mały|300px|Schematyczna mapa wybrzeża Chorwacji z zaznaczoną wyspą Vis Vis (gr. Issa, wł. Lissa) – dziewiąta co do wielkości chorwacka wyspa na Adriatyku, położona na południowy zachód od wyspy Hvar, na zachód od Korčuli i na północny zachód od wyspy Lastovo. Spośród wszystkich zamieszkanych wysp dalmatyńskich oddalona najbardziej, o ok. 45 km, od wybrzeża chorwackiego. Leży 50 km w linii prostej od Splitu i ok. 150 km od wybrzeża włoskiego. Od zakończenia II wojny światowej do rozpadu Jugosławii niedostępna dla obcokrajowców, wciąż jest rzadziej odwiedzana przez zagranicznych turystów niż pozostałe wyspy na AdriatykuDržavni zavod za statistiku, Turizam u rujnu: 2002, 2005, 2006..
Pochodzenie nazwy wyspy nie jest pewne. Grecka prawdopodobnie pochodzi od isos (równy)W starożytnej Grecji była jeszcze co najmniej jedna kolonia, na Lesbos, nazwana tak samo (Ισσα); słowo to oznacza również triumfalny okrzyk w greckim i fenickim., natomiast słowiańska Vis powstała albo jako przekształcenie greckiej, albo od chorwackiego više (ponad) lub visok (wysoko). Włoska Lissa to połączenie przedimka określonego la przed samogłoską (la przechodzi w l''') i greckiej nazwy Issa. Nazwa drugiego co do wielkości miasta wyspy, Komiža, również pochodzi od greckiej nazwy wyspy – powstała z zesłowiańszczonego połączenia łacińskiego cum lub włoskiego come i Issa (Comisa)Częściowo za: David Felando, „Komiza – Land of My Forefathers”, wprowadzono drobne poprawki i uzupełnienie w pochodzeniu nazwy włoskiej i chorwackiej..
Geografia mały|280px|Jedna z wysp archipelagu Viskiego, sv. Andrija, widziana z okolic Komižy mały|280px|Średnie temperatury miesięczne, porównanie dla wyspy Vis i miasta Pula mały|280px|Średnie opady miesięczne, porównanie dla wyspy Vis i miasta Rijeka, dane z okresu 1931–1960Źródło to samo, co dla temperatury. mały|280px|Port Komiža na Vis, drugie co do wielkości miasto wyspy, w tle Hum mały|280px|Port Vis, największe miasto wyspy Powierzchnia wyspy wynosi 89,72 km²; długość 17 km; szerokość do 8 km, a linia brzegowa 84,91 km. Najwyższe wzniesienie to HumNa wyspach Dalmacji (Lastovo), na terenie Chorwacji (Hum) i w sąsiadujących państwach (Bośnia i Hercegowina) wiele gór i miejscowości nosi nazwę Hum. W średniowieczu również rejon Hercegowiny nazywany był Zahumlje, a jego ówcześni mieszkańcy (narodowości serbskiej) – Zahumljanami, czyli mieszkańcami terenu położonego za górami (górą) Hum. Nazwa Hum pochodzi od słowa oznaczającego strome wzgórze lub kopiec, znanego również w języku polskim (patrz artykuł mogot). Po chorwacku słowo humak oznacza kopiec i używane jest w kontekście grobni humak (tj. kurhan). (587 m n.p.m.), którego wierzchołek jest zamknięty dla turystów ze względu na instalacje telekomunikacyjne. Vis jest oddzielony od wyspy Hvar kanałem Viškim, a od pobliskiej, oddalonej o 4,2 km wyspy Biševo – kanałem Biševskim. Pobliskie, w większości bezludne wyspy Biševo, Sv. Andrija, Budikovac (Budihovac), Jabuka, Brusnik, Veli i Mali Barjak, Ravnik, Veli i Mali Parzanj, są często łączone z Visem w archipelag ViskiJasna Antolović „Mediterranean Monk Seal (Моnасhиs Моnасhиs) Habitat in Vis Archipelago, the Adriatic Sea”, Monachus Guardian, 1998 Vol. 1 No. 2. o powierzchni 193 km² (wliczając Vis). Jabuka i Brusnik to jedyne wyspy pochodzenia wyłącznie wulkanicznego spośród wszystkich 1185 wysp Chorwacji.
Klimat Wyspa ma łagodny klimat śródziemnomorski. W lipcu średnia temperatura wynosi +24 °C, a w styczniu +8,8 °C i jest o 2 °C niższa w lecie i o 2 °C wyższa w zimie niż w oddalonym o 50 km Splicie. Średnia roczna temperatura powietrza to +16,5 °C. Wiejące tutaj zimą wiatry bora często powodują problemy w połączeniach promowych. Średnie opady wynoszą 557 mm rocznie, przy czym na lato przypada tylko 40 mm.
Budowa geologiczna Vis powstał około 30 tys. lat temu. Skały, z których jest zbudowany, pochodzą głównie z ery mezozoicznej oraz paleogenu. Dominują wapienie i dolomity z okresu jury i kredy, dzięki czemu jest tutaj kilka jaskiń, charakterystycznych dla tego typu skał: Krajlična, Titova (miejsce schronienia Josipa Broz Tito w czasie II wojny światowej) oraz Zelena i słynna Błękitna jaskinia na pobliskich wyspach Ravnik i Biševo. Przeważa krawędziowa rzeźba terenu, w centralnej części wyspy są niewielkie obszary równinne.
Część zachodnia wyspy jest znacznie wyższa: trzy szczyty przekraczają 500 m n.p.m. Są to: Hum, Orlovica (566 m n.p.m.) i Mali Hum (514 m n.p.m.). Dominuje wybrzeże klifowe, ale jest tutaj też kilkanaście plaż i dwie duże zatoki: sv. Juraja na północny i Komiža na zachodnim wybrzeżu. Wyspa była kiedyś połączona z kontynentem, o czym świadczą znajdywane na niej szkielety zwierząt nie występujących na wyspach dalmatyńskich. Na wyspie jest niewiele źródeł wody pitnej i znajdują się one głównie w okolicach miasta Komiža (źródła Kamenica, Pizdica i inne). Nie ma tutaj rzek ani jezior, w rejonie góry Manjigor (401 m n.p.m.) jest tylko kilka okresowych strumieni.
Populacja Vis jest podzielony na dwie jednostki administracyjne, Komiža i Vis.
Na wyspie jest kilkanaście miejscowości, zamieszkanych przez około 3700 mieszkańców. W dwóch największych miastach, Vis i Komiža, mieszka odpowiednio 1776 i 1523 osób (2001 r.)Effects of Inbreeding, Endogamy, Genetic Admixture, and Outbreeding on Human Health: A “1001 Dalmatians” Study, Igor Rudan et al., Croatian Medical Journal, August 2006.. Pozostałe miejscowości na wyspie, w porządku alfabetycznym, to (w nawiasach podano liczbę mieszkańców)Državni zavod za statistiku, „Popis stanovništva 2001”, Republika Hrvatska 2001.: Miasto Komiža (1677) Borovik (15) Duboka (6) Oključna (5) Podhumlje (40) Podšpilje (14) Žena Glava (54) Wyspy należące administracyjnie do miasta Komiža: Biševo (19) Palagruža, w spisie ludności z 2001 r. oznaczona jako bezludna, chociaż mieszka tutaj na stałe latarnik (0) Sveti Andrija (1) Miasto Vis (1960) Dračevo Polje (8) Marinje Zemlje (35) Milna (19) Plisko Polje (21) Podselje (23) Podstražje (23) Rogačić, na niektórych mapach Rogačica (8) Rukavac (47) mały|300px|Populacja wyspy w latach 1570–2001 Statystyki demograficzne (2001)Liczba ludności3637Współczynnik urbanizacji90,07% (2001) Ludność według wieku0–14 lat14% (mężczyzn 253; kobiet 256)15–64 lat60,8% (mężczyzn 1135; kobiet 1079)ponad 64 lata25,1% (mężczyzn 357; kobiet 557) Średni wiekW całej populacji44,1 latMężczyzn42,1 latKobiet46 latWspółczynnik migracji455 migrantów/1000 mieszkańców Ludność według płciponiżej 15 lat0,988 mężczyzn/kobiet15–64 lat1,052 mężczyzn/kobietpowyżej 64 lat0,641 mężczyzn/kobietw całej populacji0,922 mężczyzn/kobietRozrodczość1,52 urodzeń/kobietę
Fauna i flora mały|300px|Jaszczurka Podarcis melisellensis (chorw. kraška kuščarica), dość popularna i łatwa do rozpoznania po poziomych pasach na grzbiecie mały|300px|Ośmiornica zwyczajna (chorw. obična hobotnica), występująca dość powszechnie w wodach otaczających Vis
Fauna Na wyspie żyje niewiele gatunków dzikich zwierząt i są to przede wszystkim bażanty (Phasianus colchicus), jeże (Erinaceidae), zające, cykady, różne pajęczaki (w tym pająki i zaleszczotki), jaszczurkiGeorge C. Gorman, Michael Soule, Suh Yung Yang, Eviatar Nevo, „Evolutionary Genetics of Insular Adriatic Lizards” Evolution, Vol. 29, No. 1, Mar. 1975, 52-71.: jaszczurka ostropyska (Lacerta oxycephala) i popularniejsza murówka adriatycka (Podarcis melisellensis) – ta druga ma podłużne pasy na grzbiecie i dochodzący do 2 m długości wąż czteropasiasty (zw. również czteropręgim i stepowym, Elaphe quatuorlineata, chorw. četveroprugi kravosas), który nie jest jadowity i jest pod ochroną. Na wyspie Vis odkryto również po raz pierwszy w Chorwacji ślimaka Pholeoteras euthrix. W przeciwieństwie do lądu, wody dookoła wyspy obfitują w różnorodne gatunki i są to przede wszystkim: wiele gatunków rybRóżne źródła podają różne liczby, np. (1) Pallaoro, A., Jardas, I. w „Ichthyological collection of the Institute of oceanography and fisheries in Split (Croatia)” (Natura Croatica, Vol. 5, No. 3, 177-219, 1996, Zagreb): „[...]405 species known for the Adriatic[....]”, (2) „Over 360 species of fish live in the Adriatic Sea”, (3) D. Jelić et al. „Projekt popisivanja ihtiofaune podmorja otoka Visa” (Prirodoslovno-matematički fakultet, Biološki odsjek, Sveučilište u Zagrebu, tekst z ok. 2005 r.): „U Jadranskom moru je do sada zabilježeno oko 400 vrsta riba”, (4) „U Jadranskom moru obitava više od 430 različiti vrsta riba”, (5) „Total number of fish species in Adriatic and eastern Mediterranean is still not complete due many reasons...”., m.in. mureny (Muraena) belony (Belone belone) barrakudy (Sphyraena sphyraena) skorpena pospolita lub czerwona (Scorpaena scrofa, chorw. skrpina) żabinice (Lophius piscatorius) wargacz tęczowy (Coris julis, chorw. knez), bardzo popularny i łatwy do złowienia z brzegu ryby z rodziny prażmowatych, np. Puntazzo puntazzo (chorw. pic)Brak nazwy polskiej., morlesz (kielec, Dentex dentex, chorw. zubatac) kraby krab pająkowy (Maja crispata) krab pustelnik (Dardanus arrosor), można go znaleźć w każdej pozornie pustej muszli chroniony krab czerwonyNazwa polska niepewna. (Paractaea monodi) rzadki krab jaskiniowy (Paragalene longicrura) delfin butlonosy (Tursiops truncatus, chorw. dobri dupin) różne gatunki mięczaków, m.in. ośmiornice (Octopus vulgaris, chorw. hobotnica), której mięso dość łatwo dostać na wyspie; łatwa tutaj do złowienia dla doświadczonego nurka kałamarnice małże
mały|300px|Sosna alepska (po lewej) w pobliżu zatoki Perna, w tle wyspa sv. Andrija, po prawej – wyspa Barjak Mali z latarnią morską
Flora Ze względu na swoją charakterystykę geomorfologiczną, wyspa Vis jest dość bogata w różne gatunki roślinNiektóre źródła mówią o 500 gatunkach: Mario F. Broggi, Christian Burri, „The orchid flora and distribution of species on the island of Vis (eastern Adriatic, Croatia)”, „Acta Botanica Croatica” Biološki odsjek, Prirodoslovno-matematički fakultet, Sveučilište u Zagrebu, 65 (2), 147–160, 2006.. Naturalna roślinność na wyspie to przede wszystkim dominujący dawniej dąb ostrolistny (Quercus ilex), najbardziej powszechna obecnie sosna alepska (Pinus halepensis), występująca tutaj w formacji garig i rzadziej jako makia, sosna pinia, jałowiec (Juniperus phoenicea), wawrzyn szlachetny, kapary, wrzos, wiele gatunków storczykowatych (storczyk purpurowy, buławnik mieczolistny, koślaczek stożkowaty, Ophrys bertoloniiformis, O. lacaitae, O. bombyliflora, O. spiralis, O. incubacea, O. sicula, Serapias parviflora, O. bertolonii i Orchis italica), zanokcica, szarłat, pistacja kleista (Pistacia lentiscus L.), ruta zwyczajna, dziko rosnący rozmaryn, lawenda, oleander, szarańczyn strąkowy, szałwia dalmatyńska, agawy (agawa amerykańska i jukka słoniostopa), aloes i inne. W wodach otaczających wyspę można odnaleźć przede wszystkim krasnorosty, brunatnice i zielenice.
Historia Czasy prehistoryczne i starożytne Vis jest zamieszkany od czasów neolitu, od około III tysiąclecia p.n.e. W II tysiącleciu, w epoce żelaza, na wyspę przybyli Liburnianie z ludu Ilirów. Między 1100 p.n.e. a 750 p.n.e. wybudowali fortyfikacje obronne na wzniesieniach na wyspie, a między VI a V w. p.n.e. stworzyli tutaj pierwsze iliryjskie państwo na Adriatyku. W 397 r. p.n.e. Dionizjos I Starszy z Syrakuz nakazał zbudować na wyspie kolonię nazwaną Issa, pierwszą grecką kolonię w tej części Adriatyku i jednocześnie najstarsze miasto Dalmacji.