Jabłonowo Pomorskie (do 1927 SadlinkiDziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z 1927, nr 1 i 2, poz. 8, s. 8. Historyczna nazwa Jabłonowo (niem. Jablonowo) dotyczyła sąsiednich dóbr rycerskich stanowiących obecnie wieś Jabłonowo-Zamek ("Do czasu budowy węzła kolejowego, jeśli ktoś wspominał o Jabłonowie to miał na myśli tereny obecnego Jabłonowa Zamku. W miejscu, w którym obecne miasto tętni swoim życiem była natomiast osada o nazwie Sadlinki (R. Stawski, 2019).; niem. Sadlinken, 1903 Goßlershausen) – miasto w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie brodnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Jabłonowo Pomorskie.
Według danych GUS z 1 stycznia 2025 r. miasto liczyło 3635 mieszkańców.
Patronką miasta jest błogosławiona Maria Karłowska.
Położenie Jabłonowo Pomorskie położone jest w północno-wschodniej części województwa kujawsko-pomorskiego, przy drodze wojewódzkiej nr 543. W mieście krzyżują się linie kolejowe nr 208 i 353. Na pograniczu miasta przepływa rzeka Lutryna.
Pod względem historycznym Jabłonowo Pomorskie leży w ziemi chełmińskiej.
Według regionalizacji fizycznogeograficznej Polski miasto znajduje się na Pojezierzu Brodnickim.
Historia thumb|Jabłonowo w 1917 r. Współczesne Jabłonowo Pomorskie to dawna wieś Sadlinki (niem. Sadlinken), która powstała na zachód od dóbr rycerskich Jabłonowo (obecnie Jabłonowo-Zamek, niem. Jablonowo)R. Stawski (2019). Z dziejów Jabłonowo (na podstawie: E. Bunze, K. Mikulski, W. Nowosad, S. Wojdyło, Jabłonowo, gmina Jabłonowo Pomorskie, zespół pałacowo-parkowy, Toruń 1998), znanych od roku 1222. Pierwsza wzmianka znalazła się w tzw. dokumencie „łowickim” (1222 r.), w którym Konrad mazowiecki nadał osadę biskupowi Chrystianowi. Po przejęciu tych terenów przez Krzyżaków miejscowość znalazła się w granicach komturstwa brodnickiego. W 1342 roku wielki mistrz krzyżacki Dytrych von Altenburg nadał dobra jabłonowskie rycerzowi Rudigerowi von Lugendorf.
Najstarszą linię kolejową w pobliżu Sadlinek i Jabłonowa otwarto 20 listopada 1871 roku. Wiodła ona z Torunia Wschodniego do obecnego obwodu królewieckiego:
W 1903 roku nazwę Sadlinken zmieniono na GoßlershausenGazeta Toruńska, 1903, R.39, nr 62., a nazwa ta się utrzymała do 1920, do końca w zaboru pruskiego:
W okresie II Rzeczypospolitej – jako Sadlinki – należały do powiatu brodnickiego w województwie pomorskim, gdzie stanowiły gminę jednostkową. 28 stycznia 1927 nazwę miejscowości Sadlinek (i gminy jednostkowej) zmieniono na Jabłonowo. 1 sierpnia 1934, w związku z reformą administracyjną kraju, Jabłonowo ustanowiło nową gminę Jabłonowo I (nazwa Jabłonowo I została użyta aby gminę móc odróżnić od sąsiedniej wiejskiej gminy Jabłonowo II, również z siedzibą w Jabłonowie §6 (3)).
Po wojnie Jabłonowo zachowało początkowo przynależność administracyjną. 6 lipca 1950 roku zmieniono nazwę woj. pomorskiego na bydgoskie. Według stanu z dnia 1 lipca 1952 roku gmina składała się z samego Jabłonowa i przez to nie była podzielona na gromadyWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. Gminę Jabłonowo I zniesiona jesienią 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin i została przekształcona w gromadę JabłonowoUchwała Nr 24/2 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu brodnickiego; w ramach Zarządzenia Nr 9 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z 18 listopada 1954 w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z 5 października 1954 dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 12, Poz. 63). 13 listopada 1954, po pięciu tygodniach, gromadę Jabłonowo zniesiono w związku z przekształceniem jej obszaru w osiedle. 18 lipca 1962 osiedle Jabłonowo otrzymało prawa miejskie. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. toruńskiego.
Od lat 30. XX wieku w sąsiednim Jabłonowie-Zamku znajduje się dom generalny Zgromadzenia Sióstr Pasterek od Opatrzności Bożej.
Demografia Piramida wieku mieszkańców Jabłonowa Pomorskiego w 2014 roku. 600x400px
Zabytki thumb|Pałac Narzymskich w Jabłonowie Pomorskim thumb|Kolejowa wieża ciśnień thumb|Ceglany most kolejowy z końca XIX wieku Kościół parafialny pw. św. Wojciecha z lat 1860-64nr rej.: A/330 z 24.09.1970 Neogotycki kościół pw. Chrystusa Króla z lat 1907–1908 Pastorówka, obecnie plebania Pałac Narzymskich w Jabłonowie Pomorskim, obecnie klasztor ss. pasterek z 1860-68nr rej.: A/524 z 29.11.1957 inne Kolejowa wieża ciśnień Ceglany most kolejowy z końca XIX wieku Zabytkowe kamienice z przełomu XIX i XX wieku
Wspólnoty wyznaniowe Kościół rzymskokatolicki Parafia Chrystusa Króla w Jabłonowie Pomorskim Świadkowie Jehowy Zbór Świadków Jehowy
Ludzie związani z Jabłonowem Pomorskim
Zobacz też Jabłonowo-Zamek Jabłonowo Pomorskie (stacja kolejowa) gmina Jabłonowo I gmina Jabłonowo II Bitwa pod Brodnicą (1920) Batalion ON „Jabłonowo” Oddział Wydzielony Jabłonowo
Przypisy
Linki zewnętrzne – dotyczy współczesnego Jabłonowa Pomorskiego – dotyczy współczesnego Jabłonowa-Zamku Historia Żydów w Jabłonowie Pomorskim na portalu Wirtualny Sztetl
Kategoria:Miasta w województwie kujawsko-pomorskim Kategoria:Miasta w Polsce, którym nadano prawa miejskie w XX wieku Kategoria:Ziemia chełmińska