thumb|Amitabha w Zachodnim Raju Szkoła Czystej Krainy (także: Szkoła Czystej Ziemi; chiń. jingtuzong (淨土宗); kor. chŏngt'o chong (정토종); jap. jōdo-shū (浄土宗); wiet. Tịnh độ tông) – odłam buddyzmu chińskiego koncentrujący się na kulcie buddy Amitabhy i odrodzeniu w jego Czystej Krainie.
thumb|Góra Lu (chin. Lushan) – miejsce powstania kultu
Podstawy teoretyczne Nauki szkoły oparte są na trzech głównych sutrach:
Amitābha sūtra chiń. Emítuó(fo) jīng 阿彌陀(佛)經; kor. Amit'a(bul) kyŏng 아미타(불)경; jap. Amida(butsu) kyō; wiet. A di đà (phât) kinh – zwana Mniejszą sutrą Sukhawatiwjuhą. W niej znajduje się opis Czystej Krainy buddy Amitabhy. Przetrwało jedynie tłumaczenie Kumaradżiwy Amitāyus sūtra chiń. wúliáng shòu jīng trad. 無量壽經, uproszcz. 无量寿经); kor. Muryangsu kyŏng 무량수경; jap. Muryōjukyō; wiet. Vô Lượng Thọ Kinh – zwana także Większą sutrą Sukhawatiwjuhą. Zawiera historię bhikszu i bodhisattwy Dharmakāry i jego 48 ślubowań. Była tłumaczona na j. chiński 10 razy, z czego pięć tłumaczeń przetrwało do dziś. Amitāyurdhyāna sūtra chiń. Fó shuō guān wúliàngshòufó jīng 佛說觀無量壽佛經 lub Guānwúliáng shòu jīng 觀無量壽寿經; kor. Kwanmuryangsu kyŏng 관무량수경; jap. Kanmuryōju-kyō 観無量寿経; wiet. Quan Vô Lượng Thọ Kinh – czyli Sutra medytacji Amitajusa, zawierająca metody medytacji.
Praktyka W szkole tej stosowano trzy podstawowe praktyki:
Praktyka nianfo czyli stałego powtarzania nanwu emituofo (skt. namo Amitābhaya – chwała buddo Amitabho), co było wynikiem pewnych amidystycznych wpływów z Indii. Nianfo połączone było z wiarą w wybawienie wszystkich dzięki ufności w buddę Amitabhę, ponieważ Natura Buddy jest obecna we wszystkich istotach, i ponieważ faktycznie wszyscy i każdy z osobna są nierozerwalnie zawsze razem. Recytuje się także 48 ślubowań Dharmakary – przyszłego buddy Amitabhy. Praktyka powtarzania mantry Amitabhy dla odrodzenia się w Czystej Krainie: Namo Amitābhaya Tathāgatāya tadyathā amritabhave amritasambhave amritavikrante amritavikrantagamini gagana kirtichare svāha.
Kontemplacja buddy Amitajusa. Szesnaście metod medytacji dla urzeczywistnienia jednego z dziewięciu poziomów odrodzenia się w Czystej Krainie.
W Chinach ta forma buddyzmu stała się niezwykle popularna, zwłaszcza wśród najmniej wykształconych warstw społeczeństwa. Było to spowodowane prostotą praktyki i tym, że szkoła Czystej Krainy reprezentowała tzw. łatwą drogę, podczas gdy druga najpopularniejsza szkoła chan, reprezentowała tzw. trudną drogę. W szkole Czystej Krainy celem nie była już sama nirwana, ale Czysta Kraina – Zachodni Raj buddy Amitabhy, który mocą swojej łaski pomaga wszystkim w wyzwoleniu. Praktykujący liczyli na pomoc z zewnątrz, łaskę buddy Amitabhy. Już samo recytowanie imienia Amitabhy wystarczało do wybawienia od cierpienia.
Krótka historia Sukhawatiwjuha sutra dłuższa przedstawia zgromadzenie w Czystej Krainie (Sukhawati), któremu przewodniczy budda Amitabha - Nieskończone Światło, czyli także Amitajus - Nieskończone Życie. W Sukhawatiwjusze krótszej podkreślona natomiast jest wiara i oddanie, które stopniowo zaczęły zyskiwać coraz większą akceptację wśród buddystów. Był to zupełnie nowy element w buddyzmie, bowiem hinajana zgodnie z wczesnymi naukami Buddy była ukierunkowana na poleganiu tylko na sobie i na samowyzwoleniu. Jednak w tej sutrze podkreśla się, że nie czyjś własny wysiłek, ale moc Amitabhy ma skutek zbawiający. Była to więc zmiana z wiary we własną wewnętrzną siłę, na siłę zewnętrzną cudząKenneth Ch'en. Buddhism in China. A Historical Survey. Str. 339.
Ta zmiana wydarzyła się w okresie przechodzenia z hinajany do mahajany. Przede wszystkim myśliciele mahajany nie byli całkowicie zadowoleni z wąskiego duchowego punktu widzenia zawartego w hinajnistycznej koncepcji karmy. Budda osiągnął oświecenie po zgromadzeniu odpowiedniej ilości zasług, co trwało przez całe eony. Zważywszy na jego wielkie współczucie i miłość, było to wręcz niepojęte, że mógłby ograniczyć czyny prowadzące do zasług tylko dla siebie. Karma zatem nabrała wymiaru kosmicznego, a duchowe osiągnięcie Buddy zostało zreinterpretowane z indywidualnego, izolowanego zdarzenia, na uniwersalny epizod do podziału przez całą ludzkość. Tak powstała doktryna parinamany (skr. pariṇāmana), czyli przeniesienia zasług z Buddy lub bodhisattwy na odczuwające istoty. Nie wszystkie bowiem jednostki ludzkie mają wystarczającą siłę, aby móc poradzić sobie z problemem osiągnięcia wyzwolenia, dlatego muszą polegać na innej, większej od ich własnej, cudzej sile. A w Czystej Krainie dysponentem tej siły jest AmitabhaKenneth Ch'en. Buddhism in China. A Historical Survey. Str. 339, 340.
Prawdopodobnie pierwsze posągi buddy Amitabhy pojawiły się już w okresie Gandhary. Świadczy to o zmianach jakie zaczęły zachodzić w buddyzmie, ponieważ wcześniej wprowadzenie drugiego buddy do tego samego uniwersum, było niemożliwe. W III wieku naszej ery kult Amitabhy był już w Indiach dobrze rozwinięty, zwłaszcza w północno-zachodniej części kraju. Stamtąd rozpoczęło się rozprzestrzenianie kultu na tereny Azji Środkowej.
Amitabha przebywa w Zachodnim Raju, który stworzył dzięki swojej nieskończonej miłości dla odczuwających istot. Amitabha ślubował, że każdy, kto ma absolutną wiarę w niego i Czystą Krainę - będzie właśnie tu odrodzony. W tej Czystej Krainie Amitabhy "premierem" jest Awalokiteśwara, zawsze współczujący (współodczuwający) bodhisattwa, który jest nieustannie gotowy udać się wszędzie, aby poprowadzić wiernego do kraju czystości i błogości. Wiara i oddanie wiernych są wykazywane przez powtarzanie namoamitābha(buddha) (chiń. namuemituofo; jap. namuamidabutsu)Kenneth Ch'en. Buddhism in China. A Historical Survey. Str. 340.
Sutry związane z Czystą Krainą były tłumaczone na język chiński już w III w., a od V w. Awalokiteśwara stał się już bardzo popularny. Posągi tego bodhisattwy znajdują się w jaskiniach Yungang. Wraz z rozprzestrzenianiem się idei Czystej Krainy po VI w. stawał się on jeszcze bardziej popularny. W okresie Tang i na początku okresu Song jest wciąż przedstawiany w postaci męskiej. Na malowidłach z Dunhuangu jest często portretowany z wąsami. Jednak już w okresie Tang pojawia się nowy element w tantrycznej sutrze z VIII w. Pojawia się w niej żeńska Guanyin odziana w biel. Od X w. malarze przedstawiają tę wersję, która nazywana jest Baiyi Guanyin. Buddyzm mahajany zawsze postrzegał oświecenie jako połączenie mądrości ze współczuciem. W buddyzmie tantrycznym były one reprezentowane przez męskość i żeńskość. Po wprowadzeniu elementu żeńskiego, wszyscy buddowie i bodhisattwowie otrzymali żeńskie małżonki. Małżonka Awalokiteśwary w buddyzmie tybetańskim była nazywana Białą Tarą (skr. Pāndaravāsinī), czyli "odzianą w biel". Baiyi Guanyin jest dokładnym tłumaczeniem tej nazwyKenneth Ch'en. Buddhism in China. A Historical Survey. Str. 341, 342.
Wkrótce ta postać Guinyin została przejęta z buddyzmu przez ludową religię w Chinach. Pojawiły się również inne formy Guanyin, takie jak np. Songzi Guanyin (dająca dzieci).
Prawdopodobnie najwcześniejszymi wyznawcami Czystej Krainy w Chinach byli Que Gongze (zm. ok. 274 r.) i jego uczniowie Wei Shidu oraz matka Weia, którzy pochodzili z Luoyangu. Współczesny im był mnich z Chin środkowych Sengxian, który pod koniec życia zaangażował się w medytację związaną z Zachodnim Rajem. W czasie Wschodniej dynastii Jin Czystą Krainą interesowało się coraz więcej mnichów. Wśród nich był bardzo dobrze znany Zhidun (IV w.), który w jednym ze swoich tekstów opisał Czystą Krainę Amitajusa, a nawet podobno wykonał podobiznę Amitajusa. Jednak wcale nie chciał zakładać odrębnej szkoły związanej z Czystą KrainąKenneth Ch'en. Buddhism in China. A Historical Survey. Str. 342, 343. left|thumb|Huiyuan
Huiyuan W 402 r. Huiyuan (慧遠) zgromadził grupę 123 wyznawców kultu przed posągiem buddy Amitabhy i ślubowano odrodzić się w Zachodnim Raju buddy Amitabhy – Sukhawati. Sformowali oni pierwszą znaną organizację Czystej Krainy, tzw. Stowarzyszenie Białego Lotosu. Mimo tego nigdy nie wprowadził tych idei do społeczeństwa. Jego grupa wyznawców Amitabhy składała się z pustelników, samotników, emerytowanych uczonych i ludzi, którzy chcieli uciec od świata. Mimo tego jest zwykle uważany za pierwszego patriarchę szkoły w Chinach, zapewne głównie z tego powodu, że jego grupa służyła za inspiracyjny model dla późniejszych grup wyznawców Czystej KrainyKenneth Ch'en. Buddhism in China. A Historical Survey. Str. 343.
Tanluan Kolejną, bardzo ważna osobą dla tego ruchu był Tanluan (476-542), który przebywał w pobliżu góry Wutai na północy. Północ Chin była rejonem nieustannie infiltrowanym przez nie-Chińczyków, poziom kulturalny społeczności obniżał się. Mieszkańcy tych rejonów byli bardziej związani z formą buddyzmu, która podkreślała magię, omeny, mistyczne formuły i wróżby. Wiele buddyjskich sutr poczętych w tych regionach zawierało właśnie takie nastawienie. Tanluan należał do tego typu ludzi. Poszukiwał tekstów z magicznymi sformułowaniami, już to taoistycznymi np. pochodzącymi od Tao Hongjinga (452-536), już to od samego Bodhiruciego, który nauczył Tanluana tekstu o Czystej Krainie. Tanluan szybko porzucił taoistyczny tekst Xianjing (Sutra o nieśmiertelności) i od około 530 r. całkowicie skoncentrował się na osiągnięciu Zachodniego Raju i propagowaniu zasad Czystej Krainy. Prawdopodobnie praktyka recytacji i medytacji związana z różnymi atrybutami buddy Amitabhy (imieniem, cechami, nadzwyczajnymi zdolnościami, zasługami, mądrością itd.) pochodzi właśnie od niego. Na pewno od niego pochodzi ustna inwokacja imienia Amitabhy. Starał się ją rozpowszechnić w społeczeństwie oraz w grupach swoich uczniów, które organizował na północyKenneth Ch'en. Buddhism in China. A Historical Survey. Str. 344.
Dzięki jego wysiłkom zasady Czystej Krainy rozpowszechniły się w północnych Chinach, co można zobaczyć w grotach Longmen. W 520 r. znajdowała się tam jedna figura Amitabhy i trzy Awalokiteśwary. Ale w dziesięć lat później było już sześć posągów Amitabhy i dziesięć Awalokiteśwary.
Daochuo Po śmierci Tanluana w Chinach powstała teoria związana z trwaniem Dharmy buddyjskiej na ziemi. Według niej były trzy okresy trwania buddyzmu: okres prawdziwej Dharmy, okres fałszywej Dharmy i okres upadku Dharmy. Powstała nawet Szkoła Trzech Etapów czy też Poziomów, ściśle związana ze szkołą Dilun. Wierzono, że w 550 r. rozpoczął się okres upadku Dharmy. Pojawił się problem, jak w tym okresie można się samemu zbawić i jak można zbawić całe społeczeństwo od grzechów i występków szerzących się w tym czasie. Zarówno wierni Czystej Krainy jak i Szkoła Trzech Etapów zgodzili się z tezą o upadku Dharmy, ale ich propozycje rozwiązania problemu były całkowicie odmienne. Xinxing (540-594) - założyciel ruchu Trzech Etapów - wprowadził pewnego rodzaju panteizm, w którym każdy był potencjalnym buddą i wartym czci. Natomiast ówczesny lider Czystej Krainy - Daochuo (562-645) - wskazał na jednego buddę Amitabhę, który ślubował wybawić wszystkie odczuwające istoty od grzechu i zdeprawowania. Nauczał, że jedyną rzeczą konieczną do ucieczki od zła tego okresu jest wzięcie schronienia u Amitabhy. W VII w. te dwie różne propozycje pozwoliły na powstanie wielu intensywnych działań buddystów w północnych Chinach. Ponieważ ruch Trzech Etapów twierdził, że jedynie ich poglądy są prawdziwe, a w tym czasie nie ma żadnych rządów, które mogły zyskać poparcie i szacunek ludzi, spotkał się z opozycją zarówno ze strony innych tradycji buddyjskich i władz państwowych, które zaczęły ruch prześladować. To dało wolną rękę nauczycielom Czystej Krainy, którzy zaczęli wykorzystywać nadającą się okazję. Zyskali pozytywny oddźwięk zarówno od ludzi, jak i od tronuKenneth Ch'en. Buddhism in China. A Historical Survey. Str. 344, 345.