Średniowiecze Początki miasta sięgają XIII wieku. W 1225 r. na zachodnim brzegu (Nieuwendijk) wybudowano pierwsze drewniane domy, a nieco później (ok. 1250) powstały także zabudowania po wschodniej stronie (Warmoesstraat), między nimi ok. 1250 r. wybudowano śluzę (Dam). W ten sposób powstała zatoka. Wioska padała ofiarą licznych powodzi, co sprawiało, że uprawa ziemi była prawie niemożliwa. W związku z tym mieszkańcy zaczęli zajmować się rybołówstwem i żeglugą, a zatoka szybko przekształcała się w port handlowy.

W 1275 r., gdy Amsterdam znajdował się pod jurysdykcją biskupa Utrechtu, hrabia Holandii Floris V Holenderski przyznał rybakom prawo wolności od podatków. thumb|250px|left|Oude Kerk Oznaczało to, że rybacy z Amsterdamu mogli podróżować i handlować na terenie hrabstwa z licznymi zwolnieniami celnymi. Prawo to miało nie tyle pomóc rybakom, co raczej uderzyć w interesy możnych z Utrechtu, którzy chcieli ograniczyć wpływy hrabiów Holandii i chcieli, aby mieszkańcy znad rzeki Amstel stanęli po ich stronie. Wraz z nowym prawem stało się to mało prawdopodobne – mieszkańcy miasta opowiedzieli się po stronie hrabiego Holandii. W 1296 r. możni utrechccy zamordowali Florisa V i Amsterdam ponownie znalazł się pod panowaniem biskupa Utrechtu. Około 1300 r. (prawdopodobnie 1306) Amsterdam otrzymał od biskupa Utrechtu Guy d’Avesnes prawa miejskie. Po śmierci biskupa w 1317 r. hrabia Wilhelm III przejął kontrolę nad Amsterdamem i w ten sposób miasto znalazło się znów pod panowaniem Holandii.

W 1323 r. miasto otrzymało prawo wyłączności na import piwa z Hamburga. Amsterdam czerpał też znaczne korzyści z handlu śledziami, dzięki czemu ożywił się handel z miastami Hanzy znad Morza Bałtyckiego, skąd docierało do miasta zboże i drewno. W 1342 r. hrabia Wilhelm IV nadał miastu „Wielki Przywilej”, dzięki któremu umocniła się jeszcze pozycja Amsterdamu – w XV wieku stał się on najważniejszym miastem handlowym Holandii.

W połowie XIV wieku miasto stało się także celem pielgrzymek, co spowodowało dalszy wzrost jego znaczenia. Zgodnie z legendą, 12 marca 1345 r. miał miejsce cud amsterdamski – w domu przy Kalverstraat wrzucona do ognia hostia nie spłonęła. Do dziś na pamiątkę tego zdarzenia odbywa się co roku rzymskokatolicka procesja – Stille Omgang. W średniowieczu w mieście wybudowano kościoły m.in. Oude Kerk i Nieuwe Kerk oraz ponad dwadzieścia klasztorów.

Miasto rozrastało się – w 1300 r. Amsterdam liczył ok. 1000 mieszkańców, a w 1400 r. już 3000. Pod koniec XV wieku powstały kanały – Singel, Kloveniersburgwal i Geldersekade.

Amsterdam miał w średniowieczu władze miejskie złożone z przedstawicieli mieszczan. W XV wieku Filip Dobry chciał włączyć Amsterdam pod swoje panowanie, ale napotkał sprzeciw Jacoby van Beieren – córki Wilhelma VI. Amsterdamczycy stanęli po stronie Filipa Dobrego i wuja Jacoby – Jana van Beieren. W XV i XVI wieku życie kulturalne Amsterdamu to głównie festiwale uliczne. Dopiero pod koniec XVI wieku Amsterdams Rederijkerskamer (Amsterdamska Izba Retoryki) zaczęła organizować konkursy recytatorskie poezji i dramatu.

XVI wiek. Początek wojny osiemdziesięcioletniej thumb|300px|Amsterdam ok. 1544, zanim powstały półkoliste pierścienie kanałów Dzięki żegludze i handlowi Amsterdam rósł w siłę – przywożono, przetwarzano i sprzedawano tutaj towary z południa i północy. W Amsterdamie rozwinęły się: kartografia, drukarnie, banki i towarzystwa ubezpieczeniowe. Amsterdam stał się największym miastem Holandii i ok. 1580 r. liczył ponad 30 tys. mieszkańców.

Podczas okresu reformacji w Europie Amsterdam pozostawał miastem katolickim, jednak w końcu i tu zwyciężył protestantyzm. W 1535 r. miały miejsce w Amsterdamie krwawo stłumione demonstracje na rzecz równości religii. Rada miejska, która przez długi czas tolerowała protesty mieszkańców, została zastąpiona znacznie surowsza władzą. Mimo poparcia amsterdamczyków wydarzeń z 1566 r. (rewolta ikonoklastów), to już na początku wojny osiemdziesięcioletniej w Niderlandach przeciw Filipowi II Amsterdam stanął po stronie katolickiego króla Hiszpanii. Po zwycięstwie w bitwie o Haarlem, które Hiszpanie zawdzięczali w dużej mierze pomocy mieszkańców Amsterdamu, przyszła dotkliwa porażka w 1578 r. Po klęsce wojsk hiszpańskich Amsterdam zawarł przymierze z innymi miastami Niderlandów, stając w walce po stronie księcia Wilhelma Orańskiego. Wkrótce w mieście zapanowały rządy protestantów i sprzymierzeńców Wilhelma. Po zajęciu Antwerpii przez Hiszpanię w 1585 r., w Amsterdamie azyl znalazło wielu uciekinierów z zajętego miasta, którzy zaczęli odbudowywać swoje majątki. Równie dobry wpływ na zamożność miasta mieli bogaci Żydzi, którzy przybywali z Portugalii i Hiszpanii, gdzie byli prześladowani. Pod koniec XVI wieku z Amsterdamu wypływały pierwsze statki do Indii. Rejsy te okazały się ogromnym sukcesem finansowym, co jeszcze bardziej wzmocniło znaczenie miasta.

Złoty wiek Wiek XVII to w historii złoty wiek Amsterdamu i całej Holandii. Kwitł wtedy handel, miasto stawało się coraz bogatsze, było ośrodkiem żeglugi i kultury. W 1602 r. Amsterdam stał się największym udziałowcem w Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej – pierwszej na świecie spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Inwestowali w nią nie tylko kupcy, ale także mieszczanie. thumb|350px|left|Ratusz według projektu Jacoba van Campena. Obecnie pałac królewski Wkrótce KW stała się międzynarodową organizacją z oddziałami (faktoriami) w kilkunastu krajach azjatyckich. W 1621 r. powstała Kompania Zachodnioindyjska, która przez wieki zarządzała holenderskimi koloniami – Nową Holandią, Curaçao, Surinamem i w Brazylii. W tym czasie powstała też w mieście giełda Beurs i Amsterdamsche Wisselbank (Amsterdamski Bank Wekslowy) – bank, który zdobył światową sławę. Amsterdam stał się centrum finansowym. W 1648 r. wojna z Hiszpanią zakończyła się pokojem westfalskim i powstaniem niepodległej republiki pod panowaniem Wilhelma I Orańskiego. Amsterdam pozostawał poza centrum życia politycznego, jednak miał duży wpływ na rządy dzięki swojemu bogactwu. W XVII wieku liczba mieszkańców miasta wzrosła do 210 tys. Miasto rozbudowywało się – w latach 1612-1663 powstała, tak dziś charakterystyczna dla miasta, sieć kanałów. Przy największych z nich Herengracht, Keizersgracht i Prinsengracht powstawały wspaniałe domy burżuazji. thumb|325px|Noorderkerk 1620-1623 Do Amsterdamu napływało też coraz więcej robotników, także z zagranicy (w większości z protestanckich Niemiec) – dla nich powstały wąskie domki, m.in. w dzisiejszej dzielnicy Jordaan. W 1655 r. zbudowano nowy ratusz według projektu Jacoba van Campena. W XVII wieku powstały nowe kościoły protestanckie – Zuiderkerk, Noorderkerk i Westerkerk. W 1664 r. epidemia dżumy zabiła ok. 10% mieszkańców miasta.

W okresie złotego wieku w Amsterdamie mieszkali i tworzyli pisarze i poeci – P. C. Hooft, Joost van den Vondel i Bredero, kompozytor Sweelinck i najsłynniejsza postać miasta – malarzRembrandt. Tu zapisywali swoje myśli Spinoza i Kartezjusz. Miasto stało się ośrodkiem handlu sztuką, głównie ze względu na bogactwo mieszkańców, którzy chętnie inwestowali w luksusowe produkty, w tym także dzieła sztuki. W 1632 r. otwarto Athenaeum Illustre – szkołę, która później przekształciła się w Uniwersytet Amsterdamski. W 1638 r. powstał pierwszy teatr, w którym od 1642 r. odbywały się także przedstawienia baletowe. Opery wystawiano w Amsterdamie od 1677 r., najpierw włoskie i francuskie, ale w XVIII wieku także niemieckie.

XVIII wiek thumb|left|Jan Six II (1668-1750) 16-krotny burmistrz Amsterdamu W latach 1650–1850 r. powierzchnia miasta powiększyła się nieznacznie, jednak przybywało ludności. Miasto wciąż czerpało korzyści z handlu i portu. W XVIII wieku Amsterdam, z jego stosunkowo łagodną cenzurą, był jedną ze stoli europejskiej myśli oświeceniowej. Wydawany w latach 1690-1750 w Amsterdamie Europische Mercurius był typowym źródłem informacji politycznych z różnych części świata. Była to wydawana dwa razy rocznie 300-stronicowa księga. Czytywano wówczas też typowe pisma informacyjne: Amsterdamsche Courant i Oprechte Haarlemsche Courant wydawaną przez Abrahama Casteleyna.

Wojny młodej republiki z Francją i Anglią miały zły wpływ na Amsterdam. Zamożniejsze klasy społeczne bogaciły się jeszcze bardziej, natomiast biedniejsi mieszkańcy miasta często nie mogli zaspokoić swoich podstawowych potrzeb. Mieszczanie, spośród których coraz więcej umiało czytać, podchwycili rewolucyjne idee z Francji i Anglii – chcieli udziału we władzy, żądali walki z korupcją. W 1748 r. miasto ogarnęły zamieszki – plądrowano i niszczono domy poborców podatkowych. Przywódców powstania schwytano i powieszono. Te same idee odżyły w kolejnym pokoleniu – w ruchu Patriotów. W 1795 r. z pomocą rewolucjonistów francuskich, pod hasłami wolności, równości i braterstwa zajęli oni Amsterdam, gdzie utworzyli własną radę miejską. Podczas wojen napoleońskich w 1795 r. Francuzi zablokowali port w Amsterdamie i tym samym dopływ gotówki. Mieszkańcy zaczęli opuszczać miasto, pozostawiając po sobie puste domy.

XIX wiek

thumb|250px|left|Dzielnica Jordaan Wkrótce rozwiały się także marzenia o demokratycznych rządach – w 1806 r. władzę, jako król Królestwa Holandii, przejął brat Napoleona Bonaparte – Ludwik, który za stolicę i swoją siedzibę obrał Amsterdam. Zamieszkał tu w 1808 r. w ratuszu na placu Dam. Od tego momentu budynek ten pełni funkcję pałacu królewskiego. W czasie czteroletniego panowania Ludwika powstało Muzeum Narodowe w Amsterdamie – Het Rijksmuseum. thumb|350px|Muzeum Narodowe – Rijksmuseum

W 1815 r., po porażce Napoleona, tytuł królewski w Holandii przyjął książę z dynastii Orańskiej – Wilhelm I. Amsterdam pozostał oficjalnie stolicą (do 1830 r. do spółki z Brukselą) Niderlandów, jednak rząd przeniósł się do swojej poprzedniej siedziby w Hadze. Od tego momentu Amsterdam zaczął się odradzać. Po powstaniu belgijskim, miał on monopol na handel z koloniami, a pozycja portu została jeszcze umocniona dzięki wybudowaniu Kanału Północnoholenderskiego i Kanału Morza Północnego. Liczba mieszkańców ponownie zaczęła rosnąć – w 1810 r. było ich 180 tys. a w 1900 już 520 tys. Wpływ na poprawę sytuacji finansowej miasta miała także rewolucja przemysłowa. W 1870 r. nastąpiła liberalizacja handlu z Indiami Wschodnimi. W tym samym roku dotarł też do Amsterdamu pierwszy ładunek diamentów z Afryki Południowej – co utrwaliło pozycję Amsterdamu na rynku diamentów. Dzięki tak dobrej sytuacji miasto stało się niezwykle atrakcyjne dla mieszkańców wsi, którzy przybywali do stolicy i tu szukali pracy w przemyśle. Miasto było przepełnione, a warunki w których pracowali i mieszkali robotnicy były niewystarczające. Rosło wśród robotników niezadowolenie, a wraz z nim w siłę rósł ruch socjalistyczny. Władze starały się stłumić socjalistyczne zapędy robotników i sięgały po drastyczne środki – w latach 80. i 90. XIX wieku starcia między socjalistami i policją zdarzały się niemal co tydzień, najbardziej znanym wydarzeniem z tego okresu jest Palingoproer z 1886 r., kiedy wojsko zabiło 26 protestujących.

Pod koniec XIX wieku Amsterdam przeżywał swój drugi złoty wiek – po wybudowaniu Kanału Morza Północnego, który dawał miastu bezpośrednie połączenie z Morzem Północnym, powstał port we wschodniej części miasta, skąd wypływały statki parowe z emigrantami, m.in. do Ameryki Północnej. W 1889 r. Amsterdam stał się także ważnym węzłem kolejowym z dworcem Cetraal Station. W mieście powstawały nowe teatry, muzea, hotele i magazyny. Zbudowano także Stelling van Amsterdam – system obronny z 42 fortami. Budowano nowe domy mieszkalne, głównie w dzielnicach niższej klasy średniej – Pijp, Dapperbuurt, Kinkerbuurt, czy Staatsliedenbuurt. Biedota zamieszkiwała m.in. Jordaan. Życie kulturalne Amsterdamu w XIX wieku skupiało się w okolicy ul. Nes. W 1885 r. wybudowany został nowy budynek dla Het Rijksmuseum i tam znajduje się ono do dziś.

XX wiek do 1940 r.