Führerhauptquartier (FHQ) – obiekt lub kompleks obiektów, którym określano w hitlerowskich Niemczech w czasie II wojny światowej miejsce, z którego oficjalnie sprawował władzę wódz (niem. Führer) – Adolf Hitler.
Od pierwszych dni wojny Hitler starał się być blisko frontu i żołnierzy. Nie chciał powtórzyć błędu niemieckiego naczelnego dowódcy z I wojny światowej, który wojskami niemieckimi we Francji dowodził z Luksemburga, co było jedną z przyczyn klęski Niemców koło ParyżaBogusław Wołoszański, serial dokumentalny Skarby III Rzeszy, 2012, odc. 6.. thumb|upright=1.3|Lokalizacje kwater Hitlera
Geneza pojęcia Samo pojęcie FHQ zostało stworzone 1 września 1939 na użytek zewnętrzny, ponieważ w gazetach, radio czy kronikach filmowych użycie tej nazwy miało wymiar uniwersalny i wskazywało na samą górę władzy bez względu na to, gdzie ona się znajdowała. Kryptonimów kwatery używano dopiero na odpowiednio wysokim poziomie utajnienia i też wstrzemięźliwie, dlatego też jadący do OKH Anna oficer raczej stwierdził, że jedzie do FHQ lub FHQ Wolfsschanze, niż podał dokładny typ i kryptonim kwatery.
Istniały także miejsca takie jak Kancelaria Rzeszy (niem. Reichskanzlei), rezydencja Berghof potocznie zwana „Górą” czy schron pod Kancelarią Rzeszy (niem. Führerbunker), które były faktycznymi FHQ, lecz nie miały kryptonimów.
Składniki kwatery Integralnymi składnikami FHQ były także posiadające swoje kryptonimy i często odrębne lokalizacje kwatery: Dowództwa Sił Zbrojnych – OKW (niem. Oberkommando der Wehrmacht) Dowództwa Wojsk Lądowych – OKH (niem. Oberkommando des Heeres) Dowództwa Floty Powietrznej – OKL (niem. Oberkommando der Luftwaffe) Dowództwa Marynarki Wojennej – OKM (niem. Oberkommando der Marine) Marszałka Rzeszy (niem. Quartier der Reichsmarschalls) Szefa Kancelarii Rzeszy (niem. Quartier des Chefs der Reichskanzlei) Szefa SS i Gestapo (niem. Quartier des SS und Gestapo Chef) Ministra Spraw Zagranicznych (niem. Residenz des Aussenministers) Lotnisko w odległości do ok. 30 km.
Często OKW była lokowana wręcz na terenie FHQ lub w bezpośrednim sąsiedztwie, natomiast OKM nie opuszczała w ogóle terenu Rzeszy. Wynikało to ze znaczenia poszczególnych placówek według zasady: im ważniejsza, tym bliżej Hitlera.
Łącznie w czasie wojny Niemcy zbudowali ponad 150 stałych i ruchomych obiektów mogących być składnikami centrów dowodzenia i nadających się do wykorzystania jako elementy FHQ.
Struktura kwatery + Schemat funkcjonalny Führerhauptquartier Naczelny WódzFührer Szef OKW SzefKancelariiNSDAP SzefWFA/WFSt KomendantFHQ SzefPrasyNSDAP Adiutant ds.Wojsk lądowych Adiutant ds.Lotnictwa Adiutant ds.Floty wojennej Adiutant ds.SS Narodowo-SocjalistycznyKorpusOficerów AmbasadorMinisterstwaSprawZagranicznych StałyPrzedstawicielOKH StałyPrzedstawicielOKL StałyPrzedstawicielOKM PrzedstawicielReichsführeraSS MinisterstwoPropagandy Korpussekretarek istenografów EskadraFHQ PolicjaRSD Fotografieprasowe OchronaFBB Kronikafilmowa KwateraOberkommandodes Heeres KwateraOberkommandoder Luftwaffe KwateraOberkommandoder Marine Kwatera SzefaSS i Gestapo RezydencjaMinistra SprawZagranicznych Kwatera SzefaKancelariiRzeszy
Dowódcy kwatery Feldmarschall Erwin Rommel: 1 września 1939 – 15 lutego 1940 Oberstleutnant Kurt Thomas: 16 lutego 1940 – 30 sierpnia 1942 Oberstleutnant Gustav Streve: 31 sierpnia 1942 – 31 lipca 1944 Oberstleutnant Otto Ernst Remer: 1 sierpnia 1944 – 15 stycznia 1945 Oberstleutnant Gerhard Pick 16 stycznia 1945– 28 lutego 1945 (? jako komendant dzielnicy rządowej) Oberstleutnant Gustav Streve: 16 stycznia 1945 – 28 lutego 1945 (?) SS-Sturmbannführer Otto Günsche: 1 marca 1945 – 22 kwietnia 1945
Lista kwater Lista zawiera wykaz rzeczywistych FHQ. Nie pokrywa się ona z wykazem wszystkich obiektów, które powstały jako FHQ, gdyż część z nich nigdy się nimi nie stała: z powodu zmiany planów strategicznych, z powodu osobistych przekonań führera (jak chociażby odrzucony z powodu zbyt dużego komfortu i luksusowego wyposażenia zamek Ziegenberg pod Bad Nauheim) lub też po wybudowaniu popadły w zapomnienie i po pewnym czasie były adaptowane do innych celów.
Kryptonim Nazwa polska Lokalizacja Okres wykorzystania Główny cel użycia UwagiAmerikaPociąg Specjalny AmerykaPomorze Zachodnie, Dolny Śląsk, Górny Śląskwrzesień 1939 inwazja na PolskęFührersonderzugFHQ FelsennestSkalne GniazdoRodert, na południe od Bad Münstereifel, Niemcy10 maja – 5 czerwca 1940 inwazja na FrancjęAnlage FFHQ Wolfsschlucht IWilczy Jar 1Brûly-de-Pesche, obok Couvin, w Walonii, Belgia6–28 czerwca 1940inwazja na FrancjęFHQ TannenbergGóra JodłowaKniebis, na zachód od Freudenstadt, Schwarzwald, Niemcyczerwiec/lipiec 1940zwiedzanie Linii MaginotaAnlage TFHQ FrühlingssturmWiosenna BurzaMönichkirchen, na południe od Wiener Neustadt, Austriakwiecień 1941inwazja na Grecję i JugosławięFührersonderzugFHQ WolfsschanzeWilczy SzaniecGierłoż, na wschód od Kętrzyna, warmińsko-mazurskie1941–1944wojna ze Związkiem RadzieckimAnlage Nord, Askania NordAnlage SüdStrzyżów, Cieszyna-StępinaStrzyżów, na północ od Krosnasierpień 1941wojna ze Związkiem RadzieckimAskania SüdFHQ WehrwolfWilkołakna północ od Winnicy, Ukraina17 lipca 1942−1943wojna ze Związkiem RadzieckimAnlage EichenheinFHQ Wolfsschlucht IIWilczy Jar 2Margival, na wschód od Soissons, Francjaczerwiec 1944operacja „Overlord”FührersonderzugFHQ AdlerhorstOrle GniazdoZiegenberg, na zachód od Ober-Mörlen, góry Taunus, Niemcygrudzień 1944niemiecka ofensywa w ArdenachAnlage A
Zobacz też
Riese Ohrdruf
Przypisy
Bibliografia
Teczka Hitlera; materiały wieloletniego śledztwa utajnionego przez Stalina (ДЕЛО Но-1-Г-23), pod red. Henrik Eberle & Matthias Uhl, wyd. Świat Książki 2005, . Kwatery Wojenne Hitlera, opr. płk. A. Z. Siekański, wyd. Zysk i S-ka Wydawnictwo s.j., Poznań 2007, .