thumb|Cmentarz grecko-prawosławny w Kaliszu (2007) Grecy w Polsce – od 2026 roku, jedna z dziesięciu ustawowo uznanych mniejszości narodowych w Rzeczypospolitej PolskiejUstawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym., stanowiąca część światowej diaspory greckiej, żyjąca w rozproszeniu w miastach na zachodzie Polski.

Historia thumb|Sobór św. Mikołaja w Mohylowie Podolskim

Grecy w Polsce osiedlali się od średniowieczaTopolski Jerzy (red), Dzieje Poznania, tom I cz. 1 do roku 1793, Warszawa-Poznań 1988, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, . W I Rzeczypospolitej Grecy zamieszkiwali między innymi Lwów, Zamość, Poznań, Mohylów Podolski, Lublin i Warszawę. We Lwowie osiedlali się w XIV i XV wieku, a w drugiej połowie XVI wieku stanowili zwartą grupę etniczną. Wtedy też z fundacji greckiego kupca Konstantego Korniakta została wzniesiona przy cerkwi Wołoskiej renesansowa wieża, zwaną wieżą Korniakta. W Zamościu Grecy mogli zamieszkiwać od 1589 roku. W początkach XVII wieku zamojscy Grecy wznieśli drewnianą cerkiew św. Mikołaja. W Poznaniu byli obecni najpóźniej od 1590 roku. W 1767 w jednej z kamienic przy Starym Rynku powstała grecka kaplica prawosławna. W Mohylowie Grecy osiedlali się po założeniu miasta przez Stefana Potockiego u schyłku XVI wieku. W 1754 ufundowali tu budowę cerkwi św. Mikołaja. W Lublinie, za zgodą króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, nieliczni lokalni Grecy wznieśli cerkiew św. Narodzenia Najświętszej Marii Panny. Warszawscy Grecy wznieśli kaplicę prawosławną po rozbiorach Polski – w 1818 roku.

Duża fala migracji miała miejsce w latach 1949–1951. Po zakończeniu wojny domowej w Grecji Polska przyjęła 12 tys. Greków i Macedończyków popierających partyzantkę DSE. Zorganizowano dla nich szpital polowy w Dziwnowie na Wolinie. Był to wówczas pierwszy tak duży szpital chirurgii wojennej i rehabilitacji na terenie Polski. Wielu Greków zamieszkało następnie na Dolnym Śląsku, w tym około 9 tys. w Zgorzelcu, oraz w rejonie Ustrzyk Dolnych (Krościenko, Jureczkowa, Liskowate, Grąziowa). Ponad 3 tysiące osieroconych dzieci greckich trafiło do domów dziecka, głównie w Policach, do momentu odszukania kogoś z ich rodziców, zwykle wśród greckich partyzantów. Rodziców około 500 dzieci nie udało się odszukać, zapewne dzieci te były już sierotami naturalnymiMieczysław Wojecki - Szkolnictwo Uchodźców Politycznych z Grecji w Polsce po roku 1950, Rocznik Lubuski, tom XXX, cz. I, 2004..

W 1953 roku powstał skupiający uchodźców Związek Uchodźców Politycznych z Grecji w Polsce im. Nikosa Belojannisa.

Liczebność i rozmieszczenie thumb|Cerkiew Świętych Konstantyna i Heleny w Zgorzelcu Według wyników Narodowego Spisu Powszechnego w 2002 Polskę zamieszkiwało 1404 Greków. Spis wykazał też 2793 obywateli polskich, urodzonych w Grecji. Języka greckiego w kontaktach domowych używało 3166 osób, spośród których 2759 legitymowało się polskim obywatelstwemTę istotną informację, także ze spisu powszechnego 2002, pominiętą w roczniku statystycznym przytacza wydawnictwo Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN. Andrzej Gawryszewski, Ludność Polski w XX wieku, s. 317. Z badań PAN wynika też, że przeważają rodziny mieszane (grecko-polskie).

Największe skupiska Greków w Polsce występowały we Wrocławiu (200 osób), gminie Police i w Zgorzelcu (po 55 osób), w Świdnicy (40 osób), w gminie Ustrzyki Dolne (24 osoby) w Bielawie (14 osób) oraz Bielsku-Białej (kilkanaście osób). Osoby urodzone i wychowane w Polsce przez pierwsze lata pobytu są postrzegane w Grecji jako obce kulturowo, „Polacy”Maria Środoń, Identyfikacja narodowa i walencja kulturowa Greków urodzonych w Polsce.

Według Narodowego Spisu Powszechnego w 2011 3600 osób zadeklarowało narodowość grecką, z czego 1083 jako pierwszą (w tym 657 jako jedyną). 2858 spośród osób deklarujących narodowość grecką zadeklarowało jednocześnie narodowość polską. 1609 osób zadeklarowało używanie języka greckiego w domu, z czego aż 943 osoby zadeklarowały jednocześnie jedynie polską identyfikację narodową. 928 osób wskazało na język grecki jako język ojczystyhttps://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_ludnosc_stan_str_dem_spo_NSP2011.pdf.

Z kolei w Narodowym Spisie Powszechnym 2021 grecką narodowość zadeklarowało 5451 osób, z czego 1139 jako pierwszą (w tym 771 jako jedyną). Język grecki był wskazany jako język kontaktów domowych u 5339 osób, ale jako jedyny tylko u 256 osób. Najliczniej zamieszkanymi województwami przez osoby deklarujące narodowość grecką były: dolnośląskie (1214 osób), mazowieckie (817 osób) oraz małopolskie (512 osób).

Przedstawiciele I Rzeczpospolita Piotr Arkudiusz – teolog Konstanty Korniakt – lwowski kupiec Zofia Potocka – kurtyzana

XIX wiek Jan Konstanty Żupański – poznański księgarz i wydawca

XX wiek Apostolis Anthimos – muzyk Nikos Belojanis – działacz społeczny i organizator KPG, przez prawie rok przebywający w Polsce jako uchodźca. W 1950 wrócił do Grecji, gdzie został stracony (jego proces poruszył opinię publiczną wielu krajów świata). Nikos Chadzinikolau – pisarz Ares Chadzinikolau – muzyk Mikis Cupas – muzyk zespołu Wilki Andrzej Cyrikas – pastor protestancki Michał Hrisulidis – artysta malarz i scenograf Niki Ikonomu – wokalistka zespołów Filipinki i Pro Contra Stathis Jeropulos – artysta malarz, plastyk, projektant mody Kostek Joriadis – muzyk Thanasis Kamburelis – matematyk, informatyk, pedagog, kierownik zespołu konstrukcyjnego komputerów serii Odra, wraz z żoną współautor Podręcznego słownika polsko-greckiego i takiegoż grecko-polskiego (Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”) Grzegorz Kostrzewa-Zorbas – politolog, dziennikarz, polityk Milo Kurtis – muzyk Christos Mandzios – rzeźbiarz, wykładowca Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu Dimos Milopoulos – brat Eleni, artysta malarz, plastyk Ewdoksia Papuci-Władyka – archeolog Telemach Pilitsidis – artysta malarz, pisarz Paulos Raptis – tenor operowy Nikos Rusketos – muzyk Maja Sikorowska – piosenkarka Jorgos Skolias – muzyk Karina Skrzeszewska – śpiewaczka operowa Theofilos Wafidis – restaurator Ilias Wrazas – filozof, poeta, muzyk, wykładowca akademicki, autor książek Nikos Tavlas – lekarz kardiolog Eleni Tzoka (Eleni) – piosenkarka

Działalność w Polsce W Zgorzelcu w latach 2001 i 2002 społeczność grecka współfinansowała budowę cerkwi śś. Konstantyna i Heleny.

27 kwietnia 2007 powstało Stowarzyszenie Greków w Polsce „Odyseas” a 15 grudnia 2008 powstało Towarzystwo Greków w ŁodziStrona Towarzystwa Greków w Łodzi.

Miejski Dom Kultury w Zgorzelcu organizuje latem międzynarodowe festiwale piosenki greckiej.

Zobacz też Grecki obóz jeniecki w Görlitz (1914–1919)

Przypisy

Kategoria:Historia Grecji