Diana, księżna Walii (ur. jako Diana Frances Spencer 1 lipca 1961 w Sandringham, zm. 31 sierpnia 1997 w Paryżu) – brytyjska arystokratka, była członkini brytyjskiej rodziny królewskiej, pierwsza żona Karola III, króla Wielkiej Brytanii (wówczas Karola, księcia Walii), syna królowej Wielkiej Brytanii Elżbiety II i Filipa, księcia Edynburga. Matka Wilhelma, księcia Walii, i Henryka, księcia Sussexu, odpowiednio 1. i 5. osoby w sukcesji do tronu brytyjskiego.
Stała się osobą publiczną w 1980, będąc wymienianą jako potencjalna kandydatka na żonę dla Karola, następcy tronu Wielkiej Brytanii. Ich ślub, który odbył się 29 lipca 1981 w katedrze św. Pawła w Londynie, był międzynarodowym wydarzeniem społecznym i często jest określany jako „bajkowy ślub” lub „ślub stulecia”. W pierwszej połowie lat 90. XX w. prasa ujawniła kulisy małżeństwa księstwa Walii, publikując materiały kompromitujące obojga partnerów. Diana i Karol w 1992 ogłosili separację, co było jednym z powodów ogłoszenia przez królową Elżbietę II tego roku jako annus horribilis. Rozwód pary orzeczono w 1996.
Zarówno w trakcie związku z Karolem, jak i po rozwodzie księżnej Dianie towarzyszyło duże zainteresowanie mediów, które w 1997 doprowadziło pośrednio do wypadku samochodowego, w którym to na miejscu zginęli kierowca Henri Paul i towarzysz księżnej, Dodi Al-Fayed, a ona sama zmarła w wyniku obrażeń odniesionych w wypadku.
Pozostaje jednym z najpopularniejszych członków brytyjskiej rodziny królewskiej, m.in. zajęła trzecie miejsce w plebiscycie „100 najwybitniejszych Brytyjczyków” przeprowadzonym przez BBC. Zasłynęła działalnością dobroczynną i charytatywną, które przyniosły jej przydomki „księżnej ludu”, „królowej ludzkich serc” i „ludowej księżniczki”. Uważa się, że przyczyniła się do podpisania w 1997 traktatu w Ottawie, który zabrania produkcji, gromadzenia, eksportu i używania min przeciwpiechotnych. Była powszechnie znana z zamiłowania do mody, w prasie zyskała miano ikony stylu.
Młodość Narodziny i chrzest Urodziła się 1 lipca 1961 o godz. 19:45 (czasu letniego) w Park House, wiktoriańskim domu położonym na skraju posiadłości Sandringham House w hrabstwie Norfolk w Wielkiej Brytanii. Jej ojcem był Edward John Spencer (1924–1992; wicehrabia Althorp), a matką – Frances (1936–2004), którzy pobrali się w czerwcu 1954 w Opactwie Westminsterskim w Londynie. Spencerowie mieli już dwie córki: Elizabeth Sarę Lavinię (ur. 19 marca 1955) i Cynthię Jane (ur. 11 lutego 1957), a także syna Johna (ur. i zm. 12 stycznia 1960), który był obarczony poważnym niedorozwojem płuc i zmarł 10 godzin po porodzie. Narodziny Diany wywołały rozczarowanie w rodzinie (szczególnie u ojca dziewczynki), ponieważ oczekiwano narodzin męskiego potomka, który mógłby odziedziczyć nazwisko i godności hrabiowskie. W chwili narodzin Diany jej rodzice mieli przygotowane dla noworodka tylko męskie imiona.
Chrzest Diany odbył się 30 sierpnia 1961 w kościele św. Marii Magdaleny w Sandringham w hrabstwie Norfolk. Lady otrzymała imiona Diana Frances – pierwsze w rodzinie Spencerów występowało często (Lady Diana Spencer była niedoszłą żoną Fryderyka, księcia Walii), a drugie nadano na cześć jej matki. Rodzicami chrzestnymi zostali: John Floyd (przyjaciel ojca), Alexander Gilmour (kuzyn ojca), Lady Mary Colman (siostrzenica Królowej Matki), Sarah Pratt (przyjaciółka i sąsiadka rodziców Diany) i Carol Fox (przyjaciółka i sąsiadka rodziców Diany). Chrzest Diany nie miał oprawy królewskiej w przeciwieństwie do chrztu jej młodszego brata, Charlesa Edwarda Maurice’a (ur. 20 maja 1964), który odbył się w Opactwie Westminsterskim w Londynie z udziałem królowej Elżbiety II jako matki chrzestnej.
Dzieciństwo i edukacja Dorastała w dziesięciopokojowej rezydencji Park House. Przez pierwsze dwa i pół roku życia zajmowała się nią guwernantka Gertruda „Ally” Allen, a następnie – niania Judith Parnell. W domu Spencerów coraz częściej dochodziło do kłótni między rodzicami Diany – Frances czuła się upokorzona badaniami, na które przed narodzinami Charlesa skierował ją mąż, a które miały odpowiedzieć na pytanie o zdolność do urodzenia syna. John, sfrustrowany brakiem męskiego dziedzica, uzależnił się od alkoholu i stosował przemoc fizyczną na żonie, dlatego Frances w 1967 odeszła od męża i zamieszkała w apartamencie przy Cadogan Place w londyńskiej dzielnicy Belgravia. Wyprowadzka matki z domu negatywnie wpłynęła na Dianę, która obwiniała się za rozpad małżeństwa rodziców. Diana razem z bratem zamieszkała z matką w Londynie, a weekendy spędzała z ojcem. Rozwód Spencerów orzeczono w kwietniu 1969. W wyniku batalii sądowej, która zakończyła się w 1971, opiekę nad dziećmi uzyskał ojciec, a matka miała prawo do widywania ich w weekendy. Matka Diany w 1969 poślubiła swojego kochanka, żeglarza i przedsiębiorcę Petera Shanda Kydda, z którym zamieszkala w pobliżu Itchenor w hrabstwie Sussex.
Dianą i Charlesem po rozwodzie rodziców zajęły się nianie i guwernantki, ale ich częsta rotacja negatywnie wpłynęła na kilkuletnie dzieci. Niektóre z piastunek stosowały sadystyczne metody wychowawcze wobec dzieci, a i one były niesforne wobec niań (Diana ponoć jedną z nich zamknęła w łazience, a innej wyrzuciła bieliznę na dach). Korzystny wpływ na rozwój osobowości Diany miała niania Sally Percival, której miejsce z końcem 1971 zajęła Mary Clarke. Opiekunda zyskała przyjaźń dzieci i nakłoniła Spencera do częstszego spędzania z nimi czasu, m.in. do wspólnego jadania lunchów. Clarke po zakończeniu pracy dla Spencerów miała otrzymać list od gospodarza domu o treści: Sprawiła pani, że dzieci były szczęśliwsze niż kiedykolwiek przedtem. mały|Riddlesworth Hall Preparatory – szkoła z internatem, do której uczęszczała Diana W siódmym roku życia uczęszczała do szkoły dziennej w Sielfield, stanowiącej wstęp do edukacji właściwej, którą rozpoczęła w następnym roku w Riddlesworth Hall Preparatory School w hrabstwie Norfolk. Z racji rozwodu rodziców czuła się izolowana przez rówieśników. Była cichą i nieśmiałą dziewczynką, wstydziła się występować publicznie i unikała konfrontacji z obcymi. W przeciwieństwie do doskonale uczących się sióstr, miała problemy z opanowaniem wiedzy przedmiotowej, co pogarszało jej samoocenę. Podczas nauki w szkole z internatem otrzymała puchar Legatta za przykładanie się do prac porządkowych. Lubiła sport: reprezentowała Nightingale House w zawodach pływackich oraz grała w siatkówkę i tenisa, poza tym od trzeciego roku życia trenowała jazdę konno, ale zraziła się do niej po upadku w dzieciństwie. Pasjonowała się tańcem, ale porzuciła marzenia o byciu tancerką, ponieważ była za wysoka. Lubiła czytać powieści romantyczne, m.in. dzieła Jane Austen, Thomasa Hardy’ego i Barbary Cartland, które miały wyrobić w niej mylne, wyidealizowane pojęcie o życiu i związkach damsko-męskich. mały|Althorp w Northamptonshire – rodowa posiadłość Spencerów W 1972 mocno przeżyła śmierć ukochanej babki, hrabiny Cynthii Spencer. 9 czerwca 1975 zmarł dziadek Diany, Albert Spencer, po którym John Spencer odziedziczył majątek, tytuł hrabiego Spencera i przywileje hrabiowskie. Diana w związku z tym uzyskała tytuł lady (należny córce hrabiego); wcześniej była tytułowana szanowną/czcigodną (ang. honourable). Rodzina Spencerów latem 1975 przeprowadziła się do rodowej posiadłości Althorp Hall w Northamptonshire. Spencer, wbrew woli dzieci, w lipcu 1976 ożenił się z Raine McCorquodale; dzieci Spencera nie wzięły udziału w uroczystości ślubnej w Caxton Hall w Londynie.
Diana po ukończeniu nauki w szkole podstawowej przystąpiła do prywatnej szkoły dla dziewcząt West Heath School w Sevenoaks w hrabstwie Kent. W tym okresie angażowała się w liczne zajęcia pozalekcyjne: trenowała balet i stepowanie, grała w hokeja, tenisa i siatkówkę (ze względu na wysoki wzrost była kapitanką drużyny) oraz ćwiczyła grę na pianinie, a także odnosiła sukcesy w zawodach pływackich i skokach z trampoliny. Działała także wolontaryjnie w domach starców i w szpitalach psychiatrycznych (np. w szpitalu przy Darenth Park niedaleko Dartford)). Na zakończenie roku szkolnego 1976/1977 otrzymała nagrodę „Miss Clark Lawrance” przyznawaną osobom zasłużonym w pracy na rzecz szkoły. W tym okresie stała się hałaśliwa i skora do psot, przy czym wciąż była skryta i nie obnosiła się ze swoimi uczuciami. Egzaminy na poziomie „O” (odpowiednik polskich egzaminów gimnazjalnych) okazały się dla niej kompromitujące – spośród sześciu wybranych przez siebie przedmiotów Diana nie zdała pięciu: z literatury i języka angielskiego, historii, geografii i sztuki. Niezdolna do kontynuowania nauki, wskutek niezaliczenia odpowiedniej liczby testów (wymagano zaliczenia co najmniej trzech egzaminów) opuściła West Heath School i rozpoczęła naukę w Institut Alpin Videmanette w Chateau d’Oex niedaleko Gstaad, w klasie z programem prowadzenia domu, gotowania i krawiectwa. Tej szkoły również nie ukończyła i po trzech miesiącach nauki wróciła do Wielkiej Brytanii.
Dorosłe życie thumb|Coleherne Court w Londynie, gdzie Diana mieszkała w latach 1979–1981 thumb|Niebieska tablica English Heritage zamieszczona na budynku Po zakończeniu edukacji w Szwajcarii wróciła do Northamptonshire, ale po latach życia w internatach nie potrafiła się w niej odnaleźć, poza tym nie dogadywała się z macochą. John Spencer nie zgodził się na to, by córka zamieszkała ze swoją matką i ojczymem w Londynie, bo uznał, że Diana nie jest wystarczająco przygotowana do życia w wielkim mieście. Diana w tym okresie objęła posadę gospodyni w posiadłości rodziny majora Jeremy’ego Whitakera w hrabstwie Hampshire, w której pracowała także jako opiekunka do dziecka. W końcu przekonała ojca do gotowości do życia w Londynie, dlatego po trzech miesiącach pracy u Whitakerów przeprowadziła się do apartamentu matki przy Cadogan Square. W tym okresie ukończyła kurs gotowania u Elizabeth Russel i uzyskała prawo jazdy. By zarobić na utrzymanie, zgłosiła się do agencji pracy – Solve Your Problems i Knightsbridge Nannies, oraz pracowała dorywczo jako opiekunka do dzieci, kelnerka i sprzątaczka w lordowskich apartamentach. Przez trzy miesiące uczyła dzieci w szkole tańca królewskiej nauczycielki Betty Vacani, ale przerwała pracę wskutek kontuzji (zerwała ścięgno Achillesa), której doznała podczas wyprawy w góry.
W listopadzie 1978 jej ojciec doznał rozległego udaru mózgu i trafił do Generalnego Szpitala Northampton, a następnie został przeniesiony do Głównego Szpitala Chorób Nerwowych przy Queen Square w Londynie, gdzie spędził kilka miesięcy pod oddaną opieką Diany i pozostałych dzieci oraz ich macochy. Diana w 1979 odziedziczyła majątek po zmarłej w Stanach Zjednoczonych prababce ze strony matki i kupiła luksusowy apartament przy Coleherne Court 60 w okolicy Earl’s Court, do którego sprowadziła trzy przyjaciółki: Carolyn Pride (koleżankę z West Heath School), Virginię Pitman i Annę Bolton, i przez kolejne dwa lata spędzała z nimi czas na spotkaniach towarzyskich, zakupach, gotowaniu i podróżach po Londynie. W tym okresie pracowała jako opiekunka Patricka Robinsona, którego rodzice przebywali w Londynie, a także prowadziła zajęcia z rysunku, tańca i zabawy dla dzieci w przedszkolu Young England w dzielnicy Pimlico i była sprzątaczką w domu swojej siostry Sarah przy Elm Park Lane w Chelsea.
Po ukończeniu 18 lat randkowała m.in. z Jamesem Gilbeyem, Rorym Scottem i Adamem Russellem, ale z większością z nich utrzymywała wyłącznie platoniczne, przyjacielskie relacje.
Związek z Karolem, księciem Walii Znajomość