thumb|Irena Lipowicz z europejskim rzecznikiem praw obywatelskich Emily O’Reilly w Senacie (2014) Irena Ewa Lipowicz (ur. 9 czerwca 1953 w Gliwicach) – polska prawniczka i dyplomatka, profesor nauk społecznych w dyscyplinie nauki prawne, profesor Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, posłanka na Sejm I, II i III kadencji, w latach 2000–2004 ambasador RP w Austrii, w latach 2010–2015 rzecznik praw obywatelskich.

Życiorys W 1976 ukończyła studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego, na którym podjęła pracę w charakterze asystenta, a następnie adiunkta. W 1981 uzyskała na tym wydziale stopień doktora nauk prawnych na podstawie rozprawy pt. Sytuacja systemu informatycznego w sferze prawa administracyjnego napisanej pod kierunkiem Karola Sobczaka. W 1992 otrzymała na macierzystej uczelni stopień doktora habilitowanego nauk prawnych na podstawie dorobku naukowego oraz rozprawy pt. Pojęcie sfery wewnętrznej administracji państwowej. W 2020 otrzymała tytuł profesora nauk społecznych w dyscyplinie nauki prawnePostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 września 2020 r. nr 115.11.2020 w sprawie nadania tytułu profesora ()..

W 1980 wstąpiła do NSZZ „Solidarność”, brała też udział w założeniu Związku Górnośląskiego. Była współpracowniczką Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych Solidarności.

Pracowała m.in. w Krajowej Szkole Administracji Publicznej. Była członkinią Komitetu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk. W 1998 została profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, na którym objęła kierownictwo Katedry Prawa Administracyjnego. W latach 2006–2010 była profesorem Wyższej Szkoły Psychologii Społecznej w Warszawie. Opublikowała około 100 prac naukowych, prowadziła wykłady na uniwersytetach w Kolonii, Atenach, Grazu, Dreźnie i Tybindze.

W latach 1991–2000 sprawowała mandat posłanki I, II oraz III kadencji. Była wybierana w okręgach katowickich: nr 36 i nr 16 z ramienia Unii Demokratycznej i Unii Wolności. Na początku lat 90. należała do UD, wchodziła w skład prezydium jej klubu parlamentarnego; potem pozostawała bezpartyjną członkinią klubu parlamentarnego UW. W trakcie zasiadania w parlamencie kilkakrotnie wymieniano ją w rankingach tygodnika „Polityka” wśród najlepszych posłów. W Sejmie III kadencji przewodniczyła Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej. Zasiadała także w Komisji Spraw Zagranicznych oraz Komisji Konstytucyjnej. Przewodniczyła nadto Polsko-Austriackiej Grupie Parlamentarnej, była polską delegatką do Zgromadzenia Parlamentarnego OBWE i wiceprzewodniczącą tegoż gremium. Uczestniczyła w pracach nad reformą administracyjną z 1999, na mocy której m.in. przywrócono powiaty i ustanowiono samorząd wojewódzki. Mandat poselski złożyła w 2000 w związku z powołaniem na funkcję ambasadora RP w Austrii. Sprawowała ją do maja 2004Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 maja 2004 r. nr Z. 110-20-2004 w sprawie odwołania Ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej ().. W listopadzie tego samego roku została mianowana na przedstawiciela MSZ do spraw stosunków polsko-niemieckich. Z resortu odeszła w maju 2006 razem ze Stefanem Mellerem (po wejściu do rządu Andrzeja Leppera).

W 2006 została rekomendowana przez posłów Platformy Obywatelskiej na sędziego Trybunału Konstytucyjnego, jednak jej kandydatura nie uzyskała wystarczającej większości w Sejmie. W tym samym roku powołano ją do Kolegium Najwyższej Izby Kontroli. W 2007 weszła w skład rady programowej reaktywowanego przez Stefana Bratkowskiego Konwersatorium Doświadczenie i Przyszłość. W 2008 objęła stanowisko dyrektora Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej. Razem z profesor Gesine Schwan została współprzewodniczącą Forum Polsko-Niemieckiego.

W 2010 klub parlamentarny PO przedstawił jej kandydaturę na stanowisko rzecznika praw obywatelskich. 10 czerwca tego samego roku została wybrana na ten urząd przez Sejm. 8 lipca 2010 wybór ten został zatwierdzony przez Senat. Urząd objęła 21 lipca tego samego roku po złożeniu ślubowania. 9 września 2015 zakończyła pełnienie tej funkcji, gdy ślubowanie przed Sejmem złożył jej następca Adam Bodnar. Wcześniej w tym samym roku została przewodniczącą zarządu dla regionu europejskiego.

Weszła w skład rady , rady Fundacji Europejskiego Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie nad Odrą, rady Fundacji Służby Rzeczypospolitej oraz komisji ekspertów do spraw reformy prawa ochrony danych osobowych w Unii Europejskiej przy GIODO. W latach 2024–2025 była członkinią Rządowej Komisji do spraw badania wpływów rosyjskich i białoruskich na bezpieczeństwo wewnętrzne i interesy Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2004–2024Zarządzenie nr 29 Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2025 r. w sprawie zniesienia Komisji do spraw badania wpływów rosyjskich i białoruskich na bezpieczeństwo wewnętrzne i interesy Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2004–2024 ()..

Odznaczenia i wyróżnienia Odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2009)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 maja 2009 r. o nadaniu orderów ()., Odznaką Honorową za Zasługi dla Samorządu Terytorialnego (2015), Krzyżem Komandorskim I Klasy Odznaki Honorowej za Zasługi dla Republiki Austrii (1999), a także Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (2009).

Wyróżniona Nagrodą im. Grzegorza Palki (1999), Nagrodą im. Edwarda J. Wende (2005), Nagrodą im. Wojciecha Korfantego (2011), Nagrodą Viadriny, przyznawaną przez Europejski Uniwersytet Viadrina we Frankfurcie nad Odrą (2014), Nagrodą Księżnej Jadwigi Śląskiej (2015), a także Nagrodą im. Michała Serzyckiego (2019). W 2009 otrzymała tytuł doktora honoris causa .

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego Kategoria:Ambasadorowie Polski w Austrii Kategoria:Ambasadorowie III Rzeczypospolitej Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk Prawnych PAN Kategoria:Członkowie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (1980–1989) Kategoria:Członkowie Związku Górnośląskiego Kategoria:Laureaci Nagrody im. Wojciecha Korfantego Kategoria:Ludzie związani z Wiedniem Kategoria:Nauczyciele akademiccy SWPS Uniwersytetu Humanistycznospołecznego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową za Zasługi dla Samorządu Terytorialnego Kategoria:Polacy odznaczeni Odznaką Honorową za Zasługi dla Republiki Austrii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Politycy Unii Demokratycznej Kategoria:Politycy Unii Wolności Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa uczelni w Niemczech Kategoria:Polscy administratywiści Kategoria:Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej I kadencji (1991–1993) Kategoria:Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej II kadencji (1993–1997) Kategoria:Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej III kadencji (1997–2001) Kategoria:Rzecznicy Praw Obywatelskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Gliwicach Kategoria:Urodzeni w 1953