Willa Tadeusza Michejdy – modernistyczny dom wybudowany w Katowicach w latach 1926–1930E. Stachura: Tadeusz Michejda – śląski architekt dwudziestolecia międzywojennego. W: Ziemia Śląska. Red. L. Szaraniec, t. 2, Katowice 1989, s. 127. przy ul. księcia Józefa Poniatowskiego 19 przez architekta Tadeusza Michejdę www.slaskie.pl [dostęp 2011-07-19]. jako willa własnaKatowice – Informator, red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 22..

Historia Willa własna Tadeusza Michejdy była jego pierwszym samodzielnym projektem w Katowicach, gdzie osiedlił się w 1924 roku po ukończeniu studiów na Politechnice Lwowskiej.

Pierwotny projekt powstał w 1926 roku. Ostateczny kształt domu odbiega jednak od tej koncepcji. Zmiany nie dotyczyły ogólnej formy budynku, ani jego wnętrza, a jedynie kompozycji i dekoracji fasady i kształtu ogrodzenia.

Architekt zaprojektował budynek dwurodzinny. Parter mieścił mieszkanie rodziny Michejdów, jego pracownię architektoniczną i siedzibę Związku Architektów na Śląsku. Na dwóch wyższych kondygnacjach zaprojektowano duże komfortowe mieszkanie pod wynajem.

W 1941 roku po przymusowym opuszczeniu Katowic przez architekta z rodziną dom został przejęty przez Niemców. Po 1945 zamieniony na mieszkania kwaterunkowe. Obecnie jest własnością prywatnąE. Stachura: Tadeusz Michejda (1895-1955): śląski architekt lat międzywojennych. Katowice, 1986, s. 12..

Został wpisany do rejestru zabytków 30 grudnia 1991 (nr rej.: A/1446/91, A/721/2020)

W 1998 roku katowicki oddział SARP ufundował umieszczoną na ogrodzeniu willi tablicę upamiętniającą postać i działalność Tadeusza Michejdy.

Willę umieszczono w projekcie „Szlak Moderny” w Katowicach. Andrzej Niezabitowski uważał projekt za mniej udany od willi mecenasa Kaźmierczaka przy ul. Bratków, a rozwiązanie fasady tylnej uznał za rażące ze względów kompozycyjnych.

Architektura Stylistycznie budynek nawiązuje do tzw. polskiej sztuki dekoracyjnej związanej z Wystawą Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu w 1925 r. (kapitele o dekoracji kryształkowej) i ulubionego w tym czasie przez Tadeusza Michejdę formizmu stworzonego przez Stanisława Ignacego Witkiewicza.

Jest to trzykondygnacyjny budynek na planie prostokąta, z którego wyłamują się dwukondygnacyjne przybudówki w narożnikach, połączone wspartym na słupach balkonem, biegnącym na poziomie pierwszego piętra przez całą elewację południową. Dachy przybudówek wykorzystano jako balkony dostępne z pomieszczeń drugiego piętra. Dom przykrywa płaski dach-taras otoczony żelazną balustradą, na którym spoczywa nadbudówka, pełniąca funkcję strychu.

Ściany budynku są gładkie, tynkowane.

Elewacje boczne (wschodnią i zachodnią) oraz tylną (południową) zaprojektowano podobnie. Rytmicznie rozstawione okna, zgrupowane w pionowe pasy na wszystkich elewacjach o tym samym kształcie i rozmiarze ujęto w pionowe lizeny zwieńczone niewielkim gzymsem.

Odmiennie potraktowano elewację frontową (północną). Znajdującą się centralnie wnękę przedzielają dwa masywne słupy, rozszerzające się schodkowo w stronę utworzonych w ten sposób nisz, w których umieszczono prostokątne, wielodzielne okna, a na osi całego założenia drzwi wejściowe z trójkątnym szczytem nad portalem wyprofilowanym uskokowo. Po obu stronach centralnej wnęki na wysokości pierwszego piętra znajdują się płaskorzeźby, przedstawiające mocno stylizowane sceny pracy architekta.

Willę otacza niewysoki mur z dwuskrzydłową furtką wykonaną z kutych krat.

W narożniku północno-zachodnim bezpośrednio do ogrodzenia przylega pawilon, pełniący obecnie funkcję sklepu, a od strony ul. Kilińskiego dobudowany pod kątem prostym garaż.

Dom ma trzy kondygnacje mieszkalne. Parter został przeznaczony na mieszkanie rodziny architekta. Usytuowana po północno-zachodniej stronie część mieszkalna w celu odizolowania od reszty pomieszczeń została wydzielona osobnym korytarzem i nie jest dostępna bezpośrednio z holu. Znajdowały się tu w układzie amfiladowym: pokój pana, pokój stołowy z wyjściem do ogrodu, pokój pani połączony z pokojem dziecinnym, służbówka, kuchnia, łazienka i dwie ubikacje.

Na prawo z dużej sieni na parterze mieściło się wejście do biura architektonicznego, połączonego z gabinetem.

Pierwsze i drugie piętro stanowiły jedno mieszkanie, wynajmowane w celu spłacenia długu hipotecznego. Na piętrze zaprojektowano duży pokój stołowo-mieszkalny z wyjściem na werandę, z jednej strony łączący się przez dwuskrzydłowe drzwi z salonem, a z drugiej z oddzielającym go kotarą pokojem pani, w którym umieszczono wyjście na balkon, połączone z zejściem do ogrodu. Ponadto ulokowano tu kuchnię, pokój służbowy i spiżarnię.

Drugie piętro zajmowały: pokój pana i pani, pokoje dzieci, pokój gościnny, łazienka i ubieralnia.

Hol pełniący funkcję klatki schodowej miał charakter reprezentacyjny. Dominują tu trójbiegowe schody o niklowanym oporęczowaniu.

Wnętrza willi odznaczały się wysokim standardem. Większość pomieszczeń posiadała dębowe podłogi parkietowe firmy „Parquet” z Katowic oraz stolarkę firmy „M. Robak” z Mysłowic. W budynku zainstalowano ogrzewanie i urządzenia sanitarne firmy „E. Landau” z KatowicT. Michejda: O zdobyczach architektury nowoczesnej. „Architektura i Budownictwo” 1932, z. 5, s. 146–147..

Dom wybudowano z cegieł stosując stropy żelbetoweEwa Stachura: Twórczość architektoniczna Tadeusza Michejdy w pejzażu dwudziestolecia międzywojennego. „Śląski Kwartalnik Architektury i Urbanistyki” 1989, nr 3, s. 26..

Galeria zdjęć

Zobacz też architektura Katowic

Przypisy

Bibliografia Anna Syska: Katowickie wille Tadeusza Michejdy. W: Dom – zabytkowa architektura mieszkalna. Red. Aneta Borowik. Katowice, 2014, s. 259–274 Anna Syska: Styl gotycki wyklucza się: międzywojenna architektura w województwie śląskim. Katowice, 2015, s. 161 Ewa Stachura: Tadeusz Michejda – śląski architekt dwudziestolecia międzywojennego. W: Ziemia Śląska. Red. L. Szaraniec, t. 2, Katowice 1989, s. 109–193 Ewa Stachura: Tadeusz Michejda (1895-1955): śląski architekt lat międzywojennych. Katowice, 1986 Ewa Stachura: Twórczość architektoniczna Tadeusza Michejdy w pejzażu dwudziestolecia międzywojennego. „Śląski Kwartalnik Architektury i Urbanistyki” 1989, nr 3, s. 11–58 Marek Tomiczek: Dom wyjątkowy. „Spotkania z Zabytkami” 1996, z. 6, s. 29–31 Tadeusz Michejda: O zdobyczach architektury nowoczesnej. „Architektura i Budownictwo” 1932, z. 5, s. 137–152 Waldemar Odorowski: Architektura Katowic w latach międzywojennych 1922-1939. Katowice, 1994, s. 77–79; 236-238

Kategoria:Architektura modernizmu w Katowicach Kategoria:Śródmieście (Katowice) Michejdy Kategoria:Zabytki modernizmu klasycznego Kategoria:Zabytki nieruchome w Katowicach