mały|Stanisław Broniewski (z lewej) i Jerzy Wolen na planie filmu Strzały pod Arsenałem (1969) thumb|Grób Stanisława Broniewskiego na warszawskim cmentarzu Wojskowym na Powązkach thumb|Tablica pamiątkowa przy ul. Grażyny 22 Stanisław Broniewski, ps. Orsza, Witold, K. Krzemień (ur. 29 grudnia 1915 w Warszawie, zm. 30 grudnia 2000 w Wesołej) – polski ekonomista, naczelnik Szarych Szeregów, harcmistrz, podporucznik w czasie II wojny światowej. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys Syn Witolda, pracownika Warszawskiej Izby Skarbowej, kierownika Departamentu Obrotu Pieniężnego w Ministerstwie Skarbu prezesa zarządu Banku Spółek Zarobkowych, i Anny z Orłowskich.

Po ukończeniu szkoły powszechnej w 1928 rozpoczął naukę w Gimnazjum i Liceum Męskim im. Adama Mickiewicza i wstąpił do Związku Harcerstwa Polskiego – 3 Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. ks. J. Poniatowskiego. W maju 1934 zdał maturę. Naukę kontynuował w Poznaniu, dokąd służbowo przeniesiono jego ojca. Studiował na Wydziale Prawno-Ekonomicznym Uniwersytetu Poznańskiego. W 1938 uzyskał tytuł magistra ekonomii i rozpoczął przewód doktorski.

Podczas studiów poznał Floriana Marciniaka, który wciągnął go do pracy w komendzie Chorągwi Wielkopolskiej Harcerzy. Uczestniczył w działalności Akademickiego Koła Harcerskiego im. Heliodora Święcickiego (AKAHA), zrzeszającego harcerską młodzież akademicką.

Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 współorganizator Pogotowia Harcerzy, którego komendantem był Florian Marciniak. W czasie okupacji niemieckiej działał w Szarych Szeregach. W październiku 1939 utworzył konspiracyjną 3 Warszawską Drużynę Harcerzy, która stanowiła zaczątek hufca Trzy Krzyże (TK). Od grudnia pracował w komendzie Warszawskiej Chorągwi Harcerzy. W 1941 mianowany harcmistrzem. Od maja 1941 był komendantem Okręgu Południowego w Chorągwi Warszawskiej i organizacji Wawer, w okresie od września 1941 do 1943 komendant Chorągwi Warszawskiej Harcerzy (Ul „Wisła”), od października 1941 do czerwca 1942 brał udział w pierwszym turnusie Kursu Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty ZWZ-AK. Od lutego do maja 1943 komendant Grup Szturmowych w Warszawie. Dowódca akcji pod Arsenałem. Po aresztowaniu Floriana Marciniaka w maju 1943 do października 1944 był naczelnikiem Szarych Szeregów.

Uczestnik powstania warszawskiego. Następnie po jego upadku jeniec obozu w Bergen-Belsen. Od 1945 komendant Harcerstwa wśród Polaków w Niemczech, przebywał w polskiej strefie okupacyjnej.

Do kraju powrócił w marcu 1946 przez Czechosłowację po uprzedniej wizycie dla rozpoznania nowej sytuacji politycznej. W latach 1946–1948 pełnił funkcję wicedyrektora departamentu w Centralnym Urzędzie Planowania. Później został zatrudniony jako urzędnik w PSS „Społem”. W grudniu 1956 wziął udział w Krajowej Naradzie Działaczy Harcerskich, tzw. Zjeździe Łódzkim. Wszedł wówczas do Naczelnej Rady Harcerskiej ZHP, w której pozostał do 1958. Wraz z grupą działaczy katolickich miał zamiar kandydować do Sejmu w wyborach parlamentarnych w 1957, jednak jego nazwisko zostało skreślone przez władze PZPR.

Zajął się następnie pracą naukową. Obronił doktorat i uzyskał habilitację z ekonomii urbanistyki. W 1961–1963 współtworzył metodę optymalizacji warszawskiej w zakresie planowania przestrzennego. W 1966 został docentem na Uniwersytecie Łódzkim. Był wykładowcą i ekspertem z zakresu urbanistyki i ekonomii, autorem wielu prac z tych dziedzin. Pracował w utworzonym w 1974 Instytucie Kształtowania Środowiska, zasiadał w Radzie Ekonomicznej przy Radzie Ministrów.

W 1986 był konsultantem filmu dokumentalnego Szare Szeregi w reżyserii Wiktora Skrzyneckiego. W 1989 został przewodniczącym Krajowego Komitetu Odrodzenia ZHP, w okresie 1990–2000 był przewodniczącym Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Był członkiem Rady Kombatantów i Osób Represjonowanych, kanclerzem Kapituły Orderu Orła Białego i członkiem Kapituły Orderu Virtuti Militari.

Współzałożyciel Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej, w latach 90. działał na rzecz zjednoczenia polskiego harcerstwa.

Pełnił funkcję Honorowego Przewodniczącego Stowarzyszenia Szarych Szeregów. W kwietniu 1992 otrzymał Honorowe Obywatelstwo miasta stołecznego Warszawy, był też honorowym obywatelem Poznania. Zmarł po długiej chorobie 30 grudnia 2000, w Wesołej w wieku 85 lat.

Pogrzeb Stanisława Broniewskiego odbył się 9 stycznia 2001 na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Został pochowany w kwaterze Harcerskiego Batalionu Armii Krajowej „Zośka” (20A-1-12)Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze.

Książki Autor wielu prac z historii harcerstwa okresu okupacji, m.in.: Akcja pod Arsenałem, (1983) Całym życiem. Szare Szeregi w relacji naczelnika (1983), Florian Marciniak. Naczelnik Szarych Szeregów (1988), O prawie harcerskim, (1984), To nie takie proste: moje życie, (2001), Trójka: zapiski o ludziach i wydarzeniach z dziejów 3 Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Xięcia Józefa Poniatowskiego, (2004), .

Ordery i odznaczenia Order Orła Białego (1995) Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (1959) Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami Medal Wojska (czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (1973) Krzyż Partyzancki (1994) Warszawski Krzyż Powstańczy (1995) Krzyż Armii Krajowej (1979) Medal za Warszawę 1939–1945 Krzyż „Za Zasługi dla ZHP” z Rozetą i Mieczami Odznaka pamiątkowa Akcji „Burza” Odznaka „Zasłużony Pracownik Łączności” Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1978)Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 7, 15 lipca 1978, s. 9. Złota Odznaka Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Złota Odznaka Towarzystwa Urbanistów Polskich Brązowa Odznaka „Za Odbudowę Warszawy” Odznaka Honorowa Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty ZWZ-AK Honorowy Obywatel Warszawy Honorowy Obywatel Poznania (1995)

Był Kanclerzem Kapituły Orderu Orła Białego i członkiem Kapituły Orderu Virtuti Militari.

Upamiętnienie W sierpniu 2001 roku uchwałą Rady Miasta jego imieniem nazwano jedną z ulic w Krakowie. W maju 2009 imię Stanisława Broniewskiego „Orszy” nadano skwerowi położonemu pomiędzy między ulicami: Różaną, Puławską i gen. J. Dąbrowskiego w Warszawie. Tablica pamiątkowa na kamienicy przy ul. Grażyny 22 w Warszawie, w której w latach 1948–2000 mieszkał Stanisław Broniewski. W czerwcu 2001 imię Broniewskiego nadano Szkole Podstawowej w Wałdowie Szlacheckim. W filmie Akcja pod Arsenałem (1977) w jego rolę wcielił się Jan Englert (Broniewski był konsultantem tego filmu), z kolei w Kamieniach na szaniec (2014) zagrał go Wojciech Zieliński.

Zobacz też Harcerstwo Historia harcerstwa Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci IV Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w Warszawie Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawno-Ekonomicznego Uniwersytetu Poznańskiego Kategoria:Członkowie Grup Szturmowych Szarych Szeregów Kategoria:Członkowie Kapituły Orderu Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Członkowie Kapituły Orderu Virtuti Militari (III Rzeczpospolita) Kategoria:Członkowie Organizacji Małego Sabotażu „Wawer” Kategoria:Harcmistrzowie Rzeczypospolitej Kategoria:Honorowi obywatele miasta stołecznego Warszawy Kategoria:Honorowi obywatele Poznania Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Naczelnicy Związku Harcerstwa Polskiego Kategoria:Obrońcy Warszawy (1939) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Za Zasługi dla ZHP Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojska Kategoria:Odznaczeni Medalem za Warszawę 1939–1945 Kategoria:Odznaczeni odznaką pamiątkową Akcji „Burza” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Pracownik Łączności” Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Warszawskim Krzyżem Powstańczym Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Oficerowie Armii Krajowej Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Przewodniczący Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa (III Rzeczpospolita) Kategoria:Więźniowie KL Bergen-Belsen Kategoria:Urodzeni w 1915 Kategoria:Zmarli w 2000