Józef Potocki herbu Pilawa (ur. 1673, zm. 16 lub 19 maja 1751Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 315.) – kasztelan krakowski w 1748 roku, wojewoda poznański w 1744 roku, hetman wielki koronny w 1735 roku, wojewoda kijowski w 1702 roku, starosta halicki w latach 1687–1717Urzędnicy województwa ruskiego XIV-XVIII wieku. (Ziemie halicka, lwowska, przemyska, sanocka). Spisy". Oprac. Kazimierz Przyboś. 1987, s. 69., marszałek Trybunału Głównego Koronnego w 1699 i 1723 rokuHerbarz polski, t. I, Lipsk 1839-1846, s. 382., starosta leżajski, 4 akapit, starosta bolemowski, starosta śniatyński w 1706 rokuKrzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 237., starosta czerwonogrodzki w 1706 rokuKrzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 250., kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys thumb|Wiktoria z Leszczyńskich Potocka Syn Andrzeja Potockiego, hetmana polnego koronnego. 14 maja 1673 został ochrzczony w kolegiacie stanisławowskiej.
Poseł sejmiku podolskiego na sejm zwyczajny 1692/1693 rokuRobert Kołodziej, Ostatni wolności naszej klejnot. Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana III Sobieskiego, Poznań 2014, s. 628.. Marszałek sejmiku ziemskiego ziemi halickiej w 1696 roku, poseł sejmiku ziemi halickiej na sejm konwokacyjny 1696 rokuEwa Gąsior, Sejm konwokacyjny po śmierci Jana III Sobieskiego, Warszawa 2017, s. 92.. 5 lipca 1697 roku podpisał w Warszawie obwieszczenie do poparcia wolnej elekcji, które zwoływało szlachtę na zjazd w obronie naruszonych praw RzeczypospolitejObwieszczenie do poparcia wolney elekcyey roku Pańskiego tysiącznego sześćsetnego dziewięćdziesiątego siodmego. [Inc.:] Actum in castro Ravensi sub interregno feria quinta post festum sanctae Margarethae [...] proxima anno Domini millesimo sexcentesimo nonagesimo septimo. [b.n.s]. Deputat ziemi halickiej do rady stanu rycerskiego rokoszu łowickiego w 1697 rokuRokosz Generalny ku obronie wiary swiętey katolickiey y zaszczytu wolności uczyniony na poparciu elekcyey w okopach elekcyalnych między Wolą a Warszawą die 26 Augusti Anno Millesimo Sexcentesimo Nonagesimo 7mo, [b.n.s]. Poseł na sejm pacyfikacyjny 1699 roku z ziemi halickiejBogusław Dybaś, Sejm pacyfikacyjny w 1699 r., Toruń 1991, s. 241..
Poseł na sejm 1701 roku i sejm z limity 1701–1702 roku z województwa podolskiegoDiariusz Sejmu Walnego Warszawskiego 1701-1702, Warszawa 1962, s. 352.. W styczniu 1702 roku podpisał akt pacyfikacji Wielkiego Księstwa LitewskiegoDiariusz Sejmu Walnego Warszawskiego 1701-1702, Warszawa 1962, s. 305.. W 1702 został wojewodą kijowskim. W 1703 przyczynił się do stłumienia buntu Semena Paleja na Ukrainie. Początkowo stronnik saski, urażony przez Augusta II, przeszedł 1705 na stronę Leszczyńskiego, od którego otrzymał buławę polną (1706), potem wielką (1707). W 1705 roku potwierdził pacta conventa Stanisława LeszczyńskiegoArticuli pactorum conventorum Stanów tej Rzeczypospolitej i W. X. L. i państw do nich nalężących z Posłami JKM [...], s. 23.. W 1706 roku dowodził prawym skrzydłem w przegranej bitwie pod Kaliszem, gdzie dostał się do niewoli. W 1708 r. przegrał bitwę pod Koniecpolem. Po bitwie połtawskiej przedarł się ze swym wojskiem na Węgry, gdzie służył w armii Franciszka Rakoczego. W roku 1710 przedostał się do Bender, gdzie został przywódcą emigracji antyrosyjskiej. W 1711 roku dowodził nieudaną wyprawą stronników Stanisława Leszczyńskiego do Polski: 12 lutego wraz z Kozakami hetmana Filipa Orlika, Tatarami, Turkami ruszył na Ukrainę z Bender. Wróciwszy 1714 do kraju, wraz z ówczesnym biskupem warmińskim Teodorem Potockim (późniejszym prymasem) przewodził opozycji przeciw dworowi. Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 27 kwietnia 1733 roku na sejmie konwokacyjnymKonfederacya generalna omnium ordinum Regni et Magni Ducatus Lithuaniae na konwokacyi generalney Warszawskiej uchwalona [...] 27 (słow. [...] kwietnia [...] 1733, s. 32.. W 1733 roku podpisał elekcję Stanisława LeszczyńskiegoJerzy Dunin-Borkowski i Mieczysław Dunin-Wąsowicz, Elektorowie królów Władysława IV., Michała Korybuta, Stanisława Leszczyńskiego i spis stronników Augusta III. Lwów 1910, s. 175., regimentarz konfederacji dzikowskiej następnie, pogodziwszy się 1735 formalnie z Augustem III, został hetmanem wielkim koronnym. W 1735 roku podpisał uchwałę Rady Generalnej konfederacji warszawskiejUchwała Rady Generalnej Konfederacji, 1735, s. 20.. W 1743 roku otrzymał godność wojewody poznańskiego, a w 1748 roku krakowskiego.
Potocki prowadził własną politykę zagraniczną, dalece wykraczającą poza przyjęte prawa i zwyczaje. W 1737 i 1738 roku przebywał u niego wysłannik turecki Ibrahim Effendi, o którego misji Potocki w ogóle nie poinformował Augusta III.
Wraz z prymasem Teodorem Potockim przewodził stronnictwu „republikantów”, zwalczał rządy wettyńskie i „Familię”, przeciw którym wchodził w porozumienia ze Szwecją, Turcją i Prusami, przygotowywał zbrojną konfederację. w latach 1729–1750 przyczynił się do zerwania 9 sejmów. Przyczynił się do udaremnienia aukcji wojska na sejmach.
W 1732 roku zmarła jego pierwsza żona Wiktoria z Leszczyńskich Potocka. Zgodnie z jej wolą została pochowana w podziemiach kościoła jezuitów w Stanisławowie.
Zmarł 19 maja 1751 roku na zamku w Załoźcach. 15 sierpnia zwłoki przewieziono do Stanisławowa. Pochowany został w kolegiacie. Uroczystości pogrzebowe trwały kilka tygodni, a sam pogrzeb 4 dni. Szczątki Józefa i Stanisława Potockiego zostały sprofanowane i wyrzucone z rodowych krypt podczas planowanego niszczenia stanisławowskiej kolegiaty przez radzieckich ukraińskich komunistów po 1963.
Odznaczenia Order Orła Białego (1719), Order Świętego Andrzeja Apostoła Pierwszego Powołania (1742) Aleksandra Newskiego (1742)Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 148.
Zobacz też Potoccy herbu Pilawa
Przypisy
Bibliografia Historia Dyplomacji Polskiej. T. II : 1572–1795 / pod red. Zbigniewa Wójcika, oprac. Józef Gierowski, Jerzy Michalski, Henryk Wisner, Zbigniew Wójcik. Warszawa: PWN, 1982, s. 424. Andrzej Link-Lenczowski: Potocki Józef h. Pilawa (1673—1751). [W:] Polski Słownik Biograficzny. T. XXVIII/1, zeszyt 116. Wrocław — Warszawa — Kraków — Gdańsk — Łódź : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1983, s. 59—72. Iwan Bondarew. Wiktoria Leszczyńska. „Kurier Galicyjski”. 19 kwietnia 2017. Alojzy Szarłowski. Stanisławów i powiat stanisławowski pod względem historycznym i geograficzno-statystycznym, Stanisławów 1887
Linki zewnętrzne Genealogia polskich rodzin arystokratycznych. Józef Potocki z Podhajec h. Pilawa (Srebrna) (ID: 14.198.368).
Kategoria:Członkowie konfederacji generalnej 1733 Kategoria:Deputaci wojewódzcy rokoszu łowickiego Kategoria:Elektorzy Stanisława Leszczyńskiego (1733) Kategoria:Hetmani wielcy koronni Kategoria:Kasztelanowie krakowscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Konfederaci dzikowscy Kategoria:Konfederaci warszawscy (1733) Kategoria:Marszałkowie sejmikowi (ziemia halicka) Kategoria:Marszałkowie Trybunału Głównego Koronnego Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1692/1693 Kategoria:Posłowie na sejm konwokacyjny 1696 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny pacyfikacyjny 1699 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1701 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1701/1702 Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo podolskie) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (ziemia halicka) Józef Kategoria:Regimentarze konfederaccy Kategoria:Rotmistrzowie husarii koronnej Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Augusta II Mocnego Kategoria:Senatorowie za panowania Augusta III Sasa Kategoria:Starostowie bolimowscy Kategoria:Starostowie czerwonogrodzcy Kategoria:Starostowie haliccy Kategoria:Starostowie leżajscy Kategoria:Starostowie śniatyńscy Kategoria:Sygnatariusze aktu pacyfikacji Wielkiego Księstwa Litewskiego 1702 Kategoria:Sygnatariusze obwieszczenia do poparcia wolnej elekcji 1697 Kategoria:Sygnatariusze paktów konwentów Stanisława Leszczyńskiego (1705) Kategoria:Uczestnicy III wojny północnej (strona szwedzka) Kategoria:Urodzeni w 1673 Kategoria:Właściciele Tarnopola Kategoria:Właściciele Załoziec Kategoria:Wojewodowie kijowscy Kategoria:Wojewodowie poznańscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Zmarli w 1751 Kategoria:Ludzie urodzeni w Stanisławowie Kategoria:Ludzie związani z Józefowem nad Wisłą