thumb|Joe Mantegna (2008) Joe Mantegna, właśc. Joseph Anthony Mantegna Jr. (ur. 13 listopada 1947 w Chicago) – amerykański aktor, reżyser i producent. Szerokiej publiczności znany głównie z ról drugoplanowych. Swoje największe sukcesy osiągnął we współpracy z Davidem Mametem.
Życiorys Młodość Urodził się i wychował w Chicago, w stanie Illinois w rodzinie rzymskokatolickiej jako syn Mary Ann (z domu Novelli), urzędniczka wysyłkowa z Acquaviva delle Fonti, i Josepha Anthony’ego Mantegny, sprzedawca ubezpieczeń z Calascibetta na Sycylii. W 1965 ukończył J. Sterling Morton High School East w Cicero w Illinois. W latach 1964–1969 śpiewał i grał na basie w zespole rockowym Apochryphals w Chicago. W latach 1967–1969 studiował aktorstwo w The Theatre School na Uniwersytecie DePaul i w Chicago Drama Academy Goodman School of Drama w Chicago.
Kariera Po ukończeniu studiów dołączył do lokalnego teatru Organic Theatre Company w Chicago. W 1969 zadebiutował w roli Bergera w scenicznej produkcji Hair. W latach 1972–1973 grał postać Judasza w musicalu Stephena Schwartza Godspell.
W 1978 wystąpił po raz pierwszy na Broadwayu jako Emilio Hernandez i Dave McCormick w spektaklu Working. W 1984 otrzymał Tony Award i Drama Desk Award dla najlepszego aktora jako Richard Roma w sztuce Davida Mameta Glengarry Glen Ross z Robertem Prosky, J.T. Walshem, Williamem Petersenem, Lane’em Smithem i Jamesem Tolkanem. W 1988 był nominowany do Drama Desk Award za rolę Bobby’ego Goulda w przedstawieniu Speed-the-Plow u boku Madonny i Rona Silvera.
Debiutował na ekranie w familijnym dramacie krótkometrażowym Medusa Challenger (1977). Zagrał kobiecego dentystę Bruce’a Flecksteina w komediodramacie Kompromisowe pozycje (Compromising Positions, 1985) z Susan Sarandon, menadżera i przyjaciela Elvisa Presleya (w tej roli Kurt Russell) – Josepha Carmine Esposito w filmie biograficznym Johna Carpentera Elvis (1979), muzę w komedii muzycznej fantasy Xanadu (1980) z Olivią Newton-John i Gene’em Kellym, Arta Shirka w komedii Richarda Benjamina Skarbonka (The Money Pit, 1986) z Tomem Hanksem i Shelley Long oraz Harry’ego Fluglemana w komedii Johna Landisa Trzej amigos (1986), gdzie w rolach głównych wystąpili: Steve Martin, Chevy Chase i Martin Short. W dreszczowcu kryminalnym Davida Mameta Dom gry (House of Games, 1987) z Lindsay Crouse wcielił się w postać gangstera, który grozi śmiercią załamanemu psychicznie nałogowemu hazardziście w pokera, jeśli nie spłaci swego długu.
W 1999 został uhonorowany Commitment to Chicago Award za zasługi dla swojego miasta Chicago.
Życie prywatne 3 grudnia 1975 ożenił się z Arlene Vrhel. Mają dwie córki: Mię (ur. 5 czerwca 1987) i Gię (ur. 17 kwietnia 1990).
Filmografia Aktor 1977: Medusa Challenger jako Joe 1978: Towing jako Chris 1979–1983: Archie Bunker’s Place jako Joe Garver (gościnnie) 1979: Elvis jako Joe Esposito 1980: Xanadu 1981-1988: Simon & Simon jako Henry (1982) (gościnnie) 1983: Second Thoughts jako starszy 1984: Outlaws jako Yuri 1985–1989: Twilight Zone, The jako Harry Dobbs (1987) (gościnnie) 1985: Kompromitujące pozy (Compromising Positions) jako Bruce Fleckstein 1986: Skarbonka (Money Pit, The) jako Art Shirk 1986: Nie do taktu (Off Beat) jako Pete Peterson 1986: Trzej amigos (¡Three Amigos!) jako Harry Flugleman 1987: Stan krytyczny (Critical Condition) jako Chambers 1987: Podejrzany (Suspect) jako Charlie Stella 1987: Dom gry (House of Games) jako Mike 1988: Fortuna kołem się toczy (Things Change) jako Jerry 1989: Byle do wiosny (Wait Until Spring, Bandini) jako Bandini 1989: Simpsonowie (Simpsons, The) jako Fat Tony (głos) (gościnnie) 1990: Alicja (Alice) jako Joe 1990: Ojciec chrzestny III (Godfather: Part III, The) jako Joey Zasa 1991: Pełzaki (Rugrats) jako (głos) (gościnnie) 1991: Bugsy jako George Raft 1991: Godfather Family: A Look Inside, The jako on sam 1991: Przyjaciele w Queens (Queens Logic) jako Al 1991: Wydział zabójstw (Homicide) jako Bobby Gold 1992: Towarzysze słońca (Comrades of Summer, The) jako Sparky Smith 1992: Water Engine, The jako Lawrence Oberman 1992: Godfather Trilogy: 1901–1980, The jako Joey Zaza 1993–1995: Upadłe anioły (Fallen Angels) jako Carl Streeter (gościnnie) 1993: Rodzinne marzenia (Family Prayers) jako Martin Jacobs 1993: Sidła miłości (Body of Evidence) jako Robert Garrett 1993: Szachowe dzieciństwo (Searching for Bobby Fischer) jako Fred Waitzkin 1993−2004: Frasier jako Derek Mann (głos) (gościnnie) 1994: Brzdąc w opałach (Baby’s Day Out) jako Eddie 1994: Stan pogotowia (State of Emergency) jako dr John Novelli 1994: Odlotowcy (Airheads) jako Ian 1995: Zapomnij o Paryżu (Forget Paris) jako Andy 1995: Ulubione grzechy śmiertelne (Favorite Deadly Sins) jako Frank Musso 1995: Chłopcy bombowcy (Captain Nuke and the Bomber Boys) jako Joey 1995: Poza podejrzeniem (Above Suspicion) jako Rhinehart 1996: Na dobre i złe (For Better or Worse) jako Stone 1996: Namiętności (Up Close and Personal) jako Bucky Terranova 1996: Przeklęty (Thinner) jako Richie Ginelli 1996: Dzień ojca (Underworld) jako Frank Gavilan/Frank Cassady/Richard Essex 1996: Oko za oko (Eye for an Eye) jako detektyw Denillo 1996: Nieznane osoby (Persons Unknown) jako Jim Holland 1997: Ostatni don (Last Don, The) jako Pipi De Lena 1997: Ocaleni (Call to Remember, A) jako David Tobias 1997: Człowiek do wynajęcia (For Hire) jako Alan Webber 1998: Jerry i Tom (Jerry and Tom) jako Tom 1998: Błąd w sztuce (Error in Judgment) jako Eric 1998: Ludzie rozrywki (Rat Pack, The) jako Dean Martin 1998: Ciało i dusza (Body and Soul) jako Alex Dumas 1998: Celebrity jako Tony Gardella 1998: Powietrzny dramat (Airspeed) jako Raymond Stone 1998: Ostatni don II (Last Don II, The) jako Pippi De Lena 1998: Wonderful Ice Cream Suit, The jako Gomez 1998: Hoods jako Angelo 'Ange' Martinelli 1999: Smak wolności (Liberty Heights) jako Nate Kurtzman 1999: Directors, The jako on sam (gościnnie) 1999: Drobne przewinienia (Spenser: Small Vices) jako Spenser 1999: Posłaniec (Runner, The) jako Rocco 1999: Moja kochana zabójczyni (My Little Assassin) jako Fidel Castro 2000: Fall jako agent Jim Danaher 2000: Jak we mgle (Thin Air) jako Spenser 2000: Więcej psów niż kości (More Dogs Than Bones) jako De Salvo 2001: Turbulencja 3 (Turbulence 3: Heavy Metal) jako Frank Garner 2001: Byłem Młodym Faustem (I Was A Teenage Faust) jako on sam 2001: Off Key jako Ricardo Palacios 2001: W pogoni za cieniem (Walking Shadow) jako Spenser 2001: Laguna 2001: Łabędzie nutki (Trumpet of the Swan, The) jako Monty (głos) 2002: Wujek Nino (Uncle Nino) jako Robert Micelli 2002: Mother Ghost jako Jerry 2002: First Monday jako Joseph Novelli 2003–2005: Joan z Arkadii (Joan of Arcadia) jako Will Girardi 2004: Pontormo jako Pontormo 2004: This Old Cub jako on sam 2004: Christmas in Tinseltown jako on sam 2004: Niełatwa miłość (Stateside) jako pan Deloach 2004: Bardzo małżeńska Gwiazdka jako Frank Griffin 2005: Nine Lives jako Richard 2005: Edmond jako mąż 2005: Dzieciak i ja (Kid & I, The) jako Davis Roman 2007: Starter Wife, The jako Lou Manahan 2007: Cougar Club jako Joe Mantegna od 2007: Zabójcze umysły (Criminal Minds) jako agent FBI David Rossi 2008: Hank & Mike jako pan Pan (pan pan) 2008: West of Brooklyn jako Gaetano D’Amico 2008: Witless Protection jako dr Rondog 2009: My Suicide jako Indian Psychiatrist 2009: Lonely Street jako Jerry Finkelman
Reżyser 2000: Na wielkich jeziorach (Lakeboat)
Producent 1984: Corduroy 1998: Hoods 1998: Jerry i Tom (Jerry and Tom) 2000: Na wielkich jeziorach (Lakeboat)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy aktorzy teatralni Kategoria:Amerykańscy aktorzy głosowi Kategoria:Amerykańscy producenci filmowi Kategoria:Amerykańscy reżyserzy filmowi Kategoria:Amerykańscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Amerykanie pochodzenia włoskiego Kategoria:Laureaci nagrody Tony Kategoria:Laureaci Pucharu Volpiego dla najlepszego aktora Kategoria:Ludzie urodzeni w Chicago Kategoria:Urodzeni w 1947