Tytulatura W ciągu ponad tysiąca trzystu lat istnienia państwa bułgarskiego na Bałkanach (od 681 r.) władcy tego państwa posługiwali się kilkoma różnymi tytułami.
Pierwsi władcy tzw. pierwszego państwa bułgarskiego, począwszy od Asparucha aż do Presjana włącznie posługiwali się typowym dla tureckojęzycznych ludów Azji Środkowej tytułem chana.
W związku z przyjęciem chrześcijaństwa przez Borysa, syna i następcę Presjana (połowa IX w.), zmienia się także tytulatura. Choć sam Borys bywa czasem w literaturze historycznej nazywany chanem, określenia tego stosuje się w zasadzie tylko w stosunku do pierwszego okresu jego rządów. Po przyjęciu chrztu, oraz przybraniu chrześcijańskiego imienia Michał, Borys zdobywa dla siebie prawo posługiwania się tytułem książęcym. Tytułu tego używa się także w stosunku do Władimira Rasate oraz częściowo Symeona.
Symeon, początkowo książę Bułgarii, w 924 r. uzyskał dla siebie uznanie w Bizancjum tytułu cara, który nominalnie był równy cesarzowi Bizancjum. Tytułu tego używa się w stosunku do wszystkich następców Symeona na tronie bułgarskim. Wyjątki są nieliczne, należy do nich przede wszystkim Kałojan (1197–1207), który koronowany według obrządku zachodniego przez papieskiego legata posługiwał się tytułem króla. Zwykle jednak w publikacjach i opracowaniach Kałojan, zgodnie z bułgarską terminologią, również nazywany jest carem. Carami są również wszyscy pozostali władcy drugiego państwa bułgarskiego, panujący aż do 1396 r.
Po odzyskaniu przez Bułgarię niepodległości w 1878 r., władzę w kraju, oficjalnie nazywanym Księstwem Bułgarii, objął Aleksander I Battenberg (panował 1879–1886), posługujący się tytułem księcia. Księciem był również jego następca, Ferdynand I Koburg, od początku swych rządów aż do roku 1908, kiedy to oficjalnie proklamowano wskrzeszenie carstwa.
Były premier Bułgarii (w latach 2001–2005) Symeon Sakskoburggotski, będący jako dziecko carem przez trzy lata (1943–1946), nigdy oficjalnie z tego tytułu nie zrezygnował, choć się nim już nie posługuje.
Zobacz też artykuł Historia Bułgarii w średniowieczu
Chanat Dynastia Dulo # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do 1 Asparuch100pxok. 640701681701Kubrat?2Terweł ?ok. 718701ok. 718 Asparuch?3Kormesij ? ?ok. 718738 Terweł (?)?4Sewar ?753738753 Kormesij?
Dynastia Ukil # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do 5 Kormisosz ?756753756 ??6Winech ?762756762 ??
Dynastia Ugain # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do 7 Telec ?765762765 ??
Dynastia Ukil # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do 8 Sabin ? ?765765 ??9Umar ? ?766766 ??10Toktu ?767766767 ??11Pagan ?768767768 ??12Telerig100px 706777768777 ??13Kardam735ok. 803777ok. 803 ??
Dynastia Kruma # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do 14 Krum100px ?13 kwietnia 81480313 kwietnia 814 ??15Omurtag100px ?831814831 Krum?16Małamir ?836831836 Omurtag?17Presjan ?852836852 Zwinica?18Borys I Michał100px ?2 maja 907852889 Presjan?19Włodzimierz Rasate100px ? ?889893 Borys I MichałMaria20Symeon I100pxok. 86427 maja 927893913 Borys I MichałMaria
Pierwsze Carstwo Bułgarii Dynastia Kruma # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do (20)Symeon I100pxok. 86427 maja 92791327 maja 927 Borys I MichałMaria21Piotr I100px po 91230 stycznia 969927969 Symeon I?22Borys II100px931977969971 Piotr IMaria Lekapena W latach 971–976 Bułgaria włączona do BizancjumBracia Komitopuli: Mojżesz, Dawid, Aaron i Samuel oderwali zachodnie prowincje państwa bułgarskiego jeszcze w 969 roku, tworząc własne niezależne carstwo zachodniobułgarskie.23Roman(Symeon II)Brat Borysa II, car w macedońskiej części Bułgarii, usunięty, zmarł w 997 w bizantyjskiej niewoli.100px ok. 930997977991 (997) Piotr IMaria Lekapena
Dynastia Komitopuli # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do24Samuel100px ?6 października 10149976 października 1014 MikołajRipsymia25Gabriel Radomir100pxpo 970sierpień 101515 października 1014sierpień 1015 SamuelAgata Chryzelia26Iwan Władysław100pxok. 864luty 1018sierpień 1015luty 1018 Aaron Komitopul?27Presjan IIPrzez część historyków uważany za ostatniego władce pierwszego carstwa.100px997106110181018 Iwan WładysławMaria W latach 1018–1185 Bułgaria włączona do Bizancjum
Samozwańczy carowie Bułgarii # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do28Piotr II Delian100px po 1008104110401041 Gabriel Radomir?29Konstantyn Bodin(Piotr III)100px ?110110721072 Michał I?
Drugie Carstwo Bułgarii (1185–1396) Dynastia Asenowiczów # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do 30Piotr IV Asen ?119711851188 ??31Asen I100px ?119611881196 ??(30)Piotr IV Asen ?119711961197 ??32Iwan II Kałojan100px ok. 11708 października 12071197Koronowany 8 listopada 1204.8 października 1207 ?? 33Borił100px ?po 121812071218 ??34Iwan Asen II100px ok. 119024 czerwca 1241121824 czerwca 1241Asen IHelena35Koloman I Asen1234sierpień 12461241sierpień 1246 Iwan Asen IIAnna Maria36Michał I Asen100px 1238/41125612461256 Iwan Asen IIIrena Komnena Dukaina 37Koloman II Asen ?125612561256 Aleksander?38Mico Asen ? ?12561257 ??39Konstantyn I Tich100px ?127712571277 Tichomir?40Michał II Tich1271 ?12771279 Konstantyn I TichMaria41Iwajło ?128012771280 ??42Iwan Asen IIIok. 1259130312791280 Mico AsenMaria
Dynastia Terterowiczów # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do 43Jerzy I Terter ?po 130112801292 ??44Smilec ?129812921298 ??45Iwan IV Smilec ?ok. 133012981299 SmilecSmilcena Paleologina46Czaka ?1300 (?)12991300 Nogaj?47Teodor Swetosław Terter100pxok. 1270132213001321 Jerzy I TerterMaria Terter48Jerzy II Terter ?132313211323Teodor Swetosław TerterEufrozyna Tatarka
Dynastia Szyszmanowiczów # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do 49Michał III Szyszman100pxok. 128023 lipca 133013231330 Szyszman?50Iwan Stefan 1300/011373sierpień 1330styczeń/luty 1331 Michał III SzyszmanAnna Neda51Iwan Aleksander100px ?17 lutego 1371133117 lutego 1371 StracimirKeraca Petrica
Aby pozbawić syna z pierwszego małżeństwa, Iwana Stracimira, praw do korony Iwan Aleksander nadał mu w 1355 roku władzę w prowincji widyńskiej. W 1363 roku Iwan Aleksander podzielił swe państwo pomiędzy synów: starszy Iwan Stracimir otrzymał ziemię widyńską aż do Iskyru. Iwan Szyszman, ulubieniec ojca, został władcą większej części państwa ze stolicą Tyrnowem. Car rozporządził, że po jego śmierci starszy syn ma podlegać młodszemu. W 1371, po śmierci ojca, Iwan Stracimir ogłosił się carem niezależnego carstwa i zaczął prowadzić własną, niezależną politykę. W 1388 carstwo zostało uzależnione od Imperium Osmańskiego.
Carstwo Bułgarskie w Tyrnowie # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do 52Iwan Szyszman100pxok. 13503 czerwca 139513711393 Iwan AleksanderSara Teodora Imperium Osmańskie zajmuje Tyrnowo w 1393
Carstwo Bułgarskie w Widyniu (Carstwo Widyńskie) # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do 53Iwan Sracimir100px1324139713561396 Iwan AleksanderTeodora Imperium Osmańskie zajmuje Widyń w 1396 54Konstantyn II Asen136917 września 14221396 (?)1417 (?)Iwan StracimirAnna
Księstwo Bułgarii (1878–1908) Dynastia Battenbergów # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do 55Aleksander I Battenberg100px5 kwietnia 1857Werona,Cesarstwo Austriackie17 listopada 1893Graz,Austro-Węgry29 kwietnia 18797 września 1886 AleksanderJulia Hauke
Dynastia Koburska (linia Sachsen-Coburg-Gotha dynastii Wettynów) # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do 56Ferdynand I Koburg100px26 lutego 1861Wiedeń,Cesarstwo Austriackie10 września 1948Coburg,Aliancka Okupacja Niemiec7 lipca 18875 października 1908 August KoburgKlementyna Orleańska
Trzecie Carstwo Bułgarii (1908–1946) Dynastia Koburska (linia Sachsen-Coburg-Gotha dynastii Wettynów) # Imię Lata życia Czas rządów Rodzice urodzony zmarł od do 56Ferdynand I Koburg100px26 lutego 1861Wiedeń,Cesarstwo Austriackie10 września 1948Coburg,Aliancka Okupacja Niemiec5 października 19083 października 1918 August KoburgKlementyna Orleańska 57Borys III100px30 stycznia 1894Sofia,Carstwo Bułgarii28 sierpnia 1943Sofia,Carstwo Bułgarii3 października 191828 sierpnia 1943 Ferdynand I KoburgMaria Luiza Burbon-Parmeńska 58Symeon II100px16 czerwca 1937Sofia,Carstwo Bułgarii28 sierpnia 194315 września 1946 Borys IIIJoanna Sabaudzka
Bułgaria po 1946
Zobacz też Bułgarskie królowe Bibliografia
Uwagi
Bułgaria