Urząd Bezpieczeństwa Ustaszy (chor. Ustaška Nadzorna Služba, UNS) – instytucja sił bezpieczeństwa ustaszy w Niepodległym Państwie Chorwackim (NDH) podczas II wojny światowej
Urząd został utworzony 16 sierpnia 1941 r. na bazie dotychczas istniejących Służby Wywiadu Ustaszy i Administracji Obozów Koncentracyjnych. Podlegał bezpośrednio Komendzie Głównej Ustaszy. Do jego zadań należało pełnienie funkcji wywiadowczych i kontrwywiadowczych oraz policji politycznej. Na jego czele znajdowała się Centrala UNS podzielona na 4 Biura: I Biuro – policja ustaszowska (ustaško redarstvo), zwalczająca komunistów, Żydów i Serbów, II Biuro – Służba Bezpieczeństwa Ustaszy (Ustaška obavještajna služba), III Biuro – Obrona Ustaszy (Ustaška obrana), formacja paramilitarna organizująca obozy koncentracyjne, IV Biuro – Departament osobowy (Osobni odjsek).
Urząd dzielił się na 3 Sekcje: I Sekcja – Policja Bezpieczeństwa (Zaštitno Redarstvo). Początkowo jej funkcje pełniła policja ustaszowska, ale 14 sierpnia 1941 r. przeorganizowano ją w policję bezpieczeństwa. Była ona odpowiednikiem hitlerowskiej Sipo, która wchodziła w skład SS. Jej szefami byli: Mirko Vutuč (do lutego 1942 r.), Tomo Vukosav (do maja 1942 r.), Vjekoslav Paver (do 21 stycznia 1943 r.). Departament Personalny – sprawy osobowe, Departament Bezpieczeństwa Publicznego – zwalczanie wrogów politycznych państwa, Departament Komunizmu – zwalczanie komunistycznego ruchu oporu, Policja Bezpieczeństwa Miasta Zagrzeb i Dystryktu Progorje Departament Polityczny – zwalczanie komunistycznych organizacji i wrogów politycznych NDH, Departament Kordonu Bezpieczeństwa Tuškanač – odpowiedzialny za kontrolę wszystkich mieszkańców Zagrzebia mieszkających w rządowej dzielnicy miasta Tuškanač, Departament Śledczy – prowadzenie śledztw i sprawy czystości rasowej, Policja bezpieczeństwa miasta Sarajewo i Dystryktu Vrhbosna, Policja Bezpieczeństwa miasta Banja Luka oraz Dystryktów Sana i Luka. II Sekcja – Służba Bezpieczeństwa. Zajmowała się wywiadem i kontrwywiadem. Była największym i najważniejszym komponentem UNS. Posiadała swoje biura wywiadowcze w 9 dystryktach NDH (siedziby w miastach Varaždin, Sarajewo, Banja Luka, Tuzla, Bihać, Zemun, Osijek, Karlovac, Gospić), choć pierwotnie miały one istnieć w każdym. Na jej czele stali: Vladimir Singer (do 14 września 1941 r.), Ivan Šaban, Viktor Tomić, Herman Togonal. Departament I – zbieranie danych wywiadowczych o aktywności Włochów w NDH, włoskiej penetracji wywiadowczej i kontrwywiadowczej, przesłuchiwanie Chorwatów, którzy przebywali we Włoszech, kontrola korespondencji do i z Włoch, monitorowanie włoskich publikacji i transmisji radiowych, Departament II – działalność wywiadowcza skierowana przeciwko tajnym służbom aliantów, międzynarodowej masonerii, opozycyjnej Chorwackiej Partii Chłopskiej, emigracji chorwackiej, Department III – działalność wywiadowcza skierowana przeciwko Serbom zamieszkującym NDH i inne kraje, ale szczególnie czetnikom, Department IV – działalność wywiadowcza skierowana przeciwko organizacjom komunistycznym (największy departament), dysponował własnym więzieniem w Zagrzebiu, zwanym Sing-Sing, Department V – działalność wywiadowcza skierowana przeciwko muzułmanom i mniejszości tureckiej w NDH, Department VI – działalność wywiadowcza skierowana przeciwko Żydom, pół-Żydom i innym osobom mającym przynajmniej częściowo żydowskie pochodzenie, Department VII – działalność wywiadowcza skierowana przeciwko wrogom wewnętrznym wśród ustaszy, Department VIII – działalność wywiadowcza skierowana przeciwko wrogom państwa i osobom podejrzanym o to oraz wrogom wewnętrznym w aparacie państwowym NDH, Department IX – działalność wywiadowcza skierowana przeciwko osobom głoszącym hasła wolnościowe i demokratyczne, szczególnie wśród elitarnych zawodów, Department X – działalność wywiadowcza skierowana przeciwko Niemcom przebywającym w NDH, Volksdeutschom, zwalczanie niemieckiej penetracji wywiadowczej i kontrwywiadowczej, Department XI – działalność wywiadowcza skierowana przeciwko mniejszości węgierskiej w NDH, zwalczanie węgierskiej penetracji wywiadowczej i kontrwywiadowczej, Department XII – działalność wywiadowcza skierowana przeciwko Słoweńcom w NDH i innych krajach, Department XIII – działalność wywiadowcza skierowana przeciwko osobom przeciwdziałającym dobrym stosunkom władz NDH ze Stolicą Apostolską i klerem katolickim, Department XIV – monitorowanie pasy, radio i innych mediów, Department XV – działalność kontrwywiadowcza chorwackich sił zbrojnych. III Sekcja. Odpowiadała za system obozów koncentracyjnych na terytorium NDH (w miejscowościach Slano na wyspie Pag, Jadovno, Kruščica, Jasenovac i Stara Gradiška). Jej pierwszym szefem był Mijo Babić, zabity 3 lipca 1941 r. w Hercegowinie. Potem odpowiedzialność za jej działalność przejął płk Vjekoslav Luburić (do września 1942 r.). Ostatnim szefem był Iviča Matković. IV Sekcja – Personalna. Zajmowała się sprawami osobowymi UNS. Na jej czele stali: Ante Štitić, Božidar Krainz. V Sekcja – Służba Bezpieczeństwa. Utworzona w listopadzie 1941 r. Miała ok. 100 tajnych agentów, którzy byli niezależni od innych służb specjalnych NDH. Pełniła także zadania osobistej służby bezpieczeństwa Ante Pavelicia. W jej składzie istniała sekcja zmotoryzowana, która eskortowała poglavnika wszędzie, gdzie się udawał. Urząd przechodził kilkakrotne reorganizacje, a ostateczna jego struktura i zadania zostały wypracowane 20 kwietnia 1942 r. Na jego czele stała Komenda Główna UNS; jej szefem był: Dido Kvaternik (do października 1942 r.), Drago Jilek (do grudnia 1942 r.), Filip Crvenković (do 21 stycznia 1943 r.). Szef Komendy Głównej UNS był bezpośrednio podległy poglavnikowi Ante Paveliciowi. W jej skład wchodziły następujące komórki organizacyjne: Biuro Adiutanta Szefa – nadzór i zapewnienie współdziałania wszystkich sztabowych komórek Komendy Głównej UNS, Biuro Inspektora Generalnego – kontrola personelu policyjnego w dystryktach i miastach; funkcję tę pełnił gen. Ivo Herenčić, Oddział Personalny – sprawy osobowe funkcjonariuszy UNS, Oddział Logistyczny – zarządzanie mieniem UNS i zapewnianie materiałów, Oddział Administracji Politycznej – faktycznie jego zadania wykonywały inne komórki, Oddział Księgowy – sprawy finansowo-księgowe UNS Oddział Techniczny – zadania kryptograficzne, cenzorskie i komunikacyjne, Oddział VI – wydzielił się w styczniu 1943 r. z komórek podległych wcześniej Oddziałowi Technicznemu
UNS został zlikwidowany 21 stycznia 1943 r. Większość jego zadań przejął nowy urząd wywiadowczy pod nazwą Ustaška nadzorna služba, UNS i Ravnateljstvo za javni red i sigurnost (RAVSIGUR), który podlegał ministerstwu spraw wewnętrznych. Jedynie III Sekcja UNS odpowiadająca za system obozów koncentracyjnych przeszła do Glavno ravnateljstvo za javni red i sigurnost (GLAVSIGUR), zaś IV Sekcja (Personalna) – do PTS (Poglavnikov tjelesna sdrug).
Linki zewnętrzne Historia Urzędu Bezpieczeństwa Ustaszy (jęz. angielski)
Kategoria:Niepodległe Państwo Chorwackie Kategoria:Służby specjalne Kategoria:Wojskowe służby specjalne