STABEX ( – system stabilizacji dochodów z eksportu) – mechanizm finansowy Wspólnot Europejskich funkcjonujący w ramach konwencji z Lomé, stanowiący element polityki rozwojowej wobec państw AKP (Afryki, Karaibów i Pacyfiku). Jego celem była stabilizacja dochodów z eksportu państw rozwijających się oraz ograniczanie skutków wahań cen surowców i produktów rolnych na rynku światowym.
Program STABEX stanowił część szerszego systemu współpracy gospodarczej i finansowej między WE a państwami rozwijającymi się. Podstawę traktatową tej współpracy stanowiły m.in. art. 238 Traktatu o WE dotyczący konwencji z Lomé oraz przepisy odnoszące się do wspólnej polityki handlowej i współpracy rozwojowej. Od połowy lat 70. WE rozwijała instrumenty pomocy finansowej, handlowej i żywnościowej dla państw rozwijających się, wykorzystując również art. 235 Traktatu o EWG.
W latach 80. polityka rozwojowa WE została przeorientowana pod wpływem działań Parlamentu Europejskiego oraz Komisji Europejskiej. W „memorandum Pisaniego” z października 1982 r. określono nowe priorytety współpracy rozwojowej, obejmujące m.in. wspieranie samodzielności żywnościowej państw rozwijających się, rozwój zasobów ludzkich, badań naukowych oraz ochronę równowagi ekologicznej. Instrumenty takie jak STABEX miały służyć realizacji tych celów poprzez zwiększenie stabilności gospodarczej państw AKP.
Po wejściu w życie Traktatu z Maastricht współpraca z krajami rozwijającymi się została wyraźnie uregulowana w Traktacie o WE w art. 130u–y pod tytułem „Współpraca z krajami rozwijającymi się”. Za cele tej polityki uznano wspieranie rozwoju gospodarczego i społecznego, integrację państw rozwijających się z gospodarką światową oraz walkę z ubóstwem.
W połowie lat 90. współpraca realizowana w ramach konwencji z Lomé dysponowała środkami finansowymi wynoszącymi około 2,5 mld ECU rocznie.
Systemy STABEX i SYSMIN współtworzyły instrumentarium pomocy gospodarczej UE dla państw AKP. W 2000 r. zostały zniesione przez porozumienie z Kotonu.
Przypisy
Kategoria:Historia Unii Europejskiej