thumb|Tarczki na kielichu tarczycy pospolitej thumb|Tarczyca pospolita thumb|Tarczyca oszczepowata Tarczyca (Scutellaria L.) – rodzaj roślin należący do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae Lindl.). Należy do niego około 350–360 gatunków, a według The Plant List nawet blisko 470. Rodzaj ma zasięg kosmopolityczny, ale większość z nich występuje na obszarach klimatu umiarkowanego półkuli północnej, a największe zróżnicowanie jest w Azji (ok. 100 gatunków rośnie w Chinach). W Europie rośnie 13 gatunków. Nieliczne gatunki spotykane są w Afryce, przy czym w południowej części tego kontynentu brak ich zupełnie. W Polsce za rodzime uchodziły przez długi czas dwa gatunki – tarczyca pospolita S. galericulata i tarczyca oszczepowata S. hastifolia, jednak już w XXI wieku odkryto naturalne stanowisko w Karpatach tarczycy drobnej Scutellaria minor. Kilka dalszych gatunków jest uprawianych i czasem dziczejących, przy czym zadomowionym już przybyszem jest tarczyca wyniosła S. altissima. Rośliny te zasiedlają różne siedliska, od płytkich wód i mokradeł, poprzez widne lasy do półpustyń. Łacińska nazwa rodzaju pochodzi od tego, że górnej części kielicha znajduje się tarczka przypominająca czarkę do picia (po łacinie scutella).

Pojedyncze gatunki z tego rodzaju bywają uprawiane jako ozdobne. S. mexicana jest krzewem sadzonym na terenach suchych. Tarczyca bajkalska S. baicalensis jest wykorzystywana w ziołolecznictwie.

Morfologia Pokrój Bezwonne rośliny zielne, rzadziej półkrzewy lub krzewy, osiągające zwykle do 1 m wysokości, u niektórych gatunków z rozłogami.

Liście Ulistnienie nakrzyżległe, bez przylistków, pojedyncze, zwykle ząbkowane lub karbowane, rzadziej pierzasto wcinane.

Kwiaty Wyrastają naprzeciwlegle w kątach liści w górnej części pędu, rzadko skrętolegle w szczytowej części pędu. Kielich zrosłodziałkowy, dwuwargowy, u wielu przedstawicieli na górnej wardze z charakterystyczną, wzniesioną tarczką. Korona dwuwargowa; powstała ze zrośnięcia płatków u nasady tworzących stopniowo rozszerzającą się ku górze rurkę, wygiętą, podnoszącą się lub prosto wzniesioną, czasem rozdętą lub z ostrogą. Górna warga kapturkowato wysklepiona, warga dolna trójdzielna, powstała przez zrośnięcie trzech płatków, z których dolny jest większy od bocznych. Kwiaty barwy żółtej, fioletowej, różowej lub białej. Pręciki są cztery, w dwóch parach, pylniki główek z poszczególnych par blisko z sobą stulone, nie wystają z rurki kwiatu. Zalążnia górna, złożona z dwóch owocolistków, tworzących dwie komory zawierające po dwa zalążki. Szyjka słupka pojedyncza, cienka, na końcu ze znamieniem podzielonym na nierówne dwie łatki.

Owoc Czterodzielna rozłupnia, rozpadająca się na cztery pojedyncze rozłupki spłaszczone, kuliste lub jajowate.

Systematyka thumb|Tarczyca wyniosła thumb|Tarczyca bajkalska thumb|Tarczyca alpejska thumb|Tarczyca wschodnia Synonimy Anaspis Rech. f., Cruzia Phil., Harlanlewisia Epling, Perilomia Kunth, Salazaria Torr., Theresa Clos Pozycja systematyczna Rodzaj Scutellaria jest najbogatszym w gatunki przedstawicielem podrodziny Scutellarioideae (Dumortier) Caruel (obejmuje co najmniej ok. 360 gatunków, podczas gdy do pozostałych czterech rodzajów z tej podrodziny należy ok. 20 gatunków). Taksonomicznie jest rodzajem wyraźnie izolowanym. Podrodzina do której należy umieszczana jest w rodzinie jasnotowatych Lamiaceae Lindl. i przynależność rodzaju do tej rodziny jest akceptowana w większości systemów klasyfikacyjnych. Do poglądów mniejszościowych i odrzucanych należy wyodrębnianie podrodziny w randze osobnej rodziny Salazariaceae F. A. Barkley lub Scutellariaceae Döll.

Wykaz gatunków

Przypisy

Kategoria:Jasnotowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza