Towarzystwo budowlane () – instytucja finansowa, będąca własnością jej członków, oferująca usługi bankowe oraz inne usługi finansowe, w szczególności udzielanie kredytów hipotecznych.
Termin towarzystwo budowlane powstał w XIX wieku w Wielkiej Brytanii. U jego źródeł leżały pracownicze spółdzielnie oszczędnościowe, za których skumulowane oszczędności ich członkowie kupowali lub budowali własne domy.
Dziś w Wielkiej Brytanii towarzystwa budowlane aktywnie konkurują z bankami w większości dziedzin, w szczególności w udzielaniu kredytów hipotecznych i przyjmowaniu depozytów. W 2007 r. istniało 60 towarzystw budowlanych, z aktywami przekraczającymi 305 mld funtów.
Korzenie Pierwsze towarzystwo budowlane zostało założone w 1774 r. w Birmingham. Większość towarzystw okres swojej działalności ograniczało do czasu aż ostatni z członków wszedł w posiadanie domu.
W latach 30. i 40. XIX wieku rozwinęły się towarzystwa prowadzące stałą działalność (permanent building society). Kiedy tylko zaspokajały potrzeby starych członków prowadziły nabór nowych. Ramy prawne tych instytucji zostały zapisane w 1874 r. w Building Society Act z późniejszymi poprawkami z 1894, 1939 (zob. Coney Hall) i 1960 roku.
W okresie rozkwitu istniały setki towarzystw budowlanych – prawie każde miasto w Wielkiej Brytanii miało towarzystwo nazwane na własną cześć. Po dekadach sukcesu w wyniku połączeń liczba towarzystw spadła, często zmieniając nazwy w wyniku tych fuzji. Większość z dziś istniejących jest rezultatem połączenia wielu mniejszych towarzystw.
Lata 90. XX wieku W latach 90. brytyjskie prawo bankowe uległo zmianie, w wyniku czego towarzystwa budowlane uzyskały możliwość prowadzenia analogicznych usług co zwykłe banki. Kierownictwo wielu towarzystw uważało, że towarzystwa budowlane wciąż nie są w stanie konkurować z bankami i w wyniku tych obaw uchwalony został Building Society Act. Jeżeli więcej niż 75% członków zagłosuje pozytywnie, ustawa ta pozwala na zmianę formy prawnej towarzystwa w odpowiednik polskiej spółki z o.o. (limited company). Udziały członkowskie zamieniane są wtedy w akcje nowej spółki. Wiele dużych towarzystw budowlanych wystąpiło z podobną propozycją w stosunku do swoich członków i wszystkie z nich uzyskały poparcie. Niektóre stały się niezależnymi spółkami notowanymi na London Stock Exchange inne nabyte zostały przez większe grupy finansowe.
Wskutek tego powstał ruch inwestorów, którzy otwierali rachunki w towarzystwach specjalnie w celu presji na zmianę formy prawnej i w oczekiwaniu na korzyści finansowe z tego wynikające. Wielu menadżerów i członków spółdzielni nie kryło dużego niezadowolenia z powodu tego rodzaju inwestorów, których określono mianem carpetbaggers (kandydat nieznany w swym okręgu wyborczym – pojęcie z czasu wojny secesyjnej). Utrzymując towarzystwa budowlane jako towarzystwa wzajemnej pomocy, mogli oni dostarczać lepsze i tańsze pożyczki mieszkaniowe niż zdemutualizowane towarzystwa i banki, ponieważ musiały one jedynie pokryć przychodami swoje koszty operacyjne i nie mają potrzeby generowania żadnych dodatkowych zysków (dywidend) dla swoich akcjonariuszy.
W końcu, w następstwie wielu dużych demutualizacji i presji carpetbaggers przemieszczających w poszukiwaniu okazji swe środki z jednego towarzystwa do drugiego, większość istniejących towarzystw zmodyfikowało w końcu lat 90. zasady członkostwa. Metoda, która się przyjęła to przyjęcie przepisów zapewniających, że żaden nowy członek towarzystwa przez pierwszych parę lat nie osiągnie żadnych finansowych korzyści ze zmiany jego formy prawnej.
Lista zdemutualizowanych towarzystw budowlanych w Wielkiej Brytanii Niekompletna lista towarzystw budowlanych w Wielkiej Brytanii, które zmieniły swoją formę prawną i stały się bankamiBuilding Society – Przejęcia i emisje akcji Strona internetowa Building Societies Association (05.04.2007) ENG.. Niektóre z tych towarzystw zostały przejęte przez większe instytucje finansowe. Kolejność chronologiczna.
Towarzystwo budowlane Data Szczegóły Obecny status Abbey National 1989 Zmiana na PLC (public limited company) Obecnie część Banco Santander Central Hispano. Cheltenham and Gloucester 1994 Przejęty przez Lloyds Bank Część Lloyds TSB National & Provincial Building Society 1995 Przejęty przez Abbey National Połączenie z Abbey National. Dotychczasowa nazwa nie jest już dłużej używana. Alliance & Leicester 1997 Zmiana na PLC Obecnie część banku Santander UK Bristol and West 1997 Przejęty przez Bank of Ireland Oddział Bank of Ireland, aczkolwiek jego oszczędności i sieć zostały przekazane w 2005 r. do Britannia Building Society Halifax 1997 Zmiana na PLC Połączone z Bank of Scotland (1999), obecnie jako część HBOS Northern Rock 1997 Zmiana na PLC Obecnie Virgin Money plc The Woolwich 1997 Zmiana na PLC Część Barclays Birmingham Midshires 1999 Przejęty przez Halifax Część HBOS Bradford & Bingley 2000 Zmiana na PLC Znacjonalizowane przez rząd brytyjski
Towarzystwa budowlane w Wielkiej Brytanii Całkowity majątek towarzystw budowlanych pozostających w formie spółdzielni, styczeń 2007 r. Źródło: Building Societies Association
Towarzystwo budowlane Nazwa Kapitalizacjaw mln GBP Nazwa Kapitalizacjaw mln GBP1 Nationwide Building Society 120 586 31 Monmouthshire Building Society 4852 Britannia Building Society 32 431 32 Melton Mowbray Building Society¹ 3853 Portman Building Society 17 765 33 Market Harborough Building Society 3774 Yorkshire Building Society 16 298 34 Barnsley Building Society¹ 3465 Coventry Building Society * 11 090 35 Marsden Building Society 3436 Chelsea Building Society 9656 36 Hanley Economic Building Society 3227 Skipton Building Society 9156 37 Ipswich Building Society¹ 3218 West Bromwich Building Society 7208 38 Tipton & Coseley Building Society 2879 Leeds Building Society 7065 39 Teachers’ Building Society 240 10 Derbyshire Building Society 5097 40 Loughborough Building Society¹ 239 11 Cheshire Building Society 4678 41 Mansfield Building Society¹ 229 12 Principality Building Society 4384 42 Dudley Building Society 228 13 Newcastle Building Society 3863 43 Vernon Building Society 217 14 Norwich & Peterborough Building Society 3403 44 Scottish Building Society 211 15 Stroud & Swindon Building Society 2514 45 Chesham Building Society¹ 196 16 Nottingham Building Society 2428 46 Bath Investment & Building Society 157 17 Dunfermline Building Society 2318 47 Chorley & District Building Society¹ 147 18 Scarborough Building Society 1733 48 Holmesdale Building Society¹ 142 19 Kent Reliance Building Society 1619 49 Buckinghamshire Building Society * 135 20 Progressive Building Society * 1248 50 Stafford Railway Building Society¹ 132 21 Cumberland Building Society 1185 51 Harpenden Building Society* 126 22 National Counties Building Society 956 52 Beverley Building Society¹ 117 23 Furness Building Society 770 53 Swansea Building Society 95 24 Cambridge Building Society 751 54 Earl Shilton Building Society¹ 88 25 Saffron Building Society 662 55 Shepshed Building Society 79 26 Leek United Building Society 661 56 Penrith Building Society¹ 74 27 Hinckley & Rugby Building Society 649 57 Ecology Building Society¹ 63 28 Manchester Building Society 565 58 Catholic Building Society¹ 38 29 Newbury Building Society 565 59 City of Derry Building Society¹ 28 30 Darlington Building Society 548 60 Century Building Society¹ 22 ¹ Towarzystwa niebędące korporacjami, mogące jednak tworzyć własne spółki.
Inne kraje Australia: W Australii towarzystwa budowlane powstawały według brytyjskich standardów. Z powodu wprowadzenia surowych przepisów bankowych w latach 90. towarzystwa zakończyły okres swej prężnej działalności. Ostatecznie wiele mniejszych znikło, a niektóre z większych (np. St. George) otrzymało status banku.
Stany Zjednoczone: W USA towarzystwa oszczędnościowo-pożyczkowe mają podobne cele i strukturę organizacyjną.
Zobacz też towarzystwo budownictwa społecznego
Przypisy
Kategoria:Brytyjskie przedsiębiorstwa finansowe Kategoria:Bankowość spółdzielcza