thumb|Angielska urna dekoracyjna w stylu antycznym, z wytwórni Wedgwood (1895) Urna (popielnica) – naczynie związane w cywilizacji głównie z rytuałem pogrzebowym, służące do przechowywania prochów zmarłego po jego kremacjiKrystyna Zwolińska, Zasław Malicki:Mały słownik terminów plastycznych, Warszawa: Wiedza Powszechna, 1993, s. 314., lecz użytkowane też dekoracyjnie.
W historii Pogrzebowe urny (urny z prochami, popielnice, urny grzebalne lub żalniki) używane były w wielu cywilizacjach (greckiej, etruskiej i rzymskiej) już od okresu neolitu, rozpowszechnione w epoce brązu i żelaza, a zwłaszcza w starożytności. Ich funkcja użytkowa wynikała z faktu, iż po śmierci ciało zmarłego poddawano kremacji, a popioły zbierano do urny. Rzymianie urny z prochami bliskich umieszczali w grobowcach nazywanych kolumbariami. Na ziemiach polskich miejsce, na którym w czasach przedchrześcijańskich zakopywano urny z prochami, zwano żalnikiem.
Rodzaje Urny były najczęściej naczyniami dwuusznymi (dwuimadłowymi), o pełnym, zaokrąglonym brzuścu, poszerzonej podstawie i przewężonej szyi, zamykane pokrywką z uchwytem. Często zdobiono je polichromią, ornamentem rytym bądź inną dekoracją plastyczną. Wykonywane były z gliny (terakoty), metalu lub kamienia.
W sztuce sepulkralnej Etrusków i Rzymian wykonywano również urny w kształcie domów, pokrywane typowym ówczesnym zadaszeniem. W okresie wczesnego cesarstwa popularne były urny skrzynkowe, wykonane z marmuru, bogato zdobione reliefem ornamentalnym lub figuralnym, z pokrywami dekorowanymi akroterionami. Na ścianie licowej umieszczano inskrypcje, zawierające też imiona i tytuły zmarłego bądź fundatora.
W sztuce sepulkralnej znane są też tzw. urny twarzowe, występujące w kulturach Azji Mniejszej, środkowej Italii oraz w środkowej Europie (także na ziemiach polskich). Były one charakterystyczne dla pochówków ludności kultury pomorskiej w epoce żelaza, występowały też na obszarze Wielkopolski w VI-IV wieku p.n.e. Na szyi takich naczyń zaznaczano twarz, a ich brzuśce nawiązywały do kształtu ludzkiego.
We wczesnym średniowieczu ludność tzw. grupy olsztyńskiej używała urn z charakterystycznym prostokątnym otworem pośrodku, symbolizującym przypuszczalnie otwór przechodni (okno lub drzwi) ze świata żywych do pozagrobowego.
W czasach współczesnych przemysł funeralny oferuje urny z kompozytu, kamienia, drewna, metalu, szkła oraz ceramiczne w różnych kształtach.
Zobacz też
kanopa ossuarium
Przypisy Słownik terminologiczny sztuk pięknych (pod red. Krystyny Kubalskiej-Sulkiewicz). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 426–427, . Słownik języka polskiego (red. Mieczysław Szymczak). T. 3, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1981, s. 615, . Encyklopedia sztuki starożytnej. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1974, s. 468. Sztuka świata. Słownik terminów L-Ż. T. 18. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 312, . Sztuka świata. Słownik terminów L-Ż. T. 18. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 160, .
Bibliografia
Kategoria:Pojemniki Kategoria:Sztuka sepulkralna