Antoni Maksymilian Prokopowicz, krypt. i allonimy: J. J. K. K. L. W. P. K.; Jabłonowski Janusz; M. A. P.; M. P.; P.; X. P. P. K. K. K. (ur. w 1738 w Połonnem na Wołyniu, zm. 1807 w Kętach) – historyk i kaznodzieja, pijar, tłumacz, edytor, autor podręczników i powiastek.
Życiorys Urodził się w roku 1738 w Połonnem, w rodzinie szlacheckiej herbu Lubicz. Po wstąpieniu do zakonu pijarów (Podoliniec 1754) i ukończeniu studiów zakonnych został księdzem. Był nauczycielem w rozmaitych szkołach niższych i kolegiach (Radom, Łowicz, Wieluń, Góra, Warszawa). W środowisku warszawskim (za namową J. A. Załuskiego, W. Mitzlera de Kolof) podjął działalność literacką (edytorską i przekładową). Później wykładał retorykę w Podolińcu i Rzeszowie, głosząc jednocześnie kazania w Radomiu, Złoczewie i kościele katedralnym w Krakowie. Te ostatnie przyniosły mu uznanie i sławę kaznodziejską. Sam siebie określał jako „teologa nadwornego JKMci”. Ponadto wykładał teologię w krakowskim seminarium pijarskim. W tym okresie nawiązał bliższe kontakty z krakowskim wydawcą i drukarzem – Ignacym Greblem. W ten sposób stał się dostawcą licznych tekstów literackich tłoczonych w drukarni Grebla. Pisywał czasem anonimowo lub pod obcym nazwiskiem (prawdopodobnie swych możnych klientów). W roku 1790 otrzymał probostwo w Kętach i tam też po 17 latach zmarł.
Twórczość Ważniejsze wydane przez niego dzieła: „Życie Klemensa XIV papieża” (przekład z francuskiego, Kraków, 1778); „Listy papieża Klemensa XIV” (2 t., Kraków, 1779); „Przypadki wielkie z małych przyczyn” (Kraków, 1786); „Krótki zbiór chronologji historji kościelnej” (Kraków, 1787). Zasłynął jednocześnie z talentu kaznodziejskiego.
Utwory i kazania Nauka z przypadku, czyli moralne wierszem powieści do obyczajów młodzi przystosowane, Kraków 1784; wyd. anonimowe, lecz uchodzi za utwór Prokopowicza (Estreicher XXV, 1913, 279); teksty z tego druku przytacza sam Prokopowicz w poz. 5, wymieniając jednak jako autora Maksymiliana Popławskiego(!) Przypadki wielkie z małych przyczyn, Kraków 1786; wyd. 2 Kraków 1792; dedykowane Ankiewiczowej, kasztelanowej sandeckiej; zbiór opowiadań; stąd też pochodzi Nieporządna miłość decymwira przekładem z Historii Liwiusza (porównaj J. Rudnicka: Bibliografia powieści polskiej 1601-1800, s. 249) Usposobienie do dalszych nauk JMci pana Alojzego Andrzeja hr. Ankiewicza, syna kasztelana sandeckiego; inform. autor (zobacz Przekłady poz. 11), którą powtarza Estreicher Sposób do Mszy Św. służenia dla JMci Alojzego Andrzeja hr. Ankiewicza, syna kasztelana sandeckiego, ułożony, Kraków 1788; druk anonimowy, autorstwo domniemane (Estreicher) Sposób nowy, najłatwiejszy, pisania i czytania zarazem, dla panienek. Z przypisami dla nauczycielek, Kraków 1790; fragmenty przedr.: S. Tync w: Komisja Edukacji Narodowej. Wybór źródeł, Wrocław (1954) „Biblioteka Narodowa” seria I, nr 126; Z. Florczak, L. Pszczołowska w: Ludzie Oświecenia o języku i stylu t. 2, Warszawa 1958 Kazanie miane w czasie konsekracji kościoła Jeleśni dekanatu żywieckiego, diecezji tarnowskiej, w niedzielę XI po Świątkach, trzecią miesiąca sierpnia roku 1792, Kraków 1792 Kazanie na niedzielę zwaną vacat, brak miejsca i roku wydania.
W nieznanych obecnie rękopisach pozostawił Prokopowicz: Kazania; Wykład śś. Epistuł; Dziennik, czyli kronikę swego czasu.
Przekłady Opusculum de sacerdotio ex Italico traductum, Warszawa 1770; Jocher błędnie jako tłumacza wymienia Wacława Rzewuskiego, co prostuje Estreicher XXVI (1915) 567 według spisu autorskiego dołączonego do poz. 11 Opusculum de sacerdotio continuatio, Warszawa brak roku wydania L. Caraccioli: Życie papieża Klemensa XIV Ganganellego. We francuskim języku przez jp. Caraccioli wydane, teraz przełożone na polski, Kraków 1778 L. Caraccioli: Listy papieża Klemensa XIV Ganganellego t. 1-2, Kraków 1778-1779; wyd. anonimowe; Bielski (s. 184) i Jocher przypisywali przekład Kornelowi Meszczyńskiemu; według inform. spisu autorskiego (zobacz poz. 11) przypisał Prokopowiczowi Sobieszczański i Estreicher (XXV) Goussault: Portret damy poczciwej, rozsądnej i prawdziwie chrześcijańskiej, przez X. Goussaulta... Dla dam polskich przez X. P. P. K. K. K. przetłumaczony, Kraków 1779 (z dedykacją do Marianny z Trubiałowskich Gołębiowskiej), wyd. 2 Kraków 1789 (z dedykacją do Zofii z Małachowskich Duninowej); w wyd. 2 na karcie tytułowej wymieniono nazwisko tłumacza (...przez X. M. Propokowicza S. P. teologa nadwornego JKMci); tytuł ten wymieniono także w spisie przy poz. 11; przekł. przypisywano błędnie A. Trzcińskiemu J. B. Massillon: Kazania... z francuskiego, przełożone przez J. O. Xcia J. J. K. K. L. W. P. K. t. 1: Na uroczystości Chrystusa Pana, Kraków 1779; t. 2: Na uroczystości Najświętszej Marii Panny, Kraków 1780; przedr. zobacz poz. 8, t. 2, 3 Filozofka, czyli rozmowa damy z filozofami (przekład), Kraków 1784; podpisane kryptonimem M. A. P.; tytuł wymieniono w spisie autorskim przy poz. 11 J. B. Massillon: Kazania... przełożone przez J. O. Xiąż JMci Janusza Jabłonowskiego, kanonika katedralnego łuckiego i warszawskiego, t. 1-10, Kraków 1785-1788; t. 2 i 3 są przedrukami poz. 6; z t. 5 jako osobna odbitka tytułowa wyszło: Kazanie... wielkopostne na Popielec, Kraków 1785; t. 10 wyszedł także w wydaniu tytułowym: Kazania dla panów, wielkiego i sławnego kaznodziei królewskiego... Tomik szczególny, Kraków 1788; autorstwo tytularne przekładu sprostował sam Propokowicz (zobacz poz. 11), za nim powtórzył to Estreicher (XXV). C. Fleury: Zebranie krótkie chronologiczne historii kościelnej, napisanej przez ks. Fleury t. 1-2, Kraków (1786); wyd. anonimowe, o tłumaczu inform. Estreicher za Jocherem i samym autorem (porównaj poz. 11) Ch. Gobinet: Nauki o nabywaniu cnoty w młodości, Warszawa 1786; o autorstwie tego przekładu inform. tłumacza w przedmowie M. E. Bouvée de La Fite: Rozmówki, komedyjki, powiastki obyczajowe dla małych dzieci t. 1-2, Kraków 1786-1787; rękopis: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 3384; dedykacja druku Ankwiczowej, kasztelanowej sandeckiej; na s. 264, t. 2, podano spis prac tłumacza J. Müller: Podróże papieżów, Brzeg (Kraków) 1788; dedykowane Stanisławowi Minockiemu, kanonikowi krakowskiemu Życie papieżów t. 1-2 (przekład), Kraków; druk nieukończony; arkusze wydrukowane przeznaczono na makulaturę (Estreicher XXV, 1913, 278) Ch. Gobinet: Nauka o religii, w której wyłuszcza się, w co mamy wierzyć o Bogu, o Jezusie Chrystusie, o Kościele Katolickim, o cnocie, cz. 1-3, Kraków 1789 (dedykowane Ignacemu Bobrowskiemu; tytuł wymieniony w spisie przy poz. 11 Fryderyk II, król pruski: Pamiętnik od pokoju Hubertsburskiego r. 1763 aż do podziału zaboru krajów Polski r. 1775, pisany od Fryderyka króla pruskiego językiem francuskim, Brzeg (Kraków) 1789; dedykowane Janowi Biberszteynowi Starowieyskiemu; podpisana krypt. P Fryderyk II, król pruski: Opisanie co się działo ważnego w Europie od r. 1774 do 1778, Brzeg (Kraków) 1789; druk nienotowany przez Estreichera; 1 egzemplarz znajduje się w Ossolineum Fryderyk II, król pruski: Szkoła świata. Komedia we 3 aktach. Napisana przez Pana Satyryka, Kraków 1789; wyd. następne (tytułowe): Komedia króla pruskiego Fryderyka II. Napisana w 3 aktach, pod imieniem Satyryka, Kraków 1791; „Przedmowa do czytelnika” podpisana krypt. M.P.
Załączony do poz. 11 spis autorski wymienia ponadto następujące prace przekładowe, zapewne niedrukowane (Estreicher ich nie rejestruje): Kazania na egzekwiach..., p. X. Metzla; tamże (Kraków); Dyskurs Fleurego o historii; tamże: Boisera biskupa kazanie t. VI; Le Boux biskupa kazania t. II; O modlitwie dla młodych, tegoż (Cobineta); O naśladowaniu młodości Chrystusa, tegoż: O nabożeństwie do Najświętszej Marii Panny, tegoż; (porównaj Utwory i mowy poz. 2).
Prace edytorskie Ł. Górnicki: Rozmów o Dworzaninie napisanych przez JMć Pana Łukasza Górnickiego... cz. 1 (w niektórych egzemplarzach był jeszcze drugi tytuł: Dworzanin polski, czyli rozmowy dwie pierwsze o Dworzaninie przez...), Warszawa 1761; cz. 2 Warszawa 1762; fragmenty z przekładów wydawcy do obu części przedr. J. G. Styczyński, „Dziennik Wileński” 1818, t. 2, s. 91–99.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Dzieła Antoniego Maksymiliana Prokopowicza w bibliotece Polona
Kategoria:Ludzie związani z Kętami Kategoria:Polscy kaznodzieje Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy tłumacze literatury francuskojęzycznej Kategoria:Polscy teolodzy katoliccy Kategoria:Polscy wydawcy Kategoria:Polska szlachta Kategoria:Urodzeni w 1738 Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni pijarskich w I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1807 Kategoria:Polscy prezbiterzy pijarscy Kategoria:Na podstawie encyklopedii Orgelbranda