Egon Naganowski (ur. 31 marca 1913 w Innsbrucku, zm. 23 stycznia 2000 w Poznaniu) – polski krytyk literacki, eseista i tłumacz literatury, głównie niemieckojęzycznej. Szczególnie znany jako autor monografii krytycznoliterackich o Jamesie Joysie pt. Telemach w labiryncie świata i Robercie Musilu pt. Podróż bez końca.

Życiorys Urodził się w rodzinie Aleksandra Naganowskiego, Polaka, oficera austriackiej armii, i niemieckiej baronówny Maritty von Holzschuher. W dzieciństwie wychowywał się w Monachium. Jego pierwszym językiem był niemiecki, po polsku zaczął mówić, dopiero gdy tuż po zakończeniu I wojny światowej jego rodzice przenieśli się do Grudziądza. Ukończył Gimnazjum im. Paderewskiego w Poznaniu, a następnie w latach 1932–1939 studiował na Uniwersytecie Poznańskim, gdzie ukończył dwa kierunki: filologię polską i germańską. W 1972 uzyskał doktorat nauk humanistycznych na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego.

W czasie okupacji niemieckiej przebywał w Warszawie, gdzie pracował jako tłumacz w fabryce beczek. Działał w ruchu oporu – m.in. kolportował prasę podziemną, za co w 1942 przez dwa miesiące był więziony na Pawiaku. W powstaniu warszawskim walczył w szeregach Armii Krajowej, podporucznik ps. „Egon” w batalionie „Zaremba” - „Piorun” - 2. kompania - III pluton por. „Robura”. Po upadku powstania, w latach 1944–1945 przebywał w obozach jenieckich Gross-Born i Sandbostel.

Wróciwszy do kraju w 1946 roku rozpoczął pracę w Polskim Związku Zachodnim w Poznaniu, a następnie od 1950 roku pracował w Rozgłośni Poznańskiej Polskiego Radia, początkowo w redakcji literackiej, a w końcu jako zastępca redaktora naczelnego. W 1961 roku zwolniono go jednak z powodów politycznych i od tej pory skupił się na samodzielnej pracy eseistycznej, przekładowej i krytycznoliterackiej. Napisał wiele monografii, esejów oraz innych tekstów o charakterze historyczno- i krytycznoliterackim poświęconym europejskiej prozie dwudziestowiecznej, dotyczących takich autorów jak: James Joyce, Robert Musil, Thomas Mann, Stefan Zweig, Franz Kafka, Joseph Roth czy Martin Andersen Nexø. Publikował licznie w polskich oraz zagranicznych czasopismach literackich i naukowych. Wydany w 1962 rokuNa siedem lat przez ukazaniem się pierwszego polskiego tłumaczenia Ulissesa autorstwa Macieja Słomczyńskiego. Telemach w labiryncie świata jest pierwszą w języku polskim poważną i obszerną monografią na temat życia i twórczości Jamesa Joyce’a. Naganowski uważany jest też za jednego ze współtwórców europejskiej „musilologii”, m.in. dzięki innej monografii z 1980 roku poświęconej Musilowi pt. Podróż bez końca: opowieść o życiu i twórczości Roberta Musila.

Jego debiutem translatorskim było wydane jeszcze w 1937 tłumaczenie powieści biograficznej Rudolfa Brunngrabera pt. Radium poświęconej Marii Skłodowskiej-Curie. Po wojnie dokonał (często we współpracy z żoną) licznych przekładów literatury europejskiej, m.in. trzytomowych Dzienników Thomasa Manna, dramatów Friedricha Dürrenmatta (Wizyta starszej pani), dzieł Güntera Grassa i Wolfganga Borcherta.

W styczniu 1976 roku podpisał list protestacyjny do Komisji Nadzwyczajnej Sejmu PRL przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej LudowejKultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 30.. Członek Związku Literatów Polskich oraz wieloletni prezes jego poznańskiego oddziału (funkcję tę pełnił przez trzy kadencje: w latach 1952–1953, 1955–1960, 1980–1983). Należał również m.in. do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, PEN-Clubu, Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza oraz Klubu Pamięci Poznańskiego Czerwca 1956. Członek wiedeńskiego Kuratorium der Internationalen Robert Musil Gesellschaft oraz The James Joyce Foundation w Tulsa, Oklahoma.

Był mężem Ireny z domu Biehler, pisarki i tłumaczki. Ojciec Tomasza (ur. 1949)Egon Naganowski h. Sas M.J. Minakowska, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2025-05-15]., prof. Wyższej Szkoły Umiejętności Społecznych. Zmarł w Poznaniu, pochowany 2 lutego 2000 w kwaterze ewangelickiej cmentarza komunalnego Miłostowo (pole 3, kwatera A-PD-1).thumb|Nagrobek Ireny i Egona Naganowskich

Wybrana twórczość Krytyka literacka Magiczny klucz: opowieść o życiu i twórczości młodego Martina Nexø (1958) Telemach w labiryncie świata: o twórczości Jamesa Joyce’a (1962) Podróż bez końca: opowieść o życiu i twórczości Roberta Musila (1980) Robert Musil (1980)

Inne Poznań'56 (1981, zbiór esejów, wyd. w drugim obiegu; wraz z S. Matyją) Młodzieńczy eros i inne wspomnienia z dawnych lat (1992, pamiętnik)

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1990) Medal Wojska (1948) Złoty Krzyż ZasługiKto jest kim w Polsce, Interpress, 1984. Srebrny Krzyż Zasługi Krzyż Armii Krajowej (1984) Odznaka Honorowa Miasta Poznania Odznaka honorowa „Za Zasługi w Rozwoju Województwa Poznańskiego” Krzyż Honorowy I Klasy Odznaki Honorowej za Naukę i Sztukę (Austria,1987)

Nagrody i wyróżnienia Nagroda Miasta Poznania (1971) Nagroda Inter Nationes przyznana w Bonn (1976) Nagroda Polskiego PEN Clubu za przekład z literatury obcej na język polski (1978) Nagroda tygodnika „Życie Literackie” za monografię o Musilu Podróż bez końca (1981) Medal za Zasługi dla Roberta Musila nadany przez miasto Klagenfurt (1984) Nagroda miesięcznika „Literatura na Świecie” za przekład trzytomowych Demonów Heimito von Doderera (1985) Nagroda POLCUL Foundation za twórczość i postawę niezależną (1990) Nagroda Literacka ZAiKS-u dla tłumaczy (1993) Nagroda Artystyczna Miasta Poznania (1993) tytuł Zasłużony dla Miasta Poznania (1993)Wiadomości z miast i gmin, [w:] Kronika Wielkopolski, nr 3/1993, s. 209, ISSN 0137-3102. Nagroda Translatorska Fundacji im. Roberta Boscha (1998)

Przypisy

Bibliografia Biografia Egona Naganowskiego na stronie BIP Poznania.

Zmarł Egon Naganowski, „Gazeta Wyborcza” Poznań nr 19, wydanie pop z dnia 24 stycznia 2000, dodatek KULTURA s. 7. Poddany cesarza, „Gazeta Wyborcza” nr 76, wydanie waw z dnia 31 marca 1998, dodatek KULTURA, s. 12. Sto lat, Panie Egonie!, „Gazeta Wyborcza” Poznań nr 74, wydanie pop z dnia 28 marca 1998, s. 7. Poddany Franza Josefa, wywiad z Egonem Naganowskim przeprowadzony przez Ewę Obrębowską-Piasecką i Andrzeja Niziołka, „Gazeta Wyborcza” nr 77, wydanie waw z dnia 1 kwietnia 1998, dodatek KULTURA, s. 12.

Kategoria:Absolwenci VI Liceum Ogólnokształcącego im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu Kategoria:Członkowie polskiego PEN Clubu Kategoria:Członkowie Polskiego Związku Zachodniego Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojska Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Miasta Poznania Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi w Rozwoju Województwa Poznańskiego” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Miłostowo w Poznaniu Kategoria:Polacy odznaczeni Odznaką Honorową za Naukę i Sztukę (Austria) Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Sygnatariusze Memoriału 101 Kategoria:Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka) Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Zasłużeni dla Miasta Poznania Kategoria:Zmarli w 2000