mały|Artystyczna wizja kłobuka Kłobuk, kołbuk – w wierzeniach słowiańskich demon opiekujący się dobytkiem i ogniskiem domowym. Utożsamiany z duszą martwego płodu. Przybierał najczęściej postać zmokłej kury, a także kaczki, gęsi, sroki, wrony, kota, a nawet człowieka.
Wiara w kłobuki żywa była głównie w południowych (polskojęzycznych) rejonach dawnych Prus Wschodnich, przede wszystkim wśród Warmiaków (z południowej Warmii), w mniejszym zakresie wśród Mazurów, jak również na Śląsku.
Kłobuka można było sprowadzić do domu, kusząc go jedzeniem lub przygarniając kurczaka. Można także było go sobie „wyhodować”, zakopując pod progiem domu poroniony płód, który po siedmiu dniach (według innych podań: miesiącach lub latach) zamieniał się w kłobuka.
Rola kłobuka Kłobuk dbał o pomnożenie majątku swojego gospodarza. Czynił to jednak, okradając sąsiadów. Od swojego właściciela wymagał opieki, a także osobnego, pomalowanego na czarno pokoju, znajdującego się na końcu strychu lub w innym, trudno dostępnym miejscu. Źle potraktowany, może się mścić. W takiej sytuacji, według niektórych podań, zmiana miejsca zamieszkania czy porzucenie demona mogło nie dać efektów. Jeśli ktoś, kto czerpał z jego mocy, próbował się go pozbyć, zdobyte dobra mogły zmienić się w pokryte pleśnią plewy o nieprzyjemnym zapachu, którego nie dało się pozbyć. Choć nie był utożsamiany z diabłem, według wierzeń boi się znaku krzyża.
Nazewnictwo Był nazywany także kobutem, chobotem, jacburem, latawcem, skrzatem. Używano teśż określeń aglf, aolf, alf i lataniec. Jego najbardziej popularna nazwa może pochodzić od słowa „kogut” lub też od dawnego określenia czapki: „kołpak” lub „kłobbuk”. Jest też zbliżona do niemieckiego odpowiednika tego stworzenia, czyli kobolda, dla którego synonimem jest żar-ptak, feuervogel.
Odniesienia w kulturze Wiarę Warmiaków w kłobuka opisuje Melchior Wańkowicz w reportażu z 1935 roku Na tropach Smętka. Kłobuk występuje w powieści Zbigniewa Nienackiego Raz w roku w Skiroławkach.
Motyw kłobuka pojawia się też w grze Wiedźmin 3: Dziki Gon.
Zobacz też
bazyliszek (stworzenie mityczne)
Przypisy
Bibliografia
Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Bajki Warmii i Mazur, Kraków 1956, S. 64ff. Hanna Bień-Bielska, Słownictwo Warmii i Mazur, Wierzenia i obrzędy, Wrocław 1959, S. 10f. Józef Jacek Rojek, Baśń o Kłobuku psotniku, Olsztyn 1987 Józef Jacek Rojek, Figle i psoty Kłobuka niecnoty, Olsztyn 2004
Kategoria:Demony słowiańskie