Wojskowa Akademia Polityczna im. Feliksa Dzierżyńskiego (WAP) – uczelnia Sił Zbrojnych PRL kształcąca między innymi oficerów politycznych.

Historia szkoły

W listopadzie 1950 minister obrony narodowej polecił powołanie grupy organizacyjno-przygotowawczej Akademii Wojskowo-Politycznej. Jej przewodniczącym został ppłk mgr Ignacy Pawłowski, który miał przygotować ogólną koncepcję studiów, potrzebną dokumentację dydaktyczną, zorganizować bazę szkoleniową i zakwaterowanie dla słuchaczy Akademię powołano ustawą z dnia 22 marca 1951 roku o utworzeniu Akademii Wojskowo-Politycznej.

Do utworzenia akademii wykorzystano kadrę dydaktyczną i bazę szkoleniową Wyższej Szkoły Oficerów Politycznych w Rembertowie. 18 lipca 1951 akademia otrzymała imię Feliksa DzierżyńskiegoDekret z dnia 18 lipca 1951 o nazwie Akademii Wojskowo-Politycznej. Dz.U. z 1951 Nr 39 poz. 295.

W Akademii wprowadzono radziecki wzór kształcenia, który powielano niemal bez zmian – zwłaszcza w pierwszych latach funkcjonowania uczelni. W pierwszych latach akademia była uczelnią bezwydziałową. W jej składzie znajdowało się osiem katedr: historii Polski i polskiego ruchu robotniczego, historii powszechnej i międzynarodowego ruchu robotniczego, historii wojen i sztuki wojennej, taktyki i służby sztabów, geografii wojennej, ekonomii politycznej, marksizmu i leninizmu, pracy partyjno-politycznej. W 1954, po rozwiązaniu Oficerskiej Szkoły Prawniczej, w ramach Akademii Wojskowo-Politycznej im. Feliksa Dzierżyńskiego powołano Fakultet Wojskowo-Prawniczy działający w latach 1954-1955.

W czerwcu 1957 minister Obrony Narodowej rozkazem nr 052/org przemianował Akademię Wojskowo-Polityczną na Wojskową Akademię Polityczną. W grudniu 1958 utworzono dwa fakultety: historyczny i pedagogiczny, które potem przemianowano na wydziały. Na początku 1961 w miejsce rozwiązanego Fakultetu Wojskowo-Prawniczego powołano Wojskowy Instytut Prawniczy (WIP), którego organizatorem i komendantem był dr Leon Łustacz. WIP powstał po rozwiązaniu Zarządu Sądownictwa Wojskowego. W 1966 na wniosek Komisji MON ds. psychologii, socjologii i pedagogiki wojskowej powołano w WAP Ośrodek Badań Społecznych. W tym samym roku utworzono też nowy Wydział Ekonomiczno-Wojskowy.

Do 1990 akademia kształciła słuchaczy na poziomie studiów magisterskich w zakresie nauk społeczno-politycznych i wojskowych oraz pracowników naukowo-dydaktycznychZarządzenie Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 14 stycznia 1975 w sprawie wykazu/placówek/ uprawnionych do nadawania stopni naukowych. Dziennik Rozkazów 1975 nr 4 poz. 37 s.67-69, (ma prawo przyznać; stopień naukowy doktora nauk ekonomicznych, doktora nauk humanistycznych oraz stopnia naukowego doktora habilitowanego nauk humanistycznych)(studia doktoranckie).

Uczelnia miała uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora i doktora habilitowanego nauk humanistycznych, doktora i doktora habilitowanego nauk wojskowych w zakresie teorii i metodyki pracy partyjno-politycznej, doktora nauk ekonomicznych. WAP prowadziła również studia doktoranckie w zakresie: ekonomik szczegółowych, psychologii wojskowej, pedagogiki wojskowej, szkolenia i wychowania politycznego wojska, historii Polski, filozofii, historii wojskowej, a także studia podyplomowe w zakresie: socjologii wojska, filozofii marksistowskiej, ekonomii politycznej, teorii organizacji kierowania pracą partyjno-polityczną w wojsku, teorii i metodyki propagandy, pedagogiki działalności kulturalno-oświatowejInformator Nauk Polskiej 1985, Centrum Informacji Naukowej, Technicznej i Ekonomicznej, Warszawa 1985, s. 585..

Struktura organizacyjna (1967) komenda jednostki dydaktyczne Wydział Pedagogiczno-Polityczny Wydział Historyczno-Polityczny (dziekani: 1957–1968 Janusz Woliński, 1968–1990 Kazimierz Sobczak) Wydział Ekonomiczno-Wojskowy Wojskowy Instytut Prawniczy Studium Języków Obcych ośrodek badań społecznych oddział organizacji i planowania szkolenia wydział naukowo-badawczy oddział kadr oddział finansów pododdziały szkolne pododdziały zabezpieczenia

Jednostki dydaktyczne thumb|Członek Biura Politycznego, sekretarz KC PZPR, gen. broni dr Józef Baryła wręcza dyplomy ukończenia studiów absolwentom WAP, Warszawa 1987 Struktura organizacyjna i proces kształcenia w AWP były zbliżone do rozwiązań zastosowanych w Akademii im. Lenina w Moskwie. Autorem większości koncepcji przy tworzeniu akademii był płk Jan Hoffman, absolwent moskiewskiej uczelni. W okresie funkcjonowania uczelnia przechodziła liczne zmiany organizacyjne. Podyktowane były one w dużej mierze przemianami społeczno-politycznymi i polityczno-wojskowymi. Podstawowymi jednostkami dydaktycznymi WAP były: Katedra Ekonomii Politycznej Katedra Historii Polski – kierownik Emanuel Halicz. Inni pracownicy okresowo związani z katedrą: Władysław Tomkiewicz, Maria Turlejska, Tadeusz Jędruszczak, Józef Lewandowski Katedra Historii Powszechnej (od 1951) – kierownik Ludwik Bazylow. Inni pracownicy okresowo związani z katedrą: Stanisław Arnold, Juliusz Bardach, Jerzy Dowiat, Karol Lapter, Tadeusz Cieślak, Andrzej Zahorski, Marian Leczyk. Katedra Historii Wojskowej i Sztuki Wojennej (od 1957 Katedra Historii Wojskowej) – kierownik Stanisław Herbst. Katedra Historii Polskiego Ruchu Robotniczego (od 1958) – kierownicy: Tadeusz Jędruszczak, Tadeusz Cieślak, Franciszek RyszkaTadeusz Rutkowski, Nauki historyczne w Polsce 1944-1970. Zagadnienia polityczne i organizacyjne, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2007, s. 569-570, . Katedra Historii WKP(b) i Historia ZSRR Katedra Pracy Partyjno-Politycznej i Wychowania Wojskowego Katedra Międzynarodowego Ruchu Robotniczego i Historii Powszechnej Katedra Taktyki i Służby Sztabów Katedra Historii Literatury i Języka Polskiego – etatowymi pracownikami byli nauczyciele warszawskich szkół średnich. Katedra Języków Obcych i Przedmiotów Ogólnokształcących – etatowymi pracownikami byli nauczyciele warszawskich szkół średnich. Katedra Geografii Wojennej i Ekonomicznej

Fakultet Wojskowo-Prawniczy Zadaniem fakultetu było kształcenie oficerów przewidzianych na stanowiska w sądownictwie wojskowym i jego administracji oraz w prokuraturze. Fakultet został rozwiązany 8 grudnia 1955 w wyniku reformy sądownictwa, kiedy to wiele spraw podlegających orzecznictwu sądów wojskowych przekazano do kompetencji sądów powszechnych. Okres kształcenia prawników wojskowych trwał do 3,5 roku. Ukończenie fakultetu nie dawało uprawnień do tytułu magistra prawa.

Wojskowy Instytut Prawniczy Zadaniem placówki było prowadzenie pracy dydaktycznej, działalności naukowej oraz popularyzacja wojskowego prawa karnego, administracyjnego i sądowego. W skład WIP wchodził Dział Prawa Administracyjnego kier. przez Sykstusa Guze oraz Dział Prawa Karnego kier. przez Haraschina. W jego składzie znajdowały się: Katedra Teorii Państwa i Prawa Katedra Prawa i Procesu Karnego

1977-1978 Wydział Nauk Pedagogicznych Wydział Nauk Politycznych : kierunki polityczny i historyczny Wydział Nauk Ekonomicznych: kierunki gospodarka wojskowa i polityczny

1985Informator Nauk Polskiej 1985, Centrum Informacji Naukowej, Technicznej i Ekonomicznej, Warszawa 1985, s. 585. Wydział Nauk Ekonomicznych Wydział Nauk Pedagogicznych Wydział Nauk Politycznych Instytut Badań Społecznych Wojskowy Instytut Ekonomiczny

1990 Wydział Historyczno-Polityczny (studia zaoczne) Wydział Nauk Politycznych – studia dzienne i zaoczne 3-letnie magisterskie na kierunku politologia i historia (1982–1990) Wydział Nauk Pedagogicznych – studia dzienne i zaoczne 3-letnie magisterskie na kierunku pedagogika i historia (1982–1990) Wydział Nauk Ekonomicznych – studia dzienne i zaoczne 4-letnie magisterskie na kierunku gospodarka wojskowa (1982–1990)

Komendanci WAP płk Michał Stankiewicz (1951–1954) płk Jan Hoffman (1954–1956) gen. bryg. Adam Uziembło (1956–1958) gen. bryg. Józef Urbanowicz (1958–1960) gen. bryg. Eugeniusz Kuszko (1960–1965) gen. bryg. Edward Braniewski (1965–1969) gen. bryg. Henryk Koczara (1969–1972) gen. dyw. Władysław Polański (1972–1989) gen. bryg. prof. Mieczysław Michalik (1989–1990)

Zastępcy komendanta WAPAndrzej Ciupiński, Wojskowa Akademia Polityczna im. F. Dzierżyńskiego 1951-1986, WAP, Warszawa 1986 Zastępcy ds. liniowych płk Andrzej Wysłouch (1951-1952) płk Wiktor Uspieński (1952-1954) płk Franciszek Tarnawski (1954-1955) płk Franciszek Ciempa (1955-1957) płk Ignacy Morżkowski (1957-1962) gen. bryg. Tadeusz Kunicki (generał) (1962–1967) kontradmirał Józef Sobiesiak (1968–1971) gen. bryg. Aleksander Jankowski (1972–1980) gen. bryg. Edward Dysko (1980–1984) gen. bryg. Tadeusz Sroczyński (1984–1990) Zastępcy ds. naukowych płk Julian Biełous (1951-1953) płk Tadeusz Grabowski (1953-1956) płk Zygmunt Hoffman (1957-1965) płk Tadeusz Szaciłło (1965-1969) płk Mieczysław Sidor (1970-1974) płk prof. Mieczysław Michalik (1974–1984) płk prof. Wacław Stankiewicz (1985–1990)

Zastępcy ds. politycznych ppłk Marian Zieliński (1956) płk Tadeusz Dziekan (1969–1972) płk Jerzy Serkuczewski płk dr Henryk Żambo kmdr doc. dr hab. Zdzisław Misztal (1977–1982) płk Henryk Janusz (1982–1990) Pozostali zastępcy komendanta płk doc. dr Mieczysław Sidor – zastępca ds. szkolenia (od 1974) kmdr Walerian Magoń – zastępca ds. dydaktycznych

Kadra naukowo-dydaktyczna

Wśród cywilnych wykładowców po 1956 znaleźli się: Jerzy Wiatr, Jan Szczepański, Stanisław Herbst, Czesław Madajczyk i Janusz Reykowski. Do 1965 spośród cywilnych pracowników dołączyli: Janusz Woliński, Ludwik Bazylow, Tadeusz Cieślak, Józef Skrzypek, Adam Stebelski, Franciszek Ryszka, Maria Turlejska, Roman Kamienik, Marian Wojciechowski, Karol Lapter, Władysław Tomkiewicz, Andrzej Zahorski, Bolesław Lewicki, Janusz Nowicki, Adam Krokiewicz, Tadeusz Kroński, Jan Legowicz, Tadeusz Pasierbiński, Ryszard Wroczyński, Ignacy Szaniawski, Stanisław Jedlewski, Bronisław Syzdek.

W 1968 po wydarzeniach marcowych z WAP odeszli m.in. Jerzy Wiatr, Adam Uziembło, Stanisław Herbst, Leszek Grot, Ignacy Pawłowski, Józef Lewandowski, Zdzisław Rosiński, Lechosław Stein, Emanuel Halicz (który opuścił Polskę w 1972), Ryszard Sztetner, Stefan Michnik, Czesław Madajczyk, Tadeusz JędruszczakTadeusz Rutkowski, Nauki historyczne w Polsce 1944-1970. Zagadnienia polityczne i organizacyjne, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2007, s. 570, .

W 1985 w WAP pracowało 36 profesorów i docentów, 2 doktorów habilitowanych oraz 77 osób ze stopniem naukowym doktoraInformator Nauk Polskiej 1985, Centrum Informacji Naukowej, Technicznej i Ekonomicznej, Warszawa 1985, s. 585..

W latach 70. i 80. profesorami WAP byli m.in.. płk prof. dr hab. Jan Bogusz – kierownik Zakładu Dydaktyki Wojskowej (1970–1975), szef Katedry Pedagogiki Wojskowej (1975–1984) płk prof. dr hab. Józef Borgosz – kierownik Katedry Filozofii (1978–1990) płk prof. dr hab. Jerzy Cytowski – kierownik Zakładu Teorii i Historii Wychowania, prodziekan Wydziału Nauk Pedagogicznych (1983–1990) płk prof. dr hab. Tadeusz Grabowski – prodziekan Wydziału Ekonomiczno-Wojskowego (1966–1977), komendant (dziekan) Wydziału Nauk Ekonomicznych (od 1977) płk prof. dr hab. Mieczysław Jaworski – kierownik Katedry Historii Polski i Polskiego Ruchu Robotniczego (1981–1990) płk prof. dr hab. Marian Koch – kierownik Katedry Ekonomiki Wojskowej płk prof. dr hab. Zdzisław Kosyrz – kierownik Katedry Pedagogiki Wojskowej (1970–1975, 1984–1990), prodziekan Wydziału Nauk Pedagogicznych (1975–1984) płk prof. dr hab. Marian Leczyk – kierownik Katedry Historii Polski (1970–1981), komendant (dziekan) Wydziału Nauk Politycznych (1981–1990) płk prof. dr hab. Teofil Leśko – kierownik Katedry Państwa i Prawa (1978–1990) płk prof. dr hab. Mieczysław Michalik – kierownik Zakładu Filozofii (1970–1972), komendant (dziekan) Wydziału Pedagogiki (1972–1973) płk prof. dr hab. Jerzy Muszyński – kierownik Katedry Współczesnych Doktryn Politycznych na Wydziale Nauk Politycznych (1971–1990)