Kościół pw. św. Antoniego Padewskiego w Ostrołęce – parafialny kościół rzymskokatolicki zbudowany w latach 1666–1696. Kościół jest częścią pobernardyńskiego zespołu klasztornego, wpisanego do rejestru zabytków (nr rej.: A-384 z 5. grudzień 1958). Jest to jeden z najstarszych i najcenniejszych zabytków Ostrołęki. mały|150px|Tomasz Gocłowski – fundator kościoła mały|150px|Pomnik Czwartaków przy kościele mały|200px|Wnętrze kościoła w 1916 mały|200px|Wnętrze kościoła obecnie mały|200px|Widok na barokową fasadę Historia Inicjatorem i fundatorem budowy klasztoru oraz kościoła był Tomasz Gocłowski, sędzia ziemi nurskiej, który ogłosił zamiar fundacji kompleksu w konwencie bernardynów w Przasnyszu 14 stycznia 1664 roku. Motywacją fundacji była chęć podniesienia prestiżu, a także zapobieżenie możliwemu rozprzestrzenianiu się protestantyzmu z sąsiednich Prus. W 1665 roku biskup płocki Jan Gembicki oraz król Jan Kazimierz, którego zgoda była konieczna ze względu na królewski status miasta Ostrołęki, zatwierdzili fundację klasztoru. Klasztor został założony poza samym miastem, na przedmieściu łomżyńskim, początkowo jako budowla drewniana. Wprowadzenie zakonników do nowej siedziby nastąpiło 13 czerwca 1666 roku, w dniu święta św. Antoniego z Padwy. W 1668 roku zgromadzenie podniesiono do rangi konwentu, a jego przełożonym (gwardianem) został ojciec Jerzy Lipski.
Przed 1752 powstała w obrębie konwentu kalwaria, zaś w 1754 umieszczono pośrodku niej wieżę zegarową. Po powstaniu styczniowym w 1864 roku zabudowania przeszły we władanie skarbu państwa i znajdowały się w nich urzędy miejskie. W 1925 r. w budynkach należących do kościoła znajdowała się szkoła rzemieślniczo-przemysłowa, później także internat tej szkoły. Do 1864 r. kościół był własnością Zakonu Bernardynów. Od tego roku opiekę, nad kościołem i klasztorem sprawowała diecezja. W 1927 r. kościół poklasztorny został przekazany miejscowej parafii.
W przeszłości kościół był miejscem kilku ważnych wydarzeń; m.in. w 1831 r. bronili się tutaj Czwartacy. W latach 1915–1917 budynek kościoła służył za szpital wojskowy.
W nocy z 13 na 14 marca 1989 r. wskutek pożaru wnętrze kościoła uległo znacznemu zniszczeniu. Został on jednak zrekonstruowany i doprowadzony do pierwotnego stanu w ciągu kilku latHistoria parafii i kościoła na stronie diecezji łomżyńskiej.. Jednak wyjątkowych walorów artystycznych barokowy portret Gocłowskiego uległ zniszczeniu, obecnie jest znany jedynie z reprodukcji.
13 czerwca 2010 r. kościół otrzymał miano sanktuarium. Tytuł ten nadał biskup diecezjalny łomżyński ks. bp Stanisław Stefanek. Kustoszem sanktuarium został proboszcz parafii ks. kan. Zdzisław Grzegorczyk.
Charakterystyka ogólna Kościół pw. św. Antoniego w Ostrołęce jest jednonawowy, zbudowany w stylu barokowym na planie krzyża. Znajduje się w nim 9 ołtarzy. Największy pod wezwaniem św. Antoniego pierwotnie znajdował się przy nawie, lecz na początku XX wieku został przeniesiony do jednej ze ścian bocznych. W centralnym punkcie znajduje się obraz św. Antoniego z Dzieciątkiem pochodzący z początku XVIII wieku.
Polichromia kościoła wykonana została przez zakonnika bernardyna Walentego Żebrowskiego w latach 1762–1765. Malowidła pokrywają znaczną część wnętrza, zajmują sklepienie i ściany. Wszystkie łączy wspólna treść – postać św. Antoniego z Padwy, który znany był jako kaznodzieja, cudotwórca i misjonarz. Poruszają one dwa aspekty – życie świętego i cuda jakich dokonał. Liczne freski są alegoriami czterech pór roku i czterech części świata.
Z kościołem łączy się klasztor, który wzniesiono w końcu XVIII wieku w stylu barokowym. Piętrowy budynek składa się z czterech skrzydeł i części frontowej. Przylega do południowej ściany kościoła i prezbiterium.
Przed kościołem znajduje się dziedziniec, zwany kalwarią. Z trzech stron otaczają go krużganki, w których umieszczono stacje męki Pańskiej. Po pożarze z roku 1989 krużganki i kalwaria zachowały się w stanie nienaruszonym.
W kościele pobernardyńskim znajdują się rozległe podziemne krypty – z grobowcami dobroczyńców klasztoru, szlachty oraz zakonników. Krypty te są jednymi z największych i najcenniejszych tego typu zabytków w północno-wschodniej Polsce. Kronika klasztorna zawiera wykaz osób tutaj pochowanych. Wykaz otwiera fundator Tomasz Gocłowski herbu Rola z Gocłów i jego żona Marianna z Bogdańskich. Wśród osób pochowanych w tym klasztorze występują nazwiska Zbierzchowskich, Mieczkowskich, Duczymińskich, Kisielnickich, Zaruskich, Bukowskich, Godlewskich, Mierzejewskich, Radgowskich i innych.
Przy północnej ścianie kościoła znajduje się pomnik ku czci Czwartaków poległych w 1831 roku w bitwie pod Ostrołęką.
W czerwcu 2007 r. kościół wszedł w posiadanie relikwii św. Antoniego, które zostały sprowadzone z Padwy.
5 listopada 2023 r. przybyły do Sanktuarium relikwie bł. Rodziny Ulmów.
Zobacz też Dekanat Ostrołęka – św. Antoniego Parafia św. Antoniego Padewskiego w Ostrołęce
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Strona internetowa parafii pw. Św. Antoniego w Ostrołęce lokalizacja kościoła na mapie Ostrołęki
Antoniego Kategoria:Zabytkowe klasztory katolickie w województwie mazowieckim Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Antoniego Padewskiego Antoniego Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie) Kategoria:Sanktuaria chrześcijańskie w Polsce