Powództwo publicjańskie (łac. actio Publiciana) – powództwo przysługujące posiadaczowi rzeczy w dobrej wierze, znajdującemu się na drodze do zasiedzenia, o jej wydanie lub o zaniechanie naruszeń. Konstrukcja tego środka, odmiennie niż przy roszczeniach posesoryjnych, zakłada przyjęcie fikcji prawnej, że posiadacz rzeczy jest równocześnie jej właścicielem. Środek taki zaliczany jest do ochrony petytoryjnej.
Actio Publiciana w prawie rzymskim Actio publiciana wywodzi się z prawa rzymskiego, gdzie stanowiła pretorski odpowiednik rei vindicatio – była zatem actio utilis i należała do powództw rzeczowych o charakterze arbitralnym. Nazwa skargi pochodzi od imienia pretora rzymskiego z I w. p.n.e. – Publiciusa.
Przysługiwała właścicielowi bonitarnemu lub posiadaczowi w dobrej wierze, znajdującemu się na drodze do zasiedzenia (usucapio), który utracił rzecz.
Actio Publiciana należała do actiones ficticiae, gdyż opierała się na fikcji, że w odniesieniu do powoda upłynął już czas potrzebny do nabycia własności przez zasiedzenie.
Właściciel bonitarny mógł użyć skargi publicjańskiej przeciwko wszystkim z wyjątkiem właściciela kwirytarnego, jeżeli podniósł on odpowiedni zarzut (exceptio iusti dominii)Digesta 6,2,16: Paulus w notach (krytycznych) do księgi dziesiątej questionum Papiniana: Zarzut prawowitej własności przeciwstawić można skardze publicjańskiej.D.6,2,16: Papiniani libro decimo quaestionum Paulus notat: Exceptio iusti dominii Publicianae obicienda est.Tłumaczenie: Władysław Rozwadowski "Prawo rzymskie" Wydanie II. Poznań 1992 . Powód mógł z kolei w replice udowodnić, że sporną rzecz nabył od właściciela a ten mu ją wydał (replicatio rei venditae et traditae).
Ochrona posiadacza wynikająca z actio Publiciana była względna – skuteczna była jedynie przeciwko gorzej uprawnionym, tj. tym którzy nabyli posiadanie rzeczy później (w myśl zasady prior tempore, potrior iure), lub nie nabyli jej od innego nabywcy (w myśl zasady in pari causa possessor potrior haberi debet – w równej sytuacji lepsze jest stanowisko posiadacza).
Ponadto ze skargi publicjańskiej mógł korzystać właściciel kwirytarny, jeżeli łatwiej mu było udowodnić, że ma posiadanie prowadzące do zasiedzenia, niż wykazywać, że przysługuje mu prawo własności.
Odpowiedzialność pozwanego za pobrane pożytki oraz powoda z tytułu poczynionych przez pozwanego nakładów na rzecz ukształtowana była identycznie jak w rei vindicatio.
Powództwo publiciańskie współcześnie W polskim prawie actio publiciana współcześnie nie występuje. Obecna jest natomiast w prawie austriackim (Klage aus dem rechtlich vermuteten Eigentum).
Przypisy
Bibliografia
Władysław Rozwadowski "Prawo rzymskie" Wydanie II. Poznań 1992
Kategoria:Actiones Kategoria:Prawo rzeczowe