Roland Topor (ur. 7 stycznia 1938 w Paryżu, zm. 16 kwietnia 1997 tamże) – francuski pisarz polsko-żydowskiego pochodzenia, dramaturg, rysownik, grafik, reżyser teatralny i filmowy, aktor, scenarzysta i scenograf.
Życiorys Topor urodził się w Paryżu, dokąd przed II wojną światową wyemigrowali jego rodzice, polscy Żydzi. Był synem Abrama Jechiela Topora (1903–1992), znanego rzeźbiarza, absolwenta Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie i Zlaty (z d. Binsztok). Spędził pierwsze lata w Paryżu, a następnie w Sabaudii, gdzie w czasie wojny jego rodzina chroniła się przed prześladowaniami narodowych socjalistów po zajęciu Francji przez Niemcy. W 1964 roku ukończył paryską École nationale supérieure des beaux-arts. Już w latach studenckich współpracował z satyrycznym magazynem „Hara-Kiri”, w którym ukazywały się m.in. jego rysunki. Był również współzałożycielem (wraz z Fernando Arrabalem i Alejandro Jodorowskim) i członkiem tzw. „Grupy Panicznej” (1962).
Topor był autorem licznych ilustracji książkowych oraz plakatów. Współpracował z filmem. Na prośbę Federico Felliniego przygotował projekt latarni magicznej – ważne ogniwo scenografii jego filmu Casanova (1976)Maria Kornatowska: Fellini. Warszawa, WAiF, 1989, ; Frantz Vaillant: Roland Topor. Zduszony śmiech. Tłum. Magdalena Kowalska. Warszawa, WAB, 2009, s. 198-200, .. Na kanwie jego powieści Chimeryczny lokator powstał film Romana Polańskiego pt. Lokator (1976), w którym sam Topor zagrał drobną rolę. Wystąpił również m.in. w 1979 w filmie Wernera Herzoga pt. Nosferatu wampir.
Twórczość Twórczość Topora, inspirowana surrealizmem (artysta znał osobiście teoretyka ruchu André Bretona), pełna jest szokującej groteski i czarnego humoru. Dla stylu Topora znamienne jest także wykorzystanie elementów pure nonsense’u i zabawa z konwencjami oraz tworzywem językowym. Wszechstronna indywidualność, barokowa wyobraźnia i rozległość działań twórczych zbliżają Topora do idei syntezy sztukAgnieszka Taborska: Śmiech z komedii świata. Wstęp do: Roland Topor: Abecadło Topora. Wybór i oprac. Agnieszka Taborska. Warszawa, WAB, 2005, s. 19, .. W warstwie tematycznej jego twórczość dotyczy głównie wyśmiewania postaw i mentalności drobnomieszczańskiej, podejmuje też tematykę egzystencjalną, ukazując jednostkę pośród obcego świata jak z koszmarnego snu.
Utwory przetłumaczone na język polski Powieści Chimeryczny lokator (Le Locataire chimérique) 1964 Księżniczka Angina (La Princesse Angine) 1967 Pamiętnik starego pierdoły (Mémoires d’un vieux con) 1975 Portret Suzanne (Portrait en pied de Suzanne) 1978 Bal na ugorze (Jachère Party) 1996 Alicja w Krainie Liter (Alice au pays des lettres) 1991 Święta księga cholernego Proutto (Le sacré livre de Proutto) 1998 – wydane pośmiertnie Profesor Ziółko (Professeur Galopin) 2001 - wydane pośmiertnie
Dramaty Joko świętuje rocznicę (Joko fête son anniversaire) 1969 – wystawiany w polskich teatrach Dzidziuś pana Laurenta (Le Bébé de Monsieur Laurent) 1972 Bitwy (Batailles) 1983 – zbiór dramatów napisanych wspólnie z Jean-Michel Ribes’em, które zostały przetłumaczone na polski przez Ewę Kuczkowską w 2000 Da Vinci miał rację (Vinci avait raison) 1989 – wystawiany w polskich teatrach Don Juan, czyli ja i ja (La’Ambigu) 1996 Zima pod stołem (L’Hiver sous la table) 1994 – wystawiany w polskich teatrach Kuracja Doktora Gallusa (Le Traitement du Docteur Gallus) – wystawiany w polskich teatrach
Zbiory opowiadań Cztery róże dla Lucienne (Four roses for Lucienne) 1967 Cafe Panika (Café Panique) 1982 Najpiękniejsza para piersi na świecie (La Plus Belle Paire de seins du monde) 1986 Historyjki taksówkowe (Taxi Stories) 1988 Dziennik paniczny (Journal in time) 1989 Made in Taiwan; Copyright in Mexico, 1997 Czarne krowy (Vaches noires), 2011
Zbiory piosenek Kropki nad i (Le Points Sur I) Okładki do polskich wydań jego książek zaprojektowała Anna Molga.
Utwory nieprzetłumaczone na język polski Powieści Erika, 1968 Un amour de téléphone (wydane pod pseudonimem d'Élisabeth Nerval) 1969 Pop Rose (wydane pod pseudonimem Maud Morel) 1970 Épreuve par neuf (wydane pod pseudonimem Laurent Taupor) 1971
Dramaty Les derniers jours de solitude de Robinson Crusoé, 20 ans d’aventures et d’amour, 1972 De Moïse à Mao, 5000 ans d’aventures, 1975 Fatidik et Opéra, 1989
Przypisy
Bibliografia Roland Topor: Abecadło Topora. Wybór, oprac. i wstęp Agnieszka Taborska. Warszawa, WAB, 2005, . Roland Topor: Album. Oprac. Roman Cieślewicz. Wstęp: Jerzy Wittlin. Warszawa, WAiF, 1974, brak numeru ISBN Frantz Vaillant: Roland Topor. Zduszony śmiech. Tłum. Magdalena Kowalska. Warszawa, WAB, 2009, .
Kategoria:Absolwenci i studenci École nationale supérieure des beaux-arts de Paris Kategoria:Dramaturdzy francuskojęzyczni Kategoria:Francuscy autorzy fantastyki Kategoria:Francuscy prozaicy XX wieku Kategoria:Francuzi pochodzenia polskiego Kategoria:Francuzi pochodzenia żydowskiego Kategoria:Francuscy graficy Kategoria:Prozaicy francuskojęzyczni Kategoria:Francuscy reżyserzy teatralni Kategoria:Francuscy reżyserzy filmowi Kategoria:Pisarze związani z Paryżem Kategoria:Francuscy scenarzyści Kategoria:Francuscy aktorzy Kategoria:Ludzie urodzeni w Paryżu Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Montparnasse w Paryżu Kategoria:Urodzeni w 1938 Kategoria:Zmarli w 1997