Zdzisław Jan Ryn (ur. 21 października 1938 w Szczyrku, zm. 6 lutego 2022 w Krakowie) – polski dyplomata, lekarz psychiatra, profesor nauk medycznych Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, publicysta, były ambasador Rzeczypospolitej Polskiej w Chile i Argentynie, alpinista, podróżnik, członek The Explorers Club, znawca i eksplorator Andów. Od 2011 do 2014 roku prezes, a od 2014 roku członek honorowy Polskiego Towarzystwa Medycyny i Ratownictwa Górskiego.

Życiorys W 1957 ukończył naukę w Liceum Ogólnokształcącym im. Adama Asnyka w Bielsku-Białej, a w 1963 ukończył studia na Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej im. Mikołaja Kopernika w Krakowie. Odbył również specjalistyczne studia z dziedziny psychiatrii I i II stopnia (odpowiednio w 1967 i 1969). W 1971 uzyskał stopień doktora (praca Zaburzenia psychiczne u alpinistów w warunkach stresu wysokogórskiego; promotor: Antoni Kępiński), a w 1979 habilitował się na podstawie pracy Układ nerwowy a wysokość. Zespół astenii wysokogórskiej. 20 października 1994 otrzymał tytuł naukowy profesora.

W latach 1961–1965 pracował w Szpitalu Miejskim Nr l w Bielsku-Białej, a od 1965 do 1967 i od 1972 do 1973 w Akademii Medycznej w Krakowie (Państwowym Szpitalu Klinicznym). Od 1970 do 1971 był też zatrudniony w Miejskim Ośrodku Matki i Dziecka w Krakowie. W 1971 został asystentem, a następnie starszym asystentem Katedry Psychiatrii AM. Od 1975 do 1979 był adiunktem, od 1979 do 1983 adiunktem habilitowanym. W 1983 został docentem.

Od 1981 do 1984 był prodziekanem Wydziału Lekarskiego, w latach 1984–1988 członkiem Kolegium Dziekańskiego Wydziału Lekarskiego, a od 1984 do 2009 kierownikiem Zakładu Patologii Społecznej w Katedrze Psychiatrii Collegium Medicum UJ. Był kierownikiem Zakładu Psychologii Klinicznej Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 1976 do 1981 pełnił obowiązki specjalisty wojewódzkiego w zakresie psychiatrii w Tarnowie. Od 1996 zatrudniony w Zakładzie Rehabilitacji w Neurologii i Psychiatrii Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie.

Na początku lat 90. rozpoczął karierę dyplomatyczną. Od 1991 do 1996 pełnił misję jako ambasador nadzwyczajny i pełnomocny RP w Chile, akredytowany jednocześnie w Boliwii. Od 1997 do 2000 był także konsulem honorowym Republiki Chile w Krakowie. Od 2007 do 2008 był ambasadorem RP w Argentynie, akredytowanym równocześnie na Paragwaj.

Był promotorem kilkudziesięciu prac magisterskich i trzech prac doktorskich; wśród wypromowanych przez niego doktorów był Janusz Heitzman. Był autorem przeszło 450 publikacji naukowych, głównie w czasopismach zagranicznych na temat psychiatrii klinicznej, sądowej i społecznej, patologii obozów koncentracyjnych, medycyny górskiej, psychologii alpinizmu, antropologii i medycyny Indian Ameryki Południowej, a także o etyce medycznej i cierpieniu. Autor kilkuset publikacji popularnonaukowych, reportaży i esejów o tematyce górskiej, psychologicznej, biograficznej i historycznej. Autor lub konsultant kilku filmów popularnonaukowych. Brał udział w kilkuset audycjach radiowych i telewizyjnych.

Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim (kw. HE, rząd płn.) Lokalizator Grobów ZCK Kraków

Odznaczenia i wyróżnienia Odznaczony m.in. Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Chile (1996), "Bene Meritus" Polskiego Towarzystwa Lekarskiego (1999); Medalem Medicina Cracoviensis (2000); Medalem Cruz del III Milenio (2004, Chile). Doktor honoris causa Universidad Cientifica del Sur (Lima - Peru). Obywatel honorowy miast: La Serena (1996, Chile) i Coquimbo (2004, Chile) oraz 7 miast w Argentynie (2007–2008). W 2001 r. otrzymał (wraz z Wojciechem Wiltosem i Władysławem Vermessym) nagrodę "Kolosa 2000" w kategorii "podróże", za wyprawę "Atacama 2000" w rejon Gór Domeyki w północnym Chile. W 2018 otrzymał Odznakę Honorową „Bene Merito”.

Wybrane publikacje - książki Medycyna i alpinizm (1973) Psychiatria i psychologia sądowa. Bibliografia polska 1945-1975 (1980, współautor) Los Andes y la Medicina (Bolivia, 1981) Antoni Kępiński – Cirujano de Almas (Mexico, 1988) Cierpienie ma tysiąc twarzy. Jan Paweł II i chorzy (1989) Skoczkowie narciarscy. Studium psychologiczne (1990, wsp.) Antoni Kępiński. Autoportret człowieka (1992–2015, dziesięć wydań) El dolor tiene mil rostros. Juan Pablo II y los enfermos (Chile, 1993, 1994, 1995) Ignacio Domeyko. Ciudadano de dos patrias (Chile, 1994) Gabriela Mistral peregrina a Polonia (Chile,1996) Antoni Kępiński. Samarytanin naszych czasów (1997, red.) Materiały z polsko-niemieckiego Sympozjum “Etyka w medycynie” (1998 Część I, red.) Materiały z polsko-niemieckiego Sympozjum “Etyka w medycynie (2000, Część II, red.) Ethics in Medicine, A.J. Schauer, HL. Schreiber, Z.Ryn., J.Andres [Hg.], (Gettingen, 2001, red.) Elementarz Antoniego Kępińskiego dla zdrowego i chorego (2002, red.), Ignacy Domeyko-Obywatel świata. Ignacio Domeyko-Ciudadano del Mundo (2002) Medycyna tradycyjna w Ameryce. Medicina tradicional de las Américas (2002, red. i autor) Psychiatria obozów koncentracyjnych i prześladowań politycznych. Bibliografia Katedry Psychiatrii CM UJ (2003) Antoni Kępiński: Psychiatria humanistyczna (2003, red.) Rok Ignacego Domeyki 2002. Pod auspicjami UNESCO (2003) Dekalog Antoniego Kępińskiego (2004, red.) Antoni Kępiński. Refleksje oświęcimskie (2005, red.) Auschwitz Survivors. Clinical-Psychiatric Studies (2005, 2013, red. i wsp.) Ignacy Domeyko. Kalendarium życia (2006) Medycyna indiańska (2007) Rytm śmierci (2008, współautor S. Kłodziński) Ignacy Domeyko. Bibliografia (2008) The Caves of Easter Island. Underground World of Rapa Nui (2009, red. i autor) Easter Island. Rapa Nui. Polish Speleological Exploration (2012) Wyspa Wielkanocna. Eskulap na Rapa Nui (2013) En la frontera entre la vida y la muerte (Mexico, 2013; współautor S. Kłodziński) Ignacio Domeyko. La Vida y La Obra (Kraków 2014) Zdzisław Jan Ryn. Lekarz. Podróżnik. Dyplomata (2015) Góry. Medycyna. Antropologia (2016) Witold H. Paryski. Mountain Climbing in Latin America (2016, red.) Witold H. Paryski. Góry Ameryki Łacińskiej (2016, red.) Ignacio Domeyko. La vida y la obra (Santiago 2016) Rhythm of Death. The Experience of Survivors of Nazi German Concentration Camps (2018)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Ambasadorowie III Rzeczypospolitej w Argentynie Kategoria:Ambasadorowie Polski w Chile Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Honorowi obywatele Kategoria:Konsulowie honorowi w III Rzeczypospolitej Kategoria:Laureaci Kolosów Kategoria:Ludzie urodzeni w Szczyrku Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Bene Merito Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi (Chile) Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa uczelni w Peru Kategoria:Polscy latynoamerykaniści Kategoria:Polscy podróżnicy i odkrywcy Kategoria:Polscy psychiatrzy Kategoria:Polscy wspinacze Kategoria:Urodzeni w 1938 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Zmarli w 2022