór” miały miejsce wybory do Rady Narodowej, w których wzięło udział ok. 1,8 mln osób, w tym, po raz pierwszy w historii Grecji, kobietyBrzeziński A.: Grecja. Warszawa: TRIO, 2002, s. 120-123. .. Do rządu obok komunistów weszli lewicowi liberałowie oraz przedstawiciele partii chłopskichClogg R.: Historia Grecji nowożytnej. Kraków: Książka i Wiedza, 2006, s. 158-161. ..
Wojna domowa w Grecji i późniejsza działalność
Od jesieni 1944 nielegalna, tym niemniej prześladowana przez grupy paramilitarne i nielegalne organizacje, funkcjonujące wewnątrz struktur państwa. Tylko w okresie od wydarzeń grudniowych 1944/45wydarzenia te, określane jako Dekemvriana przedstawione są w haśle „Wojna domowa w Grecji” do 31 marca 194631 marca 1946 – data pierwszych, powojennych wyborów parlamentarnych w kraju doszło, przeciw domniemanym komunistom, do 1289 mordów, 6671 zranień, 31 632 przypadków tortur, 84 931 aresztowań, 165 gwałtów i 18 767 rabunków oraz skazano na wyroki więzienia ponad 30 tysięcy osób, podejrzanych o sprzyjanie lewicowemu ruchowi oporu, w czasie byłej wojny światowejprecyzyjnie opisane dane obywatelskiej organizacji „Narodowa Solidarność Grecji” „Εθνηκή Αλληλεγγυή Ελλαδος”, monitorującej przypadki bezprawia w Grecji, założonej w Atenach 28 maja 1941 r. Tabela z tymi danymi i w rozbiciu na województwa, zawarta jest m.in. w „Historii Wojny Domowej 1945-49” autorstwo Foivos Neokosmou Gfigoriadis, tom 2, str. 630, wydawnictwo Kam.Chr.Kamarinopoulos, z cytowanego raportu naczelnej rady ww. organizacji solidarnościowej, z 10 maja 1946 roku, nr.protokołu organizacji 863.. Dane o aresztowaniach i uwięzieniach, wymienione przez stronę rządowąStrona rządowa ujawniła swe dane w trakcie konferencji prasowej Ministra Sprawiedliwości, zorganizowanej w grudniu 1945, w Atenach, są jeszcze nieco wyższe.