Konklawe 27 grudnia 1521 – 9 stycznia 1522 – konklawe, które odbyło się po śmierci Leona X i zakończyło się wyborem Hadriana VI, ostatniego przed Janem Pawłem II papieża spoza Włoch. Było zarazem ostatnim konklawe, na którym dokonano wyboru pod nieobecność elekta (in absentia).
Śmierć Leona X Papież Leon X zmarł 1 grudnia 1521 roku na malarię, w wieku niespełna 46 lat. Był człowiekiem bardzo rozrzutnym i pozostawił finanse papiestwa w opłakanym stanie. Skarbiec papieski świecił pustkami, miał za to sporo długów. 31 października 1517, cztery lata przed śmiercią Leona X Marcin Luter zapoczątkował reformację, która szybko wzbudziła ferment w Niemczech. Mimo to na przełomie 1521/22 mało kto zdawał sobie sprawę z konsekwencji tego wydarzenia. Większe emocje budziła rywalizacja między cesarzem Karolem V a królem Francji Franciszkiem I o dominację w Italii i całej Europie. Święte Kolegium Kardynałów za Leona X zostało znacznie przebudowane dzięki licznym nowym nominacjom, jednak moralna kondycja większości jego członków pozostawiała wiele do życzeniazob. Pastor, s. 1-5..
Lista uczestników W konklawe wzięło udział 39 z 49 żyjących kardynałówThe Cardinals of the Holy Roman Church; Sede Vacante 1521: Bernardino Lopez de Carvajal; Kardynał S. CroceOd XIV do XVI wieku (a sporadycznie nawet i jeszcze później) rozpowszechniony był zwyczaj nazywania kardynałów (nawet w oficjalnych dokumentach) nie według ich imion i nazwisk, lecz według pseudonimów nawiązujących najczęściej do miejsca pochodzenia, diecezji lub kościoła tytularnego danego kardynała. (nominacja kardynalska 20 września 1493) – kardynał biskup Ostia e Velletri; komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Croce in Gerusalemme; dziekan Świętego Kolegium Kardynałów; biskup Plasencii; tytularny patriarcha Jerozolimy Domenico Grimani (20 września 1493) – kardynał biskup Porto e Santa Rufina; komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Marco; subdziekan Świętego Kolegium Kardynałów; administrator diecezji Urbino Francesco Soderini; Kardynał z Volterry (31 maja 1503) – kardynał biskup Palestriny; biskup Vicenzy; administrator diecezji Anagni Niccolò Fieschi (31 maja 1503) – kardynał biskup Sabiny; administrator diecezji Agde i Tulon Alessandro Farnese (20 września 1493) – kardynał biskup Tusculum; archiprezbiter bazyliki laterańskiej; biskup Parmy i Saint-Pons de Thomiers; administrator archidiecezji Benewent Antonio Maria Ciocchi del Monte; Kardynał z Pawii (10 marca 1511) – kardynał biskup Albano; administrator diecezji Novara Pietro Accolti; Kardynał z Ankony (10 marca 1511) – kardynał prezbiter S. Eusebio; prefekt Trybunału Sygnatury Łaski; administrator diecezji Arras; protektor Szkocji Achille Grassi; Kardynał z Bolonii (10 marca 1511) – kardynał prezbiter S. Maria in Trastevere; biskup Pomezanii; administrator diecezji Bolonii; protektor Polski Matthäus Schinner; Kardynał ze Sionu (10 marca 1511) – kardynał prezbiter S. Pudenziana; biskup Sion; administrator diecezji Katania Lorenzo Pucci; Kardynał Ss. Quattro (23 września 1513) – kardynał prezbiter Ss. IV Coronati; penitencjariusz większy; prefekt Sygnatury Brewe Apostolskich; administrator diecezji Melfi; protektor Danii i Portugalii Giulio de’ Medici (23 września 1513) – kardynał prezbiter S. Lorenzo in Damaso; wicekanclerz Świętego Kościoła Rzymskiego; arcybiskup Florencji i Narbonne; biskup Eger; administrator diecezji Worcester; komendatariusz opactw terytorialnych Tre Fontane i Saint-Victor de Marseille; legat apostolski w Bolonii i Toskanii; protektor Anglii, Francji, Węgier, Monferrato i Zakonu Krzyżackiego; władca Florencji Giovanni Piccolomini; Kardynał ze Sieny (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Balbina; arcybiskup Sieny; legat a latere w Republice Sieneńskiej; kamerling Świętego Kolegium Kardynałów Giovanni Domenico de Cupis; Kardynał z Trani (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Giovanni a Porta Latina; administrator diecezji Trani Raffaele Petrucci; Kardynał z Grosseto (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Susanna; biskup Grosseto i Sovany; moderator Republiki Sieneńskiej Andrea della Valle; Kardynał z Mileto (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Prisca; archiprezbiter bazyliki liberiańskiej; biskup Mileto; administrator diecezji Gallipoli i Umbriatico Bonifacio Ferrero; Kardynał z Ivrei (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter Ss. Nereo ed Achilleo Giovanni Battista Pallavicino; Kardynał z Cavaillon (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Apollinare; biskup Cavaillon; komendatariusz opactwa terytorialnego Staffarda Scaramuccia Trivulzio; Kardynał z Como (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Ciriaco e Ss. Quirico e Giulitta; administrator diecezji Piacenzy Pompeo Colonna (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter Ss. XII Apostoli; administrator diecezji Potenzy Domenico Giacobazzi (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Clemente; komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Lorenzo in Panisperna; administrator diecezji Cassano Lorenzo Campeggio; Kardynał z Feltre (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Anastasia; prefekt Trybunału Sygnatury Sprawiedliwości; protektor Rzeszy Niemieckiej Ferdinando Ponzetti; Kardynał z Molfetty (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Pancrazio Silvio Passerini; Kardynał z Cortony (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Lorenzo in Lucina; biskup Cortony Francesco Armellini Pantalassi de’ Medici (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Callisto; kamerling Świętego Kościoła Rzymskiego; intendent papieskich finansów; legat apostolski w Marchii Ankońskiej Tommaso Vio OP; Kardynał z Gaety (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Sisto; biskup Gaety Egidio di Viterbo OESA; Kardynał z Viterbo (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Matteo in Merulana Cristoforo Numai OFMObs (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Maria in Aracoeli; administrator diecezji Alatri Guillén-Ramón de Vich y de Vallterra (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Marcello; biskup Barcelony; administrator diecezji Cefalù Marco Cornaro (28 września 1500) – kardynał diakon S. Maria in Via Lata; protodiakon Świętego Kolegium Kardynałów; tytularny patriarcha Konstantynopola; administrator diecezji Werony; legat apostolski w prowincji Patrymonium Sigismondo Gonzaga; Kardynał z Mantui (1 grudnia 1505) – kardynał diakon S. Maria Nuova Innocenzo Cibo (23 września 1513) – kardynał diakon S. Maria in Domnica; arcybiskup Genui; administrator archidiecezji Turynu i diecezji Marsylii Franciotto Orsini (1 lipca 1517) – kardynał diakon S. Maria in Cosmedin; administrator diecezji Boiano; archiprezbiter bazyliki watykańskiej Paolo Emilio Cesi (1 lipca 1517) – kardynał diakon S. Eustachio Alessandro Cesarini (1 lipca 1517) – kardynał diakon Ss. Sergio e Bacco; administrator diecezji Pampeluny Giovanni Salviati (1 lipca 1517) – kardynał diakon Ss. Cosma e Damiano; administrator diecezji Ferrary i Oloron Nicolò Ridolfi (1 lipca 1517) – kardynał diakon Ss. Vito e Modesto; administrator diecezji Orvieto; komendatariusz opactwa terytorialnego S. Genesio w Brescello Ercole Rangone; Kardynał S. Agata (1 lipca 1517) – kardynał diakon S. Agata in Suburra; biskup Modeny i Adrii Agostino Trivulzio (1 lipca 1517) – kardynał diakon S. Adriano; administrator diecezji Alessano Francesco Pisani (1 lipca 1517) – kardynał diakon S. Maria in Portico
Wśród elektorów było trzydziestu sześciu Włochów, dwóch Hiszpanów (Lopez de Carvajal i de Vich) oraz jeden Niemiec (Schinner). Dwudziestu ośmiu mianował Leon X, pięciu Juliusz II, a sześciu Aleksander VI.
Kardynałowie nieuczestniczący w konklawe Dziewięciu elektorów, w tym elekt, nie przybyło do Rzymu na konklawe: François Guillaume de Clermont; Kardynał z Clermont (29 listopada 1503) – kardynał prezbiter S. Stefano al Monte Celio; protoprezbiter Świętego Kolegium Kardynałów; legat apostolski w Awinionie; arcybiskup Auch Matthäus Lang von Wellenburg; Kardynał z Salzburga (10 marca 1511) – kardynał prezbiter S. Angelo in Pescheria; arcybiskup Salzburga; biskup Gurk i Cartageny; kanclerz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Thomas Wolsey; Kardynał z Yorku (10 września 1515) – kardynał prezbiter S. Cecilia; arcybiskup Yorku; administrator diecezji Bath and Wells; legat a latere w Anglii; lord kanclerz królestwa Anglii Adrian Gouffier de Boissy; Kardynał z Coutances (14 grudnia 1515) – kardynał prezbiter S. Sabina; administrator diecezji Albi Louis de Bourbon de Vendôme; Kardynał de Bourbon (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter S. Silvestro in Capite; biskup Laonu; administrator diecezji Le Mans Adrian von Utrecht; Kardynał z Tortosy (1 lipca 1517) – kardynał prezbiter Ss. Giovanni e Paolo; biskup Tortosy; wielki inkwizytor Hiszpanii; wicekról Hiszpanii Albrecht von Brandenburg; Kardynał z Moguncji (24 marca 1518) – kardynał prezbiter S. Pietro in Vincoli; arcybiskup-elektor Moguncji; arcykanclerz Niemiec; arcybiskup Magdeburga; administrator diecezji Halberstadt Eberhard von der Mark; Kardynał z Liège (9 sierpnia 1521) – kardynał prezbiter S. Crisogono; biskup Liège; administrator archidiecezji Walencji Jean de Lorraine; Kardynał z Metzu (28 maja 1518) – kardynał diakon S. Onofrio; biskup Metzu; administrator diecezji Toul i Valence et Dieu
Wśród nieobecnych kardynałów było czterech Niemców (w tym elekt Adrian von UtrechtHadrian VI pochodził z Utrechtu w dzisiejszej Holandii, przez co często jest uważany za Holendra. Jednak w XV i na początku XVI wieku mieszkańców Niderlandów nie uważano za odrębny naród, lecz część narodu niemieckiego, gdyż Niderlandy były częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. Współczesne źródła uważają go za Niemca, a jeśli już bardziej precyzują jego pochodzenie etniczne, nazywają go Flamandem (Pastor, s. 24-25).), Anglik (Wolsey) i czterech Francuzów. Siedmiu mianował Leon X, a dwóch Juliusz II.
Nieuprawnieni do udziału w konklawe 12-letni syn króla Portugalii nie był uprawniony do brania udziału w konklawe, gdyż Leon X w chwili jego nominacji zastrzegł, że dojdzie do skutku, dopiero gdy skończy 18 lat: Afonso de Portugal; Kardynał z Portugalii (1 lipca 1517) – kardynał diakon S. Lucia in Septisolio; biskup Viseu
Frakcje Święte Kolegium po śmierci Leona X było wewnętrznie mocno skłócone. Wyróżnić w nim można następujące frakcjeSanudo, XXXII, col. 263-264, oraz XXXV, col. 223-224; Pastor, s. 4-6, 14-17, 19; Sede Vacante 1521–1522.: Partia medycejska – kierowana przez kuzyna zmarłego papieża Giulio de Medici. Zaliczano do niego kardynałów Pucci, Armellini, Passerini, Cibo, Salviati, Ridolfi, Rangoni, Schinner, Cesi, Gonzaga, Petrucci, Cesarini, Numai, Egidio de Viterbo. Polityczna orientacja tej frakcji była procesarska; Frakcja cesarska – Colonna, della Valle, Campeggio, Giacobacci, Carvajal, Vich; grupa ta wyłamała się ze wspólnego bloku z frakcją medycejską, gdyż kardynał Colonna był przeciwnikiem Medyceuszy, a sam cesarz Karol V nie życzył sobie wyboru kardynała Medici; Frakcja francusko–wenecka – kardynałowie Soderini, Grimani, Fieschi, del Monte, Orsini, Scaramuccia Trivulzio, Agostino Trivulzio, de Cupis, Pallavicino, Ferreri i Accolti; francuscy kardynałowie nie przybyli na konklawe; Neutralni – kardynałowie Farnese, Piccolomini, Pisani, Ponzetti, Cornaro, Grassi, Vio.
Kandydaci