Demografia Raciborza – w XIV wieku Racibórz należał do najludniejszych miast na Górnym Śląsku. Później jednak liczba mieszkańców nie ulegała większym zmianom i miasto zaczęło tracić na znaczeniu. Dopiero na przestrzeni ostatnich dwustu lat populacja Raciborza znacznie wzrosła, jednak przy równoległym wzroście populacji innych miast Racibórz nie odzyskał dawnej pozycji.
Pierwsza wzmianka o Raciborzu pochodzi z 1108 roku, lecz liczba osób zamieszkujących miasto w tamtym okresie jest trudna do określenia. W połowie XIV wieku Racibórz liczył około 3100 mieszkańców i był wtedy jednym z najludniejszych miast na Górnym Śląsku. Podobną liczbę mieszkańców Racibórz miał u końca XVIII wieku. Od XIX wieku następowało zwiększanie liczby mieszkańców. Pod koniec tego stulecia w mieście mieszkało już ponad 21 000 osób. W XX wieku wzrost liczby ludności dodatkowo spotęgowało włączanie do granic miasta kolejnych ościennych miejscowości. Już na początku dwudziestego stulecia liczba mieszkańców przekroczyła 30 000 i Racibórz stał się powiatem grodzkim. Na przełomie lat 20. i 30. liczba ta doszła do 50 000. W latach 30. nie obserwowano już jednak wzrostu tej liczby, zaczęła ona nawet maleć. Mimo to Racibórz wciąż był jednym z ważniejszych ośrodków miejskich na Górnym Śląsku. W latach 1924–1938, choć stolicą prowincji górnośląskiej było Opole, miasto było siedzibą landtagu. Koniec II wojny światowej zastał Racibórz jedynie z trzema tysiącami mieszkańców, liczba ta półtora roku później wynosiła już jednak niemal 20 000, a w II połowie lat 50. przekroczyła 30 000. W dalszych latach Racibórz stale zwiększał liczbę swych mieszkańców, osiągając kulminacyjny punkt w 1991 roku, kiedy to wyniosła ona 65 300. Miasto, mimo rozwoju, stopniowo traciło jednak na znaczeniu w regionie, do czego przyczynił się gwałtowny rozwój miast Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego oraz powstanie w latach 60. XX wieku Rybnickiego Okręgu Węglowego. W latach 1950–1975, gdy Racibórz należał jeszcze do województwa opolskiego, był po Opolu drugim co do wielkości miastem województwa. Od 1991 roku liczba mieszkańców zmalała i według danych z 31 grudnia 2009 roku wynosi 56 484, co daje 81. miejsce w Polsce pod względem liczby ludności. W świetle prognozy demograficznej przeprowadzonej przez Główny Urząd Statystyczny liczba ta dalej będzie maleć, po 2015 roku spadnie poniżej 50 000, a w 2030 roku wyniesie 41 115.
Liczba ludności Pierwsze odnalezione ślady obozowisk ludzkich na terenie obecnego Raciborza pochodzą z okresu przedostatniego zlodowacenia środkowopolskiego. Pochodzą z Raciborza-Studziennej, datowane są na 240 do 180 tys. lat p.n.e. Natrafiono także na znaleziska z późniejszych okresów czasów prehistorycznych, również na ślady osadnictwa. Kolejne ślady pochodzą z wczesnego średniowiecza. W tym okresie istniał na Ostrogu gród obronny Gołęszyców.
Ludność Raciborza od początków miasta do XIX wieku Pierwsza wzmianka o Raciborzu pochodzi z 1108 roku. Liczba ludności w pierwszym okresie powstawania miasta jest trudna do określenia. Do jej wzrostu przyczyniały się zarówno przyrost naturalny, jak i napływ ludności. Jednak wojny, choroby, pożary i inne klęski żywiołowe powodowały wahania w liczebności mieszkańców. Według danych szacunkowych na podstawie świętopietrza w 1329 roku Racibórz liczył 2348, a w 1337 roku 2882 mieszkańców, co czyni go jednym z najliczebniejszych miast ówczesnego Górnego Śląska. W połowie XIV wieku szacuje się, że Racibórz wraz z przedmieściami miał ok. 3100 mieszkańców. Zawierał się wtedy tylko w granicach murów miejskich, od 1307 roku powiększony był także o niewielką osadę Nowe Miasto (Rybaki) wyrosłą w pobliżu Bramy Odrzańskiej. Informacje z XVI wieku mówią o regresie gospodarczym miasta, a co za tym idzie spadku jego liczebności. W 1532 roku Racibórz posiadał 288 domów, z których 229 należało do mieszczan, 12 do szlachty, 10 do duchowieństwa, a 37 było pustych. Wzrostowi liczby mieszkańców nie sprzyjały także pożary, które nękały miasto w latach 1546–1574. Na początku XVII wieku liczba ludności wynosiła ok. 3300 osób, a pod koniec pierwszej połowy XVIII wieku spadła do ok. 2700 osób. Pod koniec XVIII wieku Racibórz liczył 259 domów mieszczańskich.
+ Liczba mieszkańców Raciborza w latach 1749–1945 Rok Liczba mieszkańców Katolików Ewangelików Innych chrześcijan Żydów Mężczyzn Kobiet 1749 1577 1772 2530 1787 3272 3255 17 1391 1881 1790 3596 1791 3511 1793 3629 1800 3457 1818 4655 1825 5315 1840 7022 5154 1155 713 3341 3680 1842 7102 1852 9384 1855 9962 1858 10 226 1861 11 794 8854 1826 1114 1867 14 571 1871 15 322 11 883 2220 10 1209 7867 7455 1885 19 524 15 131 3075 1 1317 9747 9777 1895 21 680 17 113 3538 6 1021 10 582 11 098 1900 25 250 1902 30 398 1903 32 500 1905 32 690 27 718 4138 9 823 15 392 17 298 1910 38 424 33 613 4014 1925 49 076 1927 49 076 1933 51 680 47 368 3573 7 563 1939 50 004 45 640 3403 42 289 W 1749 roku miasto zamieszkiwało 1577 mieszkańców. W 1772 roku miasto liczyło 2530 osób. Z 1787 roku pochodzą najwcześniejsze oficjalne dane, które mówią o 3272 mieszkańcach, w tym 3255 chrześcijan oraz 17 żydów. Wśród chrześcijan znajdowało się 30 przedstawicieli szlachty, w tym 12 mężczyzn. Z obowiązku służby wojskowej zostało zwolnionych 7, ponieważ byli zbyt niscy (mieli poniżej 5 stóp, to jest około 157 cm), 107 obcokrajowców, 43 niezdolnych do służby i 65 zwolnionych na podstawie przywilejów, a także 1824 kobiet. W 1790 roku liczba mieszkańców osiągnęła liczbę 3 596. Można znaleźć również dane z końca XVIII wieku, według których w 1791 roku miasto zamieszkiwały 3511 osoby, a w 1793 roku liczba ludności wynosiła 3629 mieszkańców. W 1795 roku liczba mieszkańców wyniosła 3081 osób.
Ludność Raciborza w XIX wieku W 1800 roku populacja Raciborza wynosiła 3457 mieszkańców. Warto tutaj zaznaczyć, że w tamtych czasach miasto zamykało się w obrębie murów miejskich. W 1840 roku liczba ludności sięgnęła 7022 mieszkańców, w tym 5154 katolików, 1155 ewangelików i 713 żydów. Liczba zawartych małżeństw wynosiła 880, mężczyzn było 3342 (47,6% populacji), a kobiet 3680 (52,4% populacji). W 1842 roku miasto liczyło 7102 osoby. W 1849 roku liczba mieszkańców wzrosła do 8499 osób. W 1852 roku było już 9384 mieszkańców. Następne dane można znaleźć z 1858 oraz 1861 roku, kiedy to miasto przekroczyło liczbę 10 000 mieszkańców. W 1858 roku Racibórz liczył 10 226 osób, a w 1861 roku już 11 794. Tak wielki wzrost liczby mieszkańców związany jest z włączeniem w 1860 roku do miasta wsi Nowe Zagrody, która liczyła 1455 osób. 3 grudnia 1867 roku w Raciborzu było 14 571 mieszkańców.
1 grudnia 1871 roku w ówczesnych Prusach został przeprowadzony spis powszechny, który objął również Racibórz. Według danych w nim zawartych w mieście znajdowały się 724 budynki mieszkalne, w których zamieszkiwało 2579 rodzin oraz 241 osób samotnych. Liczba ludności wynosiła 15 322, z czego mężczyzn było 7867 (51,3%), a kobiet – 7455 (48,7%). Jedynie 5777 (37,7%) osób urodziło się w Raciborzu. W mieście było wtedy 11 883 (77,6%) katolików, 2220 (14,5%) ewangelików, 10 innych chrześcijan oraz 1209 (7,9%) żydów. Wykształcenie mieszkańców było następujące: 2943 (19,2%) to dzieci poniżej 10 roku życia, 10 986 (71,7%) to osoby umiejące pisać i czytać, 250 (1,6%) to osoby, które nie podały swojego wykształcenia, natomiast analfabetami było 1143 (7,5%) osób. W Raciborzu mieszkało 13 niewidomych, 113 głuchoniemych oraz 24 idiotów i wariatów, natomiast upośledzonych było 150 osób.
1 grudnia 1885 roku odbył się kolejny spis ludności. Według niego liczba ludności wynosiła 19 524 mieszkańców i w przeciągu 14 lat wzrosła o 27,4%. Mężczyzn było 9747 (49,9%), a kobiet – 9777 (50,1%). Miasto było zamieszkiwane przez 3075 (15,8%) ewangelików, 15 131 (77,5%) katolików, 1 innego chrześcijanina oraz 1317 (6,7%) żydów. W Raciborzu znajdowało się 818 budynków mieszkalnych, w których mieściło się 3786 gospodarstw domowych. 2 grudnia 1895 roku odbył się następny spis ludności. Według niego w mieście znajdowało się 21 680 ludzi, w tym 11 098 (51,2%) kobiet i 10 582 (48,8%) mężczyzn. Wśród mieszkańców było 3538 (16,4%) ewangelików, 17 113 (78,9%) katolików, 6 innych chrześcijan, 1021 (4,7%) żydów.
Ludność Raciborza w latach 1900–1945 + Liczba mieszkańców Raciborza w latach od 1945 Rok Liczba mieszkańców Mężczyzn Kobiet Gęstośćzaludnienia 1945 ok. 3000 1946 19 605 1950 26 447 1955 29 903 1957 29 830 16 266 13 564 1960 32 523 1961 33 900 1962 34 600 1963 35 500 1964 36 100 1965 36 561 1966 37 000 1967 38 500 1968 39 400 1969 40 200 1970 40 600 1971 40 643 1972 41 300 1973 42 200 1974 45 338 1975 45 913 23 934 26 359 671 1976 46 200 1977 50 800 1978 51 400 1979 52 900 1980 55 532 26 803 28 729 741 1981 57 182 1982 57 973 1983 58 805 1984 59 819 28 965 30 854 798 1985 61 011 1986 61 773 1987 62 493 1988 61 791 1989 62 833 1990 64 394 1991 65 300 1992 64 327 1993 64 875 31 189 33 686 865 1994 65 071 1995 65 041 31 310 33 731 867,7 1996 64 961 31 347 33 614 866,6 1997 64 523 31 119 33 404 860,8 1998 64 273 30 962 33 311 857,4 1999 64 093 29 095 31 646 855,0 2000 63 484 28 770 31 362 846,9 2001 62 964 28 545 31 067 840,0 2002 59 290 28 357 30 933 793,7 2003 58 778 28 106 30 672 784,1 2004 58 310 27 773 30 537 777,9 2005 57 755 27 452 30 303 770,5 2006 57 170 27 121 30 049 762,2 2007 56 919 26 976 29 943 758,8 2008 56 727 26 969 29 758 756,3 2009 56 484 26 842 29 642 753,0 2010 56 397 26 779 29 618 752,0 2015 55 547 26 472 29 075 740,5 2023 49 650 662 W 1900 roku miasto poszerzyło swoje granice o Bosacz, mający w 1895 roku 944 mieszkańców, a w 1902 roku również o Starą Wieś oraz Proszowiec mające kolejno 4105 oraz 807 mieszkańców. Racibórz liczył łącznie 30 398 mieszkańców. 1 kwietnia 1903 roku miasto stało się powiatem miejskim z 32 500 mieszkańcami na powierzchni 15,49 km².
1 grudnia 1905 roku przeprowadzono spis ludności. W mieście było 1404 domów mieszkalnych, a także 29 innych zamieszkałych budynków, chat, namiotów, wozów i innych. W tym czasie w Raciborzu było 6256 rodzin wieloosobowych oraz 721 gospodarstw jednoosobowych. Liczba ludności sięgnęła 32 690, gdzie było 15 996 mężczyzn (w tym 604 żołnierzy) i 16 694 kobiet. Pod względem wyznania wśród mieszkańców było 27 718 katolików, 4138 ewangelików, 9 innych chrześcijan, 823 żydów, a także 2 osoby innego wyznania. Podczas tego spisu zaprezentowano również dane o deklarowanym języku ojczystym i tak 21 195 osób zadeklarowało język niemiecki jako ojczysty, w tym było 16 297 katolików, 2090 ewangelików i 808 żydów. 9892 osoby zadeklarowały język polski jako ojczysty, w tym było 22 ewangelików. Inny język został zadeklarowany przez 513 osób, gdzie 438 mieszkańców mówiło po morawsku, w tym 13 ewangelików. 1077 mieszkańców za język ojczysty uznało dwa języki (język niemiecki i inny). 1 kwietnia 1910 roku do miasta włączono Płonię, która liczyła 5450 mieszkańców, a sam Racibórz liczył wtedy 38 424 mieszkańców. Przed wybuchem I wojny światowej miasto liczyło 38 600 mieszkańców.
20 marca 1921 roku przeprowadzono plebiscyt, w którym spośród 25 836 uprawnionych do głosowania udział wzięło 24 675 osób. 2227 (9%) głosowało za Polską, a 22 291 (90,4%) za Niemcami. W wyniku plebiscytu oraz powstań śląskich po polskiej stronie granicy znalazł się należący do miasta obszar o powierzchni 437 ha, w tym las miejski Widok, tereny wokół wieży Bismarcka oraz folwark w Brzeziu. Wszystkie te tereny wciąż były jednak własnością magistratu. W 1925 roku liczba mieszkańców osiągnęła liczbę 41 000. W 1927 roku Racibórz liczył 49 076 mieszkańców, a w 1933 roku 51 680 mieszkańców. Tak wielki wzrost liczby ludności wynika z włączenia 5 stycznia 1927 roku Ostroga, Studziennej, obszarów dworskich i Ocic do miasta. Racibórz zwiększył swoją powierzchnię o 1 787,4 hektary, które zamieszkiwały 8108 osoby, do ogólnej powierzchni 4286 ha.
W 17 maja 1939 roku liczba ludności wynosiła 49 724, czyli w przeciągu ostatnich 6 lat zmniejszyła się o 1656 osób.
Ludność Raciborza od 1945 roku