Historia Bułgarii – obejmuje dzieje państwa i narodu bułgarskiego.
Historia Bułgarii przed utworzeniem państwa bułgarskiego thumb|Malowidła naskalne z jaskini Kozarnika nieopodal Widyniathumb|Skarb panagiurski z okresu IV-III p.n.e. odkryty w 1949 nieopodal miejscowości Panagjuriszte jeden z najbardziej znanych zabytków kultury trackiejthumb|Mezja na mapie Cesarstwa Rzymskiego, 15–86 r. n.e.
W połowie IV tysiąclecia p.n.e. rozpoczął się napływ na tereny obecnej Bułgarii plemion koczowniczych z Azji Środkowej. W V wieku p.n.e. utworzyły one Królestwo Tracji. Tereny te zdobyli Rzymianie i w połowie I wieku powstała tam rzymska prowincja Mezja, która później stała się miejscem najazdów Hunów i Gotów.
Narodziny państwa thumb|Mapa Bułgarii w okresie największego rozwoju terytorialnego państwa za panowania cara Symeona
W VI wieku tereny te zaczęły osiedlać pasterskie plemiona słowiańskie, które zostały podbite ok. roku 680 przez Protobułgarów. Bułgaria powstała w 681 roku, założona przez Asparucha. Chan Borys I Michał został ochrzczony przez duchowieństwo greckie w przeddzień Zielonych Świąt 25 maja 866 roku. Otrzymał na cześć Michała III, swojego ojca chrzestnego imię Michał. Powstało potężne państwo ze stolicą w Plisce (od 895 w Presławiu), które trwało w okresie 681–1018. W 915 r. Symeon przyjął tytuł cara. Od 1018 tereny Bułgarii zostały ostatecznie podbite przez Bizancjum, i pozostawały pod władzą Bizantyjczyków do 1185 mimo antybizantyjskich powstań ludowych.
Drugie państwo bułgarskie i rządy osmańskie W latach 1186–1398 istniało drugie państwo Bułgarów, po czym jego terytorium stało się częścią państwa osmańskiego.
Państwowość nowożytna thumb|upright|Aleksander I Battenberg, pierwszy władca Księstwa Bułgarii
Niepodległość uzyskana w 1878 jako Księstwo Bułgarii, a w pełni w 1908, po oficjalnym przyłączeniu Rumelii Wschodniej jako Carstwo Bułgarii, zapoczątkowała ścieranie się wpływów niemieckich i rosyjskich. Na skutek wojen bałkańskich (1912–1913) Bułgaria uzyskała mniej terytorium, niż oczekiwała, toteż przystąpiła do I wojny światowej po stronie państw centralnych. W następstwie utraciła część wcześniejszych zdobyczy, najboleśniej odczuwając ambicjonalnie utratę dostępu do Morza Egejskiego.
W II wojnie światowej opowiedziała się (m.in. wraz z Węgrami, Rumunią i Finlandią) po stronie państw Osi, przystępując 1 marca 1941 roku do Paktu Trzech. Nie brała udziału w walkach na froncie, lecz udostępniła terytorium dla niemieckich wojsk do ataku na Jugosławię i Grecję, a jej marynarka pełniła zadania patrolowe. W rezultacie otrzymała niewielkie nabytki we wschodniej części Jugosławii oraz inkorporowała do państwa bułgarskiego greckie terytorium wokół Salonik i grecką Trację Zachodnią, ale bez prefektury Evros. Podczas wojny terytorium Bułgarii było bombardowane przez aliantów. Bułgaria, w przeciwieństwie do innych państw Osi, w 1941 roku nie wzięła udziału w agresji na ZSRR, aczkolwiek od grudnia 1941 roku była w stanie wojny z Wielką Brytanią i USA. Po ataku ZSRR na terytorium Bułgarii, 9 września 1944 roku Bułgaria zmieniła sojusze i wypowiedziała wojnę Niemcom.
Ludowa Republika Bułgarii
Zajęcie w 1944 Bułgarii przez Armię Czerwoną wywołało obalenie monarchii i ustanowienie republiki ludowej w 1946 roku, po czym władzę objęła Bułgarska Partia Komunistyczna (generalni sekretarze: Georgi Dimitrow, Wyłko Czerwenkow, Todor Żiwkow).
Bułgaria była członkiem RWPG i Układu Warszawskiego.
Republika Bułgarii Masowe demonstracje w listopadzie i grudniu 1989 wpłynęły na utworzenie demokratycznej republiki parlamentarnej (pierwsze wolne wybory 13 października 1991).
W wyborach z października 1991 zwycięstwo odniósł opozycyjny Związek Sił Demokratycznych (ZSD), nieznaczenie wyprzedzając socjalistów. Premier Filip Dimitrow utworzył gabinet wspierany przez Ruch na rzecz Praw i Swobód (DPS), co wywołało niezadowolenie części społeczeństwa. Rząd Dimitrowa był krytykowany za nieudolność i błędy w zarządzaniu gospodarką, które doprowadziły do pogłębienia kryzysu ekonomicznego. W 1992 roku liczne strajki i demonstracje przyczyniły się do dymisji jego gabinetu. Po odejściu Dimitrowa prezydent Żeliu Żelew mianował nowy rząd.
Okres po 1992 roku charakteryzował się pogłębiającym się kryzysem gospodarczym, hiperinflacją i załamaniem produkcji przemysłowej. W połowie lat 90. inflacja przekroczyła 300%, a gospodarka znalazła się w stanie recesji. Problemy ekonomiczne doprowadziły do nasilenia napięć społecznych i utraty zaufania do instytucji państwowych. Rząd Filipа Dimitrowа oraz kolejne gabinety dążyły do ograniczenia zależności Bułgarii od Rosji i wzmocnienia współpracy z państwami zachodnimi.
W 1996 roku Bułgaria podpisała umowę o stowarzyszeniu z UE i wstąpiła do WTO. W 1997 roku ponad 30% Bułgarów żyło poniżej granicy ubóstwa.
Bułgaria wstąpiła do NATO w 2004 roku, zaś do Unii Europejskiej w 2007 roku.
Przypisy
Bibliografia Czekalski, Tadeusz: Bułgaria. Warszawa: Wyd. „Trio”, 2010. . Lang, David Marshall: Bułgarzy: Od czasów pogańskich do podboju przez Turcję Osmańską. Przekł. z ang. Olędzka, Hanna. Warszawa: PIW, 1983. . Leszka, Mirosław J.; Marinow, Kirił: Carstwo bułgarskie: Polityka, społeczeństwo, gospodarka, kultura 866–971. Warszawa: WN PWN, 2015. . Malinowski, Andrzej: Kwestia macedońska w Bułgarii w latach 1878–1918. Toruń: Wyd. „Mado”, 2006. . Rubacha, Jarosław: Bułgarski sen o Bizancjum: Polityka zagraniczna Bułgarii w latach 1878–1913. Warszawa: Wyd. „Neriton”, 2004. . Waklinow, Stanczo: Kultura starobułgarska (VI–XI w.). Przekł. z bułg. Wierzbicka, Katarzyna. Warszawa: PIW, 1984. . Wasilewski, Tadeusz: Historia Bułgarii. Wyd. 2. Wrocław: Ossolineum, 1988. .
Bułgaria